Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə132/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   128   129   130   131   132   133   134   135   ...   223

270 

 

 



 

§ 3. MADDĠ VƏ SOS ĠAL VƏZĠYYƏT 



 

 

ĠĢ  Ģəraiti.  Xalq  təsərrüfatının  texniki  cəhətdən  yenidən  qurulması 

Azərbaycan  zəhmətkeĢlərin in  maddi-rifah  halına  müsbət  təsir  etdi.  Fəhlələ rin  

maddi  və  mədəni  yaĢayıĢ  Ģəraitinin  yaxĢılaĢdırılması  üçün  tədbirlər  görülürdü. 

SağlamlaĢdırma  problemlərinə,  əmək  rejimin in  təkmilləĢ məsinə,  texn iki 

təhlükəsizlik  və  istehsalat  sanitariyas ının  möhkəmləndirilməsinə  diqqət 

yetirilirdi.  Ancaq  iĢ  Ģəraitinin  problemləri  maddi  cəhətdən  kifayət  qədər  təmin  

edilməd iyi üçün ləng həll ed ilird i. 

Hələ  birinci  beĢillik  dövründə  baĢlanan  qısa  -  7  saatlıq  iĢ  gününə  və 

fasiləsiz istehsalat həftəsinə keçilməsi prosesi ikinci beĢillikdə davam etdirilərək 

baĢa çatdırıld ı. Müəssisələrin çoxu altıgünlük iĢ  həftəsinə keçdi, fasiləsiz  iĢləyən 

müəssisələrə  isə  beĢgünlük  iĢ  həftəsi  tətbiq  olundu.  Bunun  nəticəsində  fəhlə  və 

qulluqçuların asudə vaxtları  xeyli ço xald ı, onların ö z  ixtisasını artırmaları və ya 

yeni peĢəyə yiyələnmələri üçün imkanlar yarandı. 

Lakin  bir ço x müəssisə rəhbərləri fəhlələri əlavə vaxtda iĢlətməyə, bu və 

ya  digər  tədbirlərə  cəlb  etməyə  meyil  göstərirdilər.  A zərbaycan  Həmkarlar 

Ġttifaqın ın  1934-cü  ilin  birinci  rübündə  apardığı  seçmə  yoxlamalar  nəticəsində 

Azərneft  müəssisələrində,  o  cü mlədən  Orconikid ze  (Suraxan ı)  rayonunda  dörd 

min fəhlənin əlavə iĢ gününə cəlb olunması, Paris Ko mmunası adına gəmi tə miri 

zavodu  fəhlələrinin  aprel  ayının  bütün  istirahət  günlərində  kütləvi  surətdə  iĢ 

vaxtından əlavə iĢə cəlb edilmələri aĢkarlandı

76



Ġstehsalatda  iĢ  Ģəraitinin  yaxĢılaĢdırılması  və  fəh lələrin  hüquqlarının  

qorunmasında  fabrik-zavod  yerli  ko mitələ rin in  ə mə k  mühafizə  ko missiyaları 

mühü m rol oynadı. 

ÜĠHĠ  Mġ-n in  sentyabr  (1937-ci  il)  plenu munda  bu  ko missiyalar  üçün 

qəbul etdiyi "Əsasnamə" onlara geniĢ səlahiyyətlər verdi

77

. Belə ki, ko missiyalar 



müəssisədə texniki təhlükəsizlik və əməy in  mühafizəsi tədbirlərində iĢtirak edir, 

bu  məqsədə  ayrılan  vəsaitin  xərclən məsini  yo xlayır,  müəssisələrdə  əmək 

qanunlarına  əməl  olun masına  nəzarət  edir,  fəhlələrin  xüsusi  iĢ  paltarları, 

qoruyucu  vasitələrlə  təmin  olunmasına  və  iĢ  yerində  sanitariya-gig iyena 

tələblərinə  əməl  edilməsinə  nail  olur,  istehsalat  xəsarəti  və  peĢə  xəstəliklərinin  

səbəblərin i  öyrənir  və  onların  qarĢısını  almaq  üçün  tədbirlər  görür,  fəhlələrə 

texn iki təhlükəsizlik qaydaların ın öyrənilməsinə və təlimatlandırılmasına nəzarət 

edirdi. 



271 

 

Azərbaycan  sənaye  müəssisələrində  texniki  təhlükəsizlik  Ģəraitinin  



yaradılmasında Qafqaz Neft-Mədən ĠĢçiləri Həmkarlar Ġttifaq ının fəaliyyəti daha 

səmərəli  olmuĢdu.  1937-ci  ilin  martında  neft  mədənlərində  aparılan  kütləvi 

yoxla ma  və  görülən  tədbirlə r  nəticəsində  1937-c i  ilin  birinci  rübündə  Bakı  neft  

sənayesi  müəssisələrində  1936-cı  ilin  birinci  rübünə  nisbətən  istehsalat  xəsarəti 

8,3 fa iz,  ikinc i rübündə isə 13,7  faiz,  mə iĢət  xəsarəti isə  müvafiq o laraq 46,3 və  

41,6 fa iz a zalmıĢdı

78



Lakin  yeni  texnikanın  geniĢ  miqyasda  tətbiq  olunduğu  bir  vaxtda 



təhlükəsizlik texn ikasına nail olmağ ın ən vacib Ģərti yeni texnikaya yiyələn mək 

idi.  Odur  ki,  Bakı  neftçiləri  bu  dövrdə  yeni  texnologiyaya  yiyələn mək  üçün 

ciddi səy göstərirdilər. 1935-ci  il ərzində respublikada neft sənayesində, qazıma 

və  istismar  sahəsində  çalıĢan  fəhlələrin  17,3  faizi  dövlət  texnika  imtahanlarda 

"əla",  31,6  faizi  "yaxĢı"  43,9  faizi  "kafi",  yaln ız  7,2  faizi  "qeyri-kafi"  qiy mət 

almıĢdı


79

1936-1937-c i  illə rdə  Azə rbaycan  neft  sənayesi  fəhlə lərinin  ə ksəriyyəti 



müəssisələrdə təĢkil olunan texniki təhsil dərnəklərində kurs  keçib dövlət texnika 

imtahanları  verərək,  mədəni-texn iki  səviyyələrini  artırmaq  imkanı  əldə 

etmiĢdilər.  Bu  isə  son  nəticədə  yeni  texnikaya  yiyələn məklə  əmək 

məhsuldarlığın ı artırmağa zəmin yaratdı. 



Zəhmə tkeĢlərin  sosial-məiĢət  vəzi yyə ti.  Ġkinci  beĢillikdə  Azə rbaycan 

zəh mətkeĢlərinin  sosial-məiĢət səviyyəsi öz əksin i onların ictimai istehsaldakı rol 

və  mövqelərindən,  məĢğuliyyət  dairəsinin  geniĢləndirilməsindən,  milli 

gəlirlərdən  onlara  çatan  payın  artırılmasından  asılı  o laraq,  əmək  haqqının, 

mədəni-maarif,  tibbi  xid mətlərin  artırılmas ında,  ictimai  təminat  və  mənzil 

Ģəraitinin yaxĢılaĢmasında tapırd ı. 

BeĢillikdə  zəh mətkeĢlərin  maddi  rifahın ı  səciyyələndirən  mühü m 

göstəricilərdən  biri  məĢğuliyyət  dairəsinin  geniĢlənməsi  id i.  Bu,  xalq  

təsərrüfatının  bütün  sahələrində  yeni  iĢ  yerlərinin  açılması  sayəsində  həyata 

keçirilmiĢ, fəh lə və qulluqçuların sayı 1937-ci  ildə 1933-cü  ildəki 352,1  mindən 

407,7  minədək  art mıĢ

80

,  yəni  əlli  mindən  çox  adam  dövlət  idarə  və 



müəssisələrində iĢlə təmin olunmuĢdu. Bununla əlaqədar qeyd etmək vacibdir ki, 

o  dövrdə  Azərbaycanda  xalq  təsərrüfatı  fəhlə  və  qulluqçularının  bu  say  artımı 

əsasən  qeyri-azərbaycanlıların  və  gəlmələrin  hesabına  idi.  Odur  ki,  ənənəvi 

olaraq  fəhlə  və  qulluqçuların  tərkibində  azərbaycanlıların  nisbi  sayı  1926-cı 

ildəki  36,7 faizdən 1933-cü ildə 34,8 faizə, 1939-cu ildə isə 27,9  faizə en miĢdi

81



Əhalinin  mütləq  əksəriyyətini  təĢkil  edən  azərbaycanlıların  məĢğuliyyət 

dairəsinin  hakim  Mərkəzin  siyasəti  nəticəsində  əhəmiyyətli  dərəcədə  darald ılıb  

aĢağı  salınması  bütün  xalqın  sosial-məiĢət  vəziyyətinə  öz  mənfi  təsirini 

göstərməyə bilməzdi. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   128   129   130   131   132   133   134   135   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə