Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə119/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   115   116   117   118   119   120   121   122   ...   223

244 

 

dairələrin təĢkilinə tərəfdar olduğunu bildirdi. Əsas olaraq qəbul edilmiĢ layihəyə 



görə, ərazi rayonlaĢdırılmasın ın əsasında üçdərəcəli bölgü qoyuldu; dairə, rayon, 

kənd  soveti

82

.  Azərbaycan  SSR-in  yeni  in zibati-ərazi  bölgüsü  haqqında  məsələ 



VI  Ümu mazərbaycan Sovetlər qurultayında (1-9 aprel 1929-cu il)  xüsıısi olaraq 

mü zakirə edild i. Quru ltay Naxçıvan MSSR və DQM V-n in sərhəd və hüquqlarını 

pozmadan,  respublikanın  dairə,  rayon  və  kənd  sovetləri  ü zrə  inzibati-ərazi 

bölgüsünün  həyata  keçirilməsini  qərara  ald ı.  Qərarda  dairələrin  sayının 

azald ılması  və  onların   ərazisin in  geniĢləndirilməsinin  məqsədəuyğunluğu  qeyd 

olunurdu


83

Yeni  rayonlaĢdırmaya  qədər  respublikada  15  qəza  -  Ağdam  AğdaĢ, 



Gəncə,  Göyçay,  Cəbrayıl,  Zaqatala,  Qazax,  Quba,  Kü rdüstan,  Lənkəran,  Nu xa, 

Salyan,  ġamxo r,  ġamaxı,  Bakı  qəzaları,  eyni  zamanda  DQM V  və  Naxçıv an 

MSSR  mövcud  idi

84

.  1929-cu  ilin  sonunda  yeni  rayonlaĢdırma  nəticəsində  15 



qəza  əvəzinə  8  mahal  (Naxçıvan  MSSR  və  DQM V-dən  baĢqa)  təĢkil  olundu: 

Qarabağ, Gəncə, ġirvan, Zaqatala, Nu xa, Lənkəran, Salyan, Bakı. Dairələrin sayı 

128-dən 62-yə endi, kənd sovetlərinin sayı isə 1090 oldu

85



Yeni  rayonlaĢdırma  dövlət  aparatını  kütlələrə  yaxınlaĢdırdı,  onların  

dövlət  quruculuğuna  daha  fəal  cəlb  edilməsini,  yerli  hakimiyyət  orqanlarının  

iĢinin yaxĢılaĢdırılmasın ı təmin etdi.  Bu, ço x vacib  idi, belə  ki, o dövrdə partiya 

orqanları  tədricən  sovetlərin  funksiya,  hüquq  və  vəzifələrini  mənimsəyərək, 

onlan əvəz etməyə cəhd edirdi. 

SənayeləĢdirmə  və  kənd  təsərrüfatının  kollektivləĢdirilməsi  dövründə 

elliklə  kollektivləĢ mə  rayonlarında  sovetlərin  ləğv  edilməsi  haqqında  çıxıĢlar 

edilird i.  Bu  çıxıĢlar  belə  əsaslandırılırdı  ki,  guya  kolxozlar  özləri  kənd 

sovetlərinin  vəzifələrini  icra  edə  bilərlər.  Bu,  faktiki  olaraq  yerlərdə  dövlət 

orqanların ın  ləğv  edilməsinə  gətirib  çıxarırdı.  SSRĠ  MĠK-in  Rəyasət  Heyəti 

1930-cu  il  yanvarın  25-də  bununla  əlaqədar  qəbul  etdiyi  qəra rda  qeyd  etdi  ki, 

kolxo zlar  istehsal  birlikləri  olduğu  üçün dövlət  hakimiyyət  orqanları  olan  kənd 

sovetlərinə qarĢı qoyulmamalıdır

86



1930-cu  il  fevralın  3-5-də  Zaqafqaziya  MĠK  yanında  keçirilmiĢ  sovet 

quruculuğu  məsələsinə  dair  müĢavirə  Azərbaycanda  dövlət  aparatının 

fəaliyyətinin 

yaxĢılaĢdırılmasında 

əhəmiyyətli 

ro l 


oynadı. 

MüĢavirə 

kollektivləĢ mə  dövründə  sovetlərin  vəzifələri  haqqında  məsələni  mü zakirə  

edərək,  ZSFSR  sovet  orqanlarının,  o  cü mlədən  kənd  sovetlərinin  iĢinin  əməli 

proqramını müəyyən etdi

87



Sovet aparatı iĢinin yaxĢılaĢdırılması, onun zəhmətkeĢ kütlələrə daha da 

yaxınlaĢdırılması  mənafey i  ölkənin  mövcud  olan  inzibati  bölgüsünün  yenidən 

qurulmasını  tələb  edirdi.  1929-cu  ildə  qəzaları  əvəz  etmiĢ  dairələr,  Zaqatala 

dairəsindən  baĢqa,  mərkəz  rayonlar  arasında  lazım  o lmayan  ara  vasitəsi 




245 

 

sayılaraq, 1930-cu ilin avqustunda Azərbaycan SSR Xalq Komissarları Soveti və 



MĠK-in  qərarı  ilə  ləğv  edild i

88

.  Ġnzibati-ərazi  bölgüsünün  əsas  həlqələri  olan  



rayonların  sayı  63  oldu.  Sonralar  (1932-ci  ildə)  rayonları  möhkəmləndirmək  

məqsədilə  Azərbaycanın  yeni  rayonlaĢdırılması  həyata  keçirildi,  nəticədə 

respublika  ərazisində  (Naxçıvan  MSSR  və  DQM V-dən  baĢqa)  47  rayon 

saxlan ıld ı.  Ġri  Ģəhərlərdə,  əvvəllərdə  olduğu  kimi,  müvafıq  rayon  sovetləri  olan  

rayonlar  qaldı

89

.  Dairələrin  ləğv  edilməsi  ilə  əlaqədar  hakimiyyət  orqanları  da 



dəyiĢikliyə  məruz  qaldı.  Rayon  sovetləri  yaradıldı,  icraiyyə  ko mitələrin in  

təĢkilati strukturu təkmilləĢdirild i. Ġdarə və ictimai-mədəni  müəssisələrin (xüsusi 

qərarla  respublika  təĢkilatlarına  aid  edilən  idarələrdən  baĢqa)  bütün  maddi 

ehtiyatları  rayon  icraiyyə  ko mitələri  və  Ģəhər  sovetlərinə  verildi

90

.  Bu,  yerli  



hakimiyyət  orqanlarının  maddi  bazasının  möhkəmləndirilməsinə  və  rayonların  

iqtisadi və mədəni həyatında onların rolunun yüksəldilməsinə kö mək etdi. 

Yeni  inzibati  bölgü  dövlət  aparatını  kütlələrə  yaxınlaĢdırd ı,  həmçinin  

respublikada  sosialist  quruculuğu  vəzifələ rin in  həllini  asanlaĢ dırdı.  Da irələ rin  

ləğvi  rayon  və  kəndlərin  sovet orqanlarını  kadrlarla  möhkəmləndirməyə  imkan  

verdi.  Azad  edilmiĢ  kadrlardan  təkcə  sovet  iĢinə  681  nəfər  rayonlara,  797  nəfər 

isə kəndə göndərildi

91



1930-cu  ilin  noyabrı  -  1931-c i  ilin  fevra lında  keçirilmiĢ  hesabat 

kampaniyası  sovetlərin  möhkəmlən məsinə,  əməkçilərin  dövlətin  idarə 

edilməsinə  daha  geniĢ  cəlb  edilməsinə  xeyli  dərəcədə  kömək  etdi.  Sovetlərə 

seçkiləri hazırlamaq və keçirmək  məqsədilə  kənd rayonlarına Bakıdan 200 sovet 

iĢçisi  və  150  nəfər  qabaqcıl  fəhlə  göndərildi

92

.  Yerlərdə  buraxılmıĢ  nöqsanları 



düzəltməklə  məĢğul  olan  xüsusi  briqada  seçki  hüququndan  qeyri-qanuni  olaraq 

məhru m  ed ilən ləri  seçki  siyahılarına  daxil  etdilər  və  Azərbaycan  üzrə  seçki 

hüququndan  məhru m  ed ilən lərin  fa izi  6,4-dən  4-ə  endi

93

.  Seçicilərin  73,6, 



qadınların  61,  mu zdur və fəhlələrin  isə 79 faizi seçkilərdə iĢtirak etdilər

94

. La kin  



həqiqətən  seçilməyə  layiq  o lanların  hüquqları  həmiĢə  qorunmurdu,  bəzən  isə 

adamlar  seçki  briqadaları  ü zvlə rinin  günahı  və  subyektiv  mü lahizələrinə  görə 

seçki hüququnda məhru m edilird ilər. 

1930-1931-c i  illə rin seçkilə ri Azərbaycanda sovetlərin sosial tərkibində  

həlledici  dəyiĢiklikləri  nü mayiĢ  etdirdi.  Mu zdurlar,  yo xsul  kəndlilər  və  fəhlələr 

sovetlərin  bütün  üzvlərinin  75  faizini  təĢkil  edirdi.  1929-cu  ildə  isə  onlar  53,1 

faiz id i

95

. Fəhlə briqadalarının tərkibində kəndə göndərilənlərin ço xu kənd soveti 



sədri  seçildilər  Həmin  ildə  kənd  soveti  sədrlərinin  27,1  faizi  fəhlə  və  muzdur 

idi


96

. Fəhlələ rin dövlətin idarə edilməsində iĢtirakı onların aĢağıdan sovet aparatı 

üzərində  nəzarət  iĢinə  cəlb  edilməsi  fo rmalarından  biri  fabri k  və  zavodların  

dövlət  idarələrinə  hamilik  etməsi  oldu.  1931-ci  ildə  Bakı  fəhlələri  33  idarəyə 

hamilik edirdilər

97






Dostları ilə paylaş:
1   ...   115   116   117   118   119   120   121   122   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə