Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə123/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   119   120   121   122   123   124   125   126   ...   223

252 

 

sənayenin  ümumi  məhsulunda  neft sənayesinin  payı  90  faiz  təĢkil  edird isə,  bu, 



birinci beĢilliyin sonunda 71 fa izə endi. Müvafiq dövrdə res publika  sənayesinin 

digər sahələrində ü mu mi məhsulunun həcmi 29 faizə çatmıĢdı

140



Gəncə,  Nu xa,  Xan kəndi  kimi  Ģəhərlərdə  yeni  sənaye  ocaqları  meydana 



gəldi.  Bakıdan  sonra  sənaye  cəhətdən  ən  çox  in kiĢaf  etmiĢ  Gəncədə  bütün 

sənayenin  ümumi  məhsulu  1932-ci  ildə  1927/28-ci  ilə  nisbətən  95,5  faiz,  o  

cümlədən  yüngül  sənayedə  735,6  faiz  artmıĢdı.  BeĢilliyin  sonunda  Gəncədə  12 

sənaye  müəssisəsi,  o  cümlədən  pamb ıq-parça  ko mb inatı,  mahud  fabriki,  yağ-

sabunbiĢirmə  ko mb inatı,  pamb ıqtəmizləmə  zavodu,  tikiĢ  fabriki  və  s.  fəaliyyət 

göstərirdi.  1932-ci  ildə Ģəhərin sənaye məhsulu dörd dəfə artdı.  Gəncənin əhalisi 

əsasən  fəhlələrin  və  onların  ailə  ü zvlərin in  hesabına  çoxaldı.  1928-ci  ildə 

Gəncədə 39,9 min, 1931-ci ildə isə 81 min nəfər yaĢayırdı

142



BeĢillik  ərzində  dəmir  yol  nəqliyyatı  əhəmiyyətli  dərəcədə  inkiĢaf 



etmiĢdi.  Bu  illərdə  Ələt  stansiyasından  Culfaya  qədər  409  km  u zunluğunda 

dəmir  yolunun  çəkilməsi  baĢa  çatdırıld ı.  Dəmir  yolu  nəqliyyatının  yük 

dövriyyəsi  1932-ci  ildə  1928/29-cu  ildəki  4,2  mln  tondan  6,1  mln  tona 

çatdırıldı

143



Bu  illərdə  dəniz  nəqliyyatı  xüs usilə  gücləndirildi,  quru  yükdaĢıyan 



gəmilərin sayı 32-dən 42-yə, neftdaĢıyan tankerlər isə 51-dən 62-dək artdı

144


Birinci  beĢillikdə  Azərbaycanın  kənd  təsərrüfatında  çətinliklər  və 

məĢəqqətlər olsa da,  köklü dəyiĢikliklər baĢ verdi. Kənddə ko lxo z və sovxozlar 

aparıcı  mövqe  tuturdular.  1932-ci  ildə  respublikanın  bütün  kəndli 

təsərrüfatların ın 50,6 faizi ko lxo zlarda birləĢdirilmiĢdi. 1933-cü ilin əvvəlinə bir 

çox  pambıqçılıq  rayonları,  o  cü mlədən  Bərdə,  Qasım  Ġsmayilov  (indiki 

Go ranboy),  Sa mu x 

kolle ktivləĢ məni  baĢa  çatdırmaq  ərəfəsində  idilər. 

Kolxo zların  əkin  sahəsi  1928-ci  ildə  8,2  min  hektar  olduğu  halda,  1932-ci  ildə 

664,2  min  hektara  çatmıĢdı.  1932-ci  ildə  respublikada  70  min  hektardan  artıq 

əkin  sahəsi  olan  88  sovxoz  var  idi.  Kənd  təsərrüfatının  texniki  cəhətdən 

təchizində  irəliləy iĢlər  əldə  edildi.  Birinci  beĢilliyin  sonuna  yaxm  kənd 

təsərrüfatında  1153  traktora  malik  29  MTS  fəaliyyət  göstərirdi.  On lardan   25-i 

yalnız pambıqçılıq rayonlarında 2135 ko lxo za xid mət edird i

145



Birinci  beĢillikdə  Azərbaycan  kənd  təsərrüfatına  32  mln  manat  kapital 



qoyulmuĢdu

146


,  respublikanın  sənaye  potensialı  güclən miĢ,  fəhlə  sinfi  və 

qulluqçuların  sayı  artmıĢ,  yeni  sənaye  müəssisələri  meydana  gəlmiĢ,  iĢsizlik 

əsasən ləğv edilmiĢdi. 

 

 



 

 



253 

 

VII FƏS ĠL 

 

AZƏRBAYCAN XALQ TƏSƏRRÜFATININ YENĠDƏN 

QURULMAS ININ BAġA ÇATDIRILMAS I 

 

§ 1. SƏNAYE VƏ NƏQLĠYYAT 

 

Sənaye  və  nəqliyyat  sahəsində  ikinci  beĢillik  planın  vəzifələri. 

Ġnzibati-amirlik  metodlarının  təĢəkkül  tap ması  və  yeni  iqtisadi  siyasət  (YĠS) 

mexanizmlərin in  məhdudlaĢdırılması  bazar  münasibətlərini  heçə  endirərək, 

ölkənin  bütün  iqtisadiyyatının  milliləĢdirilməsi  ilə  nəticələndi.  Ġqtisadiyyatda 

partiya ideologiyasının hökmlü üstünlüyü öz əks ini Mərkəzdə hazırlanan beĢillik 

planlarda  tapırdı.  Vəzifələri  ÜĠK(b)P  XVII  qurultayı  (yanvar-fevral  1934-cü  il) 

tərəfindən  qəbul  olunan  ikinci  beĢillik  plan  bütün  ölkənin  təsərrüfat  həyatını 

dövlətin  sərt  müdaxilələrlə  idarə  etməsindən,  eləcə  də  hər  bir  müttəfıq  

respublikada in kiĢafı "dəmir" reqla mentə salmasında növbəti, a mma  olduqca ağır 

bir  mərhə lə  oldu.  Part iya  Ġkinci  beĢilliyin  əsas  siyas i  vəzifəsinin  kapitalist 

ünsürlərin i tamamilə  məhv etməkdən, sinfi  fərqləri,  iqtisadiyyatda və adamların  

Ģüurunda kapitalizmin qalıqların ı yaradan səbəbləri tam aradan qaldırmaqdan və 

"sinifsiz  sosializm  cəmiyyəti"  yaratmaqdan  ibarət  olduğunu  açıq  bəyan  etdi. 

Ġkinci  beĢilliy in  baĢlıca  təsərrüfat  vəzifəsi  isə  iqtisadiyyatı  bütünlüklə  yenidən 

qurmağı  baĢa  çatdırmaq  oldu.  Ġn zibati-amirlik  sisteminin  güclən məsi,  beĢillik 

planda  hər  respublikanın  vəzifəsinin  ilk  növbədə  Mərkəzin  mənafelə rinə  uyğun 

müəyyənləĢdirilməsi  müttəfiq  respublikaların  iqtisadi  və  siyasi  həyatının  bütün 

sahələrinə  güclü  təsir  etdi.  Federasiya  pərdəsi  altında,  bütün  Ġttifaqın  marağ ını 

nəzərə almaqla, sənayeni xammal və enerji  mənbələrinə yaxınlaĢdınnaq yolu ilə 

respublikaların  iqtisadiyyatını  sürətlə  inkiĢaf  etdirmək  Ġkinci  beĢilliyin  əsas 

istiqamətlərindən  biri  kimi  müəyyən  edildi.  Bu  baxımdan  ali  partiya  orqanı 

"Pravda"nın  ikinci  beĢillikdə  Zaqafqaziyanın  əhəmiyyəti  haqqında  qeydi 

maraqlıdır: 

"Zaqafqaziya Sovet Ġttifaqının  incisidir,  Ġkinci beĢilliyin  incisidir.  Onun 

tükənməz  sərvətləri  və  ço x  böyük  imkanları  vardır.  Ġkirici  beĢilliyin  vəzifəsi 

Sovet  Zaqafqaziyasının  toxunulma mıĢ  sərvətlərin i  sosializm  quruc uluğuna  cəlb 

etməkdən ibarətdir‖

2



Hələ  1932-ci  ilin  martında  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsinin  və 

Zaqafqaziya  Nəzarət  Ko missiyasının  BirləĢ miĢ  Plenu mu  ZSFSR  Xalq 

təsərrüfatının  Ġkinci  beĢillik  üçün  inkiĢaf  plan ının  (1933-1937-ci  illər)  tərtib 

edilməsi üzrə direktivləri təsdiq etmiĢdi

3






Dostları ilə paylaş:
1   ...   119   120   121   122   123   124   125   126   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə