Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu


§ 2. ZAQAFQAZĠYA FEDERAS ĠYAS ININ VƏ SSR



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə67/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   63   64   65   66   67   68   69   70   ...   223

139 

 

§ 2. ZAQAFQAZĠYA FEDERAS ĠYAS ININ VƏ SSR  



ĠTTĠFAQININ YARADILMAS I 

 

 

Zaqafqaziya  res publikalarının  təsərrüfat  fəaliyyətinin  ilkin 



birləĢdirilməsi.  Ço xmillətli  ölkədə  yeni  cəmiyyət  quruculuğu  buradakı  bütün 

millətlərin  və  xalqların  zəh mətkeĢlərinin  sıx  iqtisadi  əməkdaĢlığın ın  təmin 

olunmasını  tələb  edird i.  Zaqafqaziya  respublikaları  vahid  iqtisadi  məkan  idi. 

Onların  arasında  illərlə  yaran mıĢ  təsərrüfat  əməkdaĢlığ ı  və  mədəni  əlaqələr 

olmadan  həmin  dövrdə  bu  respublikalardan  hər  birinin  ayrılıqda  özünün  xalq 

təsərrüfatını bərpa və inkiĢaf etdirməsi ço x çətin idi. Ona görə də Zaqafqaziyanın 

hər  yerində  sovet  hakimiyyəti  qurulduqdan  sonra  yeni  respublikaların  iqtisadi 

Ġttifaqı məsələsi qarĢıda dururdu. 

1921-c i  ilin  ma rtında  Azərbaycan  SSR-in  Moskvadakı  nümayəndəliy i 

Zaqafqaziyanın  üç  respublikasının  birləĢməsin in  zəruri  olması  haqqında  məsələ 

qaldırdı

46

.  Martın  axırında  Azərbaycan  və  Gürcüstan  inqilab  ko mitələrinin  



nümayəndələri  bir  sıra  təsərrüfat  orqanların ın  birləĢdirilməsi  ilə  bağlı  bəzi 

məsələlər  barəsində  ilkin  danıĢıqlar  aparırdılar.  O  zaman  Zaqafqaziya 

respublikaları  ərzaq  sarıdan  ciddi  korluq  çəkirdilər,  xüsusən  Bakı  fəhlələri  ağır 

vəziyyətdə  idilər.  Bu  da  bütün  ölkənin  kəskin  ehtiyacı  olan  neft  istehsalının  

pozulması təhlükəsini doğururdu. V.T.Len in yardım edilməsi haqqında görülmüĢ 

tədbirlər  barədə  1921-ci  il  aprelin  9-da  Zaqafqaziya  respublikalarının  

rəhbərlərinə  xəbər  verərək,  "bütün  Zaqafqaziya  üçün  vilayət  təsərrüfat  orqanı 

yaratmağı"  təkid lə  tələb  edirdi

47

.  O,  1921-c i  il  apre lin  11-də  ÜRHĠMġ-in  



iclasında  "Qafqaz  respublikaların ı  vahid  bir  təsərrüfat  mərkəzi  halında 

birləĢdirmək"

48

  məsələsini  yenidən  qaldırd ı,  hələ  QOELRO  p lanında  Qafqa z 



vahid iqtisadi rayon kimi təqdim o lun muĢdu

49



Ġlk  növbədə  Zaqafqaziya  respublikaları  ilə  RSFSR  arasında  təsərrüfat 

sahəsində  qarĢılıq lı  münasibətlər,  xalq  ko missarlıqların ın,  respublikaların  

planlarının  və  ali  iqtisadi  Ģuraların  fəaliyyətinin  əlaqələndirilməsi  məsələləri 

dururdu. 

Bütün  Zaqafqaziya  üçün  vahid  dəmir  yolu  və  xarici  ticarət  orqanları 

yaradılması  birinci  dərəcəli  vəzifə  kimi  irəli  sürüldü.  Zaqafqaziya 

respublikaların ın ərzağa, sənaye mallarına, avadanlığa,  maĢınlara  kəskin ehtiyacı 

var idi. 

1921-c i il apre lin 18-də  V.Ġ.Len in Azərbaycan Neft Ko mitəsinə  xaricdə  

neft  məhsullarını  avadanlığa,  paltar  və  ərzağa  dəyiĢdirmək  hüququ  verilməsi 

barədə  göstəriĢ  verdi.  Ali  Ġqtisadi  ġuranın  sədri  M.D.Hüseynov  demiĢdi  ki,  bu 

qərar olmasaydı, b izim neft sənayemiz süquta uğrayardı

50




140 

 

Xariclə  müvəffəqiyyətlə  ticarət  aparılması  bütün  Zaqafqaziya  üçün 



vahid xarici ticarət orqanı yarad ılmasını tələb edirdi. Məlu m olduğu kimi, hər b ir 

respublikanın ö z xarici ticarət idarəsi var id i, onlar birləĢdirilməd iyinə və RSFSR 

Xalq  Xa ric i  Tica rət  Ko missarlığ ı  ilə  sıx  əlaqədə  fəaliyyət  göstərən  ümumi 

Zaqafqaziya  orqanına  tabe  olmadıqlarına  görə  o  dövrdə  sərfəli  ticarət  edə 

bilmirdilər.  Ancaq  eyni  zamanda  xarici  ticarətdə  sanballı  yer  tutan  və  həlledici 

rol  oynayan  Azərbaycan  Respublikasının  mənafeləri  heç  də  həmiĢə  ədalətli 

Ģəkildə nəzərə alın mırdı. 

Ayrı-ayrılıqda  fəaliyyət  göstərən  üç  dəmir  yolunun  mövcudluğu 

Zaqafqaziyanın  xalq  təsərrüfatının  bərpa  və  inkiĢafına  güclü  əngəl  törədirdi. 

Onlardan hər b iri, əslində öz  respublikasının ərazisindən keçən dəmiryol  xəttinə 

rəhbərlik  edirdi.  Hər  üç  respublikanın  xalq  təsərrüfatının  inkiĢafı  naminə  dəmir 

yolunun  normal  iĢləməsi  üçün  onları  necə  olur -olsun  birləĢdirmək  və  bütün 

Zaqafqaziya üçün vahid orqana tabe etmək lazım id i.  

Dəmir yolların m birləĢdirilməsi  ilə əlaqədar Zaqafqaziya  respublikaları 

arasında gömrük  maneələrinin  ləğvi  məsələsi də həll olundu. 1921-ci il  mayın  2-

də RKP MK  Qafqaz bürosu Zaqafqaziya respublikaları arasında gömrükxanaları 

və  sərhəd  postlarını  ləğv  etməyi  qərara  aldı.  Hələ  1921-ci  il  aprelin  21-də 

Gü rcüstan  SSR  ilə  A zərbaycan  SSR  arasında  poçt  konvensiyası  haqqında 

müqavilə  imzalan mıĢdı

51

.  1921-ci  ilin  iyununda  Azərbaycan  Xalq  Ko missarları 



Soveti  qonĢu  sovet  respublikaları  ilə  sərhəddə  gömrü kxanaların   ləğv  olun ması 

haqqında dekret verdi

52



Zaqafqaziyanın üç  respublikasının  xalq  xarici ticarət ko missarlıqlarının  



1921-c i  il  apre lin  sonunda  RSFSR  Xa lq  Xarici  Ticarət  Ko missarlığı 

nümayəndəsinin  iĢtirakı  ilə  keçirilən  müĢavirəsi  Azərbaycan,  Gürcüstan  və 

Ermənistanın  xarici ticarət  idarələrin in praktiki o laraq b irləĢdirilməsi  məsələsini 

mü zakirə etdi. 1921-ci il  iyunun 7-də Zaqafqaziya respublikalarının  xarici ticarət 

ko missarlıqlarını  b irləĢdirmək  qərara  alındı,  bir  neçə  gündən sonra  isə  bunların  

"Gürcüstan, Azərbaycan və Ermənistanın  xarici ticarət üçün Ġttifaqı" adı altında 

birləĢdirilməsi barədə üç respublika arasında saziĢ imzalandı.  

Dəmir  yolları  b irləĢdirild ikdən  az  sonra  -  1921-ci  ilin  avqustunda 

Tiflisdə  Azərbaycan,  Gürcüstan  və  Ermənistan  dəmiryo lçuları  həmkarlar 

Ġttifaqların ın birləĢ miĢ qurultayı oldu.  Qurultayda vahid rəhbərlik  - Zaqafqaziya 

Dəmiryol ĠĢçilərin in Həmkarlar Ġttifaq ı seçild i

53



Azərbaycan  Həmkarlar  Ġttifaqı  Zaqafqaziya  respublikalarının  bütün 

həmkarlar  Ġttifaqlarının  birləĢdirilməsinin  təĢəbbüsçüsü  kimi  çıxıĢ  edirdi.  Hələ 

1921-c i  il  ma rtın əvvəlində Azərbaycan Hə mka rla r  Ġttifaqla rı ġurasın ın  Rəyasət 

Heyəti  Gürcüstan Həmkarlar Ġttifaqları ġu rası ilə sıx əlaqə yaratmaq üçün oraya 

öz  nü mayəndə  heyətini  göndərmiĢdi

54

.  Azərbaycan  Həmkarlar  Ġttifaqlarının  






Dostları ilə paylaş:
1   ...   63   64   65   66   67   68   69   70   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə