Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə124/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   120   121   122   123   124   125   126   127   ...   223

254 

 

Ġkinci  beĢillik  plan  ZSFSR  üçün  ölkənin  bütün  xalq  təsərrüfatını  geniĢ 



surətdə  elektrikləĢdirmə  əsasında  kökündən yenidən  qurmağı  ən  mühüm  vəzifə 

kimi  irəli  sürdü.  Azərbaycana  aid  planda  Bakı  elektrik  stansiyalarının  gücünü 

154,0  min  kvt-dan  277,9  min  kvt-də k  art ırmaq

4

,  əlavə  24  min  kvt-lıq  Salyan-



Muğan  istilik  stansiyası,  140  min  kvt-lıq  Tərtər  SES,  140-150  min  kvt-lıq  

Mingəçevir SES və 25 min kvt-lıq ġamxo r SES tikmək nəzərdə tutulurdu

5

. La kin  



respublika  üçün  çox  vacib  olan  bu  obyektlər  həmin  beĢillik  dövründə  kağız 

üzərində  qaldı.  Mingəçevir  və  ġamxor  su-elektrik  stansiyalarının  tikintisi  isə 

yalnız Böyük Vətən müharibəsindən sonra baĢlandı. 

Ġkinci  beĢillik  plana  daxil  olan,  lakin  həyata  keçirilməyən  tək  bu  

obyektlər  deyildi.  Azərbaycanda  neft  sənayesinin  və  onun  tələbatına  uyğun 

maĢınqayırmanın  inkiĢafı  respublikada  metallurg iya  sahəsinin  də  yaradılmasını 

zəruri  edird i.  Odur  ki,  1931-1936-cı  illərdə  Gəncədə  DaĢkəsən  dəmir  filizi  ilə 

iĢləyən  üç  domna  peçi,  13  marten  peçi,  metal  və  metal  boru  istehsal  edə  bilən 

güclü  prokat  sexi  olan  Zaqafqaziya  metallurgiya  ko mbinatın ın  tikilməsi  üçtin  

layihə  hazırlandı.  Ko mbinatın  tikilməsi  SSRĠ  xalq   təsərrüfatı  Ġkinci  beĢillik 

planının  əsas  obyektləri  siyahısına  salındı

6

.  O  za man  bu  kombinatın  məh z 



Gəncədə tikilməsinin real olacağı heç bir Ģübhə doğurmurdu. Q. Musabəyov hələ 

1930-cu  il  28  apreldə  "Kommunist'  qəzetində  "10  illik  nailiyyətlərimiz"  adlı 

məqaləsində  yazırd ı:  " Gələn  ildən  etibarən,  DaĢkəsən  dəmir  mədənlərindən 

istifadə üçün Gəncə metal  zavodu quruluĢuna baĢlanır. Bu böyük zavod 130 -150 

milyon  manata  baĢa  gələcəkdir.  Bundan  20  milyon  manatı  gələn  il  üçün 

buraxılır.  Burada  yalnız  A zərbaycan  deyil,  bütün  Zaqafqaziya  üçün  əsas 

sənayeləĢdirmə mərkəzi olacaqdır". 

Lakin  ço x  müəmmalı  Ģəkildə  ko mbinat  A zərbaycanda  deyil,  

müharibədən  sonra  Gürcüstanda  -  Rustavelidə  tikild i.  Beləliklə,  ko mbinatın  

məhsuluna  ən  çox  böyük  ehtiyacı  olan  Azərbaycana  bu   zavoda  saflaĢdırılmıĢ 

filiz  vermə k  və  ondan  yarımfabrikat-boru  istehsalı  üçün  mctal  pro katı  a lmaq  

qaldı. 


Bu  ko mb inatın  Tikibuli  və  Tkvarçeli  kö müründən  istifadə  edəcəyi 

nəzərdə  tutulsa  da,  o,  əsasən,  gətirilməsi  baha  baĢa  gələn  Donbas  kömürü  ilə 

iĢləyird i. 

Ġkinci  beĢillikdə  əsas  yerdə,  təbii  ki,  neft  sənayesinin  texn iki  cəhətdən 

yenidən  qurulmasının  davamı  -  dərin  qa zımanın  və  neft  hasilatının  daha 

mü kəmməl üsullarının öyrənilməsi, yeni emal sistemlərinin yaradılması dururdu. 

Əvvəlki  kimi  ittifaqda  birinci  olan  Azərbaycan  neft  və  qaz  hasilatını  137  faiz 

artıraraq, bütün ölkənin neft hasilatın ın 1932-ci  ildəki  56,7 faizi əvəzinə 1937-ci 

ildə 64 faizini verməli id i

7




255 

 

Hər beĢillikdə Azərbaycanın vəzifəsi, onun "beynəlmiləlçi borclarını"  - 



ölkəyə daha ço x neft və pambıq vermək öhdəliklərin i yerinə yetirməsinə uyğun 

olaraq,  Mərkəz  tərəfindən  müəyyən  edilird i.  Ġkinci  beĢillikdə  neft  sənayesi 

maĢınqayırma  zavodlarının  geniĢləndirilməsi  və  müasir  texn ika  ilə  təchiz 

edilməsi,  meliorasiyanın  ehtiyacının  ödənilməsi  üçün  Bakıda  nasos  buraxan  

zavodun,  Gəncədə  pamb ıq  və  pambıqtəmizləmə  maĢınları  üçün  pres,  kənd 

təsərrüfatı,  xüsusilə  pambıq  zərərvericiləri  ilə  mübarizə  üçün  preparat  istehsal 

edən yeni hibrid zavodlarının tikintisi nəzərdə tutulurdu

8



Ölkənin  əlvan  metallurgiyaya  olan  ehtiyacı  nəzərə  alın ır,  Zəylik  alunit 

yataqları  əsasında  alüminiu m  sənayesini  geniĢləndirmək  vəzifəsi  qarĢıya 

qoyulurdu.  Hələ  1932-ci  ildə  Zəylik  yatağı  bazasında  Gəncədə  təcrübə  zavodu 

tikilmiĢdi.  "Soyuza lü miniu m"  Zəylik  a lunitindən  ildə  150  min  ton  alü min iu m 

oksidi  (bu,  75  min  ton  alümin iu ma  bərabərdir)  istehsal  edəcək  böyük  bir 

zavodun layihəsini tərtib etmiĢdi

9



Ġkinci  beĢillikdə  neft  sənayesi  tullantıları  əsasında  kimya  sənayesini 



geniĢləndirməyə  xüsusi  yer  verilirdi.  Bakıda  kükü rd  turĢ usu  istehsal  edən  iki 

zavodun tikintisi planlaĢdırılmıĢdı

10



Ġkinci beĢillik plan yüngül sənaye sahələrinin - pamb ıq-parça, ipək, yun, 



trikotaj sahələrin in geniĢləndirilməsi və yenidən qurulmasını nəzərdə tuturdu. 

Bakıda  güclü  corab-trikotaj  ko mbinatı,  ġəki,  Ordubad  və  Xankəndində 

mü xtəlif ipək sənayesi obyektləri tikilməli idi

11



Yeyinti 

sənayesində  Lənkəran,  Ordubad,  Xaçmazda  konserv 

zavodlarının, Ba kıda biskvit və kara me l fabriklərinin t ikilməsi gö zlən ilird i. 

Xalq  təsərrüfatın ın  in kiĢafının  ehtiyaclarına  uyğun  olaraq  Ələt-Culfa, 

Yevla x-Xankəndi də mir yolla rın ın çəkilməsi p lanlaĢdırılırd ı. 

Ġkinci  beĢilliy in  planına  daxil  edilən  on  iri  yeni  magistral  hava  

yollarından  biri  -  Bakı  -  Krasnovodsk  -  AĢqabad  -  DaĢkənd  -  Alma-Ata  xətti 

idi


12

Ġkinci  beĢillikdə  kolxo z  təsərrüfatlarının  təĢkilati  cəhətdən  də 



möhkəmləndirilməsi, kənd təsərrüfatında istehsalın yenidən qurulmasının davam 

etdirilməsi,  məhsuldarlığın  artırılması,  ilk  növbədə  "respublikanın  SSRĠ -nin  

güclü  pambıq  bazasına  çevrilməsi,  heyvandarlığ ın  inkiĢaf  etdirilməsi  kimi 

vəzifələr  qarĢıya  qoyulmuĢdu.  Ġkinci  beĢillik  planla  həmçin in  zəh mətkeĢlərin  

maddi və mədəni səviyyəsinin yüksəldilməsi proqramı da müəyyənləĢdirilmiĢdi. 

La kin  ikinci  beĢilliyin  yerinə  yetirilməsi  gediĢində  konkret  planla ra  

dəfələrlə  yenidən  baxılmıĢ,  vəzifələr  ya  tamamilə  dəyiĢdirilmiĢ,  ya  da 

müharibəyə qədər onların həyata keçirilməsi mü mkün olmamıĢdı.  



Yenilikçilər  hərəkatının  yaranması.  Staxanov  hərəkatı.  Birinci 

beĢillik  ərzində  yaradılmıĢ  sənaye  obyektlərinin  geniĢləndirilməsini  davam 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   120   121   122   123   124   125   126   127   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə