Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə140/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   136   137   138   139   140   141   142   143   ...   223

286 

 

yazılar  dərc  edird i



57

.  "Taym  of  Ġndia"  qəzeti  Türkiyədə  yeni  əlifbaya  keçilməsi 

uğrunda hərəkatın baĢlanması ilə əlaqədar çaĢqınlıqla bəyan etmiĢdi: "Mollala rın  

kafirlərin  bu  sonuncu  küfrünə  qarĢı  çıxma ma ları  bizi  həddən  artıq 

təəccübləndirir"

58



Vahid Ģəklə salın mıĢ  latın əlifbası Azərbaycanda 1932-ci ilin  iyununda 

qəbul  edildi.  Ancaq  30-cu  illərin  əvvəllərində  diqqətlə  hazırlan mıĢ  və  bir  çox 

cəhətdən  təkmilləĢdirilərək  vahid  Ģəklə  salın mıĢ  latın  əlifbası  təəssüf  ki,  u zun 

müddət davam etmədi. Artıq  30-cu illərin ortalarında Mərkəzin  xüsusi müĢavirə 

çağırıb  təkidli  diktəsi  əsasında,  Ġttifaqın  latın  əlifbasını  qəbul  etmiĢ  digər 

respublika  və  vilayətlərində  olduğu  kimi,  Azərbaycanda  da  rus -kiril  yazı 

qrafikasına  keçilməsi  uğrunda  "hərəkat"  baĢlandı.  Rus  qrafikasına  keçilməsinə  

heç bir  zəruriyyət yox  idi, ancaq o, "hakim Ģovinist iddiasından doğan", əslində 

məcburi tədbir id i. 

Unitar  sosialist  dövlətində  mü xtəlif  millətlər  arasında  əməkdaĢlığın  

möhkəmlən məsi  və  inkiĢafında  hakim  rus  dili  və  əlifbasının  mühü m  ünsiyyət 

vasitəsi  olması  kimi  obyektiv  fakt  tam  inkar  edilməzdir.  Artıq  o  zaman  Sovet 

Ġttifaqı  xalqları  içərisində rus dilini öyrən məyə, rus  mədəniyyətinə yiyələn məyə 

güclənən  meylin  nəzərə  çarp ması  təəccüblü  deyildi.  Ancaq,  təəssüf  ki,  bu 

obyektiv prosesdən "böyük Ģovinist millətçilik" tərəfdarları  milli dillərin  inkiĢafı 

mənafey inə zidd ruslaĢdırma siyasəti vasitəsi kimi  istifadə edird ilər.  Hətta 1938-

ci  ilin  ma rtında ÜĠK(b)P və  SSRĠ XKS qeyri-rus mə ktəblərində rus dilini icbari 

qaydada öyrənmək haqqında xüsusi qərar qəbul etmiĢdi

59



Azərbaycan  SSR  Ali  Sovetinin  növbəti  sessiyası  1939-cu  ilin  iyulunda 



latın  əlifbasının  kirillə  əvəz  edilməsi  haqqında  qanun qəbul  etdikdən sonra  (bu 

qanun 1940-c ı il yanvarın 1-dən qüvvəyə mindi) rus dilin in fəa liyyət dairəsi daha 

da  geniĢləndi.  Belə liklə,  tarixən  qısa  bir  za manda  Azərbaycanda  iki  dəfə  əlifba  

dəyiĢildi. 

Sonrakı illərdə A zərbaycan yazısı  rus qrafıkası  məcrasında in kiĢaf etdi. 

Bu,  mürəkkəb  mah iyyətli,  ço xcəhətli  proses  idi.  Onu  da  inkar  etmək  olmaz  ki, 

yeni əlifba vasitəsilə rus dilinə, rus mədəniyyətinə, onun elmi potensialına, elmi-

texn iki fikirlə rinə yol aç mıĢdı.  Bu ə lifba  ilə  ana dilimizdə elm və  mədəniyyətin 

bütün sahələrinə aid Azərbaycan xalqının  mədəni  irs xəzinəsinə daxil olan geniĢ 

sahəli elmi, texniki,  müasir bədii ədəbiyyat  xəzinəsi yaradılmıĢdır.  Kiril əlifbası 

əsasında Azərbaycan yazısının inkiĢaf prosesi xalqı  ö z doğ ma dili, tarixi  kökləri 

və milli dəyərlərindən ayıra bilmədi. 



Mədəni-maarif  iĢi.  Respublikada  mədəni  həyatının  yeniləĢməsi 

prosesində mədəni-maarif  müəssisələri, ələlxüsus klublar  mühü m  rol oynadılar. 

ġəhər  və  kəndlərdə  fəhlə,  kəndli  və  qadın  klublarının  Ģəbəkəsi  ildən-ilə 

geniĢlənirdi,  1932-ci  ildə  onların  sayı  228-ə  çatmıĢdı

60

.  Mədəni-maarif 




287 

 

sistemində  mü xtəlif  dərnək  və  studiyalar  fəaliyyət  göstərir,  ölkənin  daxili  və 



beynəlxalq  vəziyyətinə  dair  mühazirə  və  söhbətlər  keçirilir,  qəzetlər  buraxılır, 

klub  üzv lərinin  iĢtirakı  ilə  konsert,  görüĢ  və  gecələr  təĢkil  edilird i

61

.  Onlar 



insanların  həyatını  böyük  əhatə  dairəsinə  salıb  ideologiyalaĢdırmaq  üçün 

düĢünülmüĢ mərkəzlər id i. 

30-cu  illərdə  Ba kıda və Azə rbaycanın digər sənaye mə rkə zlərində yeni 

klub müəssisələri – mədəniyyət saraylarının yarad ılmasına baĢlandı. Təkcə 1932-

ci  ildə  Bakı  və  onun  rayonlarında  altı  mədəniyyət  sarayı  fəaliyyət  göstərir

62



kütlələrin yarad ıcılıq özfəaliyyətinin inkiĢafında mühü m ro l oynayırdı.  

Kənddə də mədəni-siyasi iĢ  inkiĢaf edirdi, yo xsul və ortabab kütlələrin  

mədəni  və  siyasi  fəallıq  mərkəzi  o  zaman  qiraət  ko maları  id i

63

.  Kəndlilər 



mədəniyyətə getdikcə artan meyil göstərib, mədəni-maarif  müəssisələrinin iĢində 

fəal  iĢtirak  edərək,  hətta  öz  xərclərinə  Ġkinci  beĢilliy in  əvvəllərinə  500-ə  qədər 

qiraət ko ması tikmiĢdilər

64



Azərbaycan  kəndində  "qırmızı  guĢələr"  və  "kəndli  qadın  guĢələri", 

yaylaqlarda  isə  "qırmızı  çad ırlar"  fəaliyyət  göstərirdi.  Respublika  fəhlələrinin  

kö məyi  ilə  MTS  siyasi  Ģöbələri  nəzdində  nümunəvi  qiraət  ko maları  yaradılırd ı. 

Təkcə  1933-cü  ildə  Bakının  sənaye  müəssisələrinin  həmkarlar  təĢkilatları 

hamilik  etdiklərı  MTS  və  kolxo zlarda  124  qırmızı  guĢə,  qiraət  koması  və  radio 

nöqtəsi  təĢkil  etmiĢ,  Bakıdan  kolxo zlara  19  bədii  təbliğat  briqadası 

göndərmiĢdi

65

.1934-cü 



ildə  leytenant  ġmidt  adına  (indiki  Səttarxan) 

maĢınqayırma  zavodunun  fəhlə  və  mühəndis -texniki  iĢçiləri  (MTĠ)  Rakı  və 

Gəncənin  bütün  müəssisələrinə  "kənddə    mədəniyyət  uğrunda  mübarizən i  daha 

yaxĢı  təĢkil  etməkdə  doğma  kolxo z  kəndimizə  kö mək  etmək"  çağırıĢı  ilə 

müraciət  etdi.  ġmidtçilər  konkret  öhdəliklər  götürərək,  ö z  sexlərində 

kolxo zçu ların  məiĢətdə iĢlətdikləri  zəruri əĢyaları düzəltməyi, qiraət  ko maları və 

klublar  təĢkil  etməyi  qərara  ald ılar.  Klub  müəssisələrinin  sayı  1930-cu  illərin  

sonlarında  1633-ə   çat mıĢdı  və  fəhlə lərə  mədəni  xid mət  sahəsində  böyük  iĢ 

görürdü.  Fəhlələ r  onlarda kı  dərnəklərdə  te xn iki  və  istehsalat  yeniliklə rinə  

yiyələnird ilər

66

. 1938-ci  ildə Ə.Bayra mov adına mərkə zi qadın klubunun köməyi 



sayəsində  yeni  qadın  klubları,  o  cümlədən  Naxçıvan  mərkəzi  qadın  klubu 

açılmıĢdı

67



Mədəni-kütləvi  və  siyasi  maarif  iĢində  kitab xanalar  mühüm  ro l 



oynayırdılar.  1932-1933-cü  illərdə  respublikada  135  kitab xana  fəaliyyət 

göstərirdi

68

. Fəhlələr içərisində texn iki-istehsalat ədəbiyyatının təbliği ilə  məĢğul 



olan xüsusi həmkarlar kitabxanaları mühü m əhəmiyyət kəsb edirdi. 

Həmkarlar  Ġttifaqları  kənd  yerlərində  də  kitabxanaların  təĢkilinə  ciddi 

kö mək  göstərirdilər.  1933-cü  il  aprelin  23-də  AHĠġ  MTS  və  sov xozlarda 

müstəqil  və  səyyar  kitabxanaların  yaradılması  haqqın da  xüsusi  qərar  qəbul 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   136   137   138   139   140   141   142   143   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə