Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə70/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   223

145 

 

1921-c i 



ilin  sonu  və  1922-ci  ilin  əvvəlində  Zaqafqaziya 

respublikaların ın hamısında sovetlərə seçkilər baĢa çatmıĢdı. Sovetlər federasiya 

yaradılmasına  tərəfdar  çıxmıĢdılar.  Zaqafqaziya  ko mmun istlərin in  1922 -ci  il 

fevralın  18-22-də  Tiflisdə  keçirilən  I  qurultayında  Zaqafqaziya  ko mmun ist 

təĢkilatların ın 

vahid 


partiya 

rəhbərliyində 

birləĢdirilməsi 

"bütün 

Zaqafqaziyanın  idarə  olunmasının  Mərkəzin  əlində  cəmləĢdirilməsi" 

məqsədini güdürdü. 

Zaqafqaziya  respublika larının  birləĢdirilməsi  məsələsində,  xüsusən 

Gü rcüstan  KP-də  olan  fikir  ayrılıq larını  nəzərə  alaraq,  qurultay  RK(b)P  MK 

Qafqaz bürosunun milli  məsələyə dair ü mu mi siyasi  xəttini düzgün hesab etdi və 

yeni  seçilmiĢ  diyar  ko mitəsinə:  "a)  partiyanın  millətçilik  təmayülləri  və 

mey illərinə  qarĢı  qəti  mübarizə  aparmasını;  b)  Zaqafqaziyanın  birləĢmiĢ 

ümu msiyasi mərkəzinin yaradılmasını (bunsuz onun iqtisadi qüdrətini dirçəltmək 

sahəsində müvəffəqiyyətlə iĢ görmək mü mkün deyil) sürətləndirməyi" tapĢırdı

72



Zaqafqaziya  ko mmunist  təĢkilat larının  birinci  qurultayı  Ko missiyanın 

təqdim  etdiyi  "Azərbaycan,  Ermənistan  və  Gürcüstan  SSR-in  Ġttifaq  

müqaviləsi"ni, habelə, "Ali Ġqtisadi ġura haqqında Əsasnamə"ni təsdiq etdi. 

Qurultayda  S.C.Yaqubov,  S.M.Kirov,  S.L.Lu kaĢin  (Srapiony an), 

P.Q.Mdivani, A.F.Myasnikov (Myasnikyan), N.N.Nərimanov, M.D.OraxelaĢvili, 

Q.K.Orconikid ze,  M.K.PleĢĢakovdan  ibarət  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsi  seçild i. 

Ə.H.Qarayev,  M.Lisəvski,  F.Ġ.Maxaradze,  L.Ġ.M irzoyan  və  N.S.Okucava  ZÖK 

üzvlüyünə  namizəd  seçildilər.  RK(b )P  Zaqafqaziya  Ölkə  Ko mitəsinin  birinci 

plenumu  Zaqafqaziya  respublikaları  MĠK-ləri  nümayəndələrinin  səlahiyyətli 

konfransının çağırılması haqqında qərar qəbul etdi.  

1922-c i  il  martın  3-də  Azə rbaycan  MĠK-in  üçüncü  sessiyası 

federasiyanı  və  Zaqafqaziya  respublikaların ın  federativ  Ġttifaq ı  haqqında 

Əsasnaməni  bəyəndi

73

.  Zaqafqaziya  səlahiyyətli  konfransına  Azərbaycan  SSR 



MĠK-dən həlledici səslə  25 və  məĢvərətçi səslə 3 nəfərdən ibarət nü mayəndəlik 

təsdiq  olundu.  Nümayəndəliyə  S.M .Əfəndiyev,  M.N.Ġsrafilbəyov  (Qədirli), 

V.Q.Yeqorov,  S.C.Yaqubov,  N.N.Nərimanov,  N.G.Poltoratski,  E.Ġ.Rodionov, 

M.Ə.ġahbazov və b. daxil id ilər

74



1922-c i  il  mart ın  7-8-də  AK(b )P  MK-nın  plenumu  Ġttifaq  hökumət inin  



tərkib i  haqqında  məsələni  mü zakirə  edərək,  onun  N.N.Nərimanov, 

M.F.Myasnikov  və  Gürcüstan  SSR-in  bir  nü mayəndəsindən  ibarət  Rəyasət 

Heyətinin təsdiq olunması barədə təklifi dəstəkləd i

75



1922-c i  il  mart ın  11-də  Tiflisdə  Azərbaycan,  Gürcüstan və  Ermənistan 

MĠK-ləri  nümayəndələrinin  Səlahiyyətli  konfransı  açıld ı.  Konfrans  b irillik 

səlahiyyət müddəti olan ali orqan idi və ildə üç dəfədən az olmayaraq çağırılmalı 

idi.  Konfrans  özünün  icraçı  orqanını  -  Ġttifaq  Sovetini,  onun  üç  nəfərdən  ibarət 




146 

 

(hər respublikadan bir nəfər) Rəyasət Heyətini və Ali Ġqtisadi ġura (AĠġ) yaratdı. 



Habelə AĠġ sədrinin və Zaqafqa ziya də mir yolu rə isinin na mizədlə rin i təsdiqlədi.  

1922-c i il  martın  12-də Sə lahiyyətli  konfrans Ġttifaq  müqaviləsini qəbul 

etdi və Zaqafqaziya Sovet Sosialist Respublikaları Federativ Ġttifaqın ı (ZSSRFĠ) 

yaratdı.  Ġttifaq  müqaviləsində  deyilirdi  ki,  Səlahiyyətli  konfrans  xalqların  öz 

müqəddəratını  təyin  etmək  hüququnu  əsas  tutaraq  razılığa  gələn  tərəflərdən  hər 

birinin  müstəqilliyini və suverenliyini tanıyaraq, müdafiə  məqsədilə və təsərrüfat 

quruculuğu  mənafeyi  naminə  öz  qüvvələrini  b irləĢdirməyin  zəru riliyini  dərk 

edərək,  "Azərbaycan,  Ermənistan  və  Gürcüstan  sovet  sosialist  respublikaları 

indən  belə  öz  aralarında  sıx  hərb i,  siyasi  və  iqtisadi  Ġttifaqa  daxil  o lduqlarını" 

təsdiqlədi

76



Müqavilədə  göstərilirdi:  "Respublikalar  Ġttifaqı  RSFSR  ilə  ittitaq  



müqaviləsi əsasında qarĢılıqlı münasibətlər qurur"

77



Hərbi  və  maliyyə  iĢləri,  xarici  siyasət,  xarici  ticarət,  yollar  və  rabitə, 

iqtisadiyyata  rəhbərlik  və  əksinqilabla  mübarizə  məsələləri  Ġttifaq  Sovetinin 

ixtiyarına  verildi.  Ġttifaq  Fövqəladə  Ko missiyası  və

 

Ġttifaq  Fəhlə-Kəndli 



MüfəttiĢliyi  təĢkil  olundu.  Müqavilədə  Ġttifaq  Sovetinin  və  AĠġ-in  hüquq  və 

vəzifələri də müəyyən edilmiĢdi. 

1922-c i  il  apre lin  28-də  II  Ümu ma zərbaycan  Sovetlər  qurultayı  Ġtt ifaq  

müqaviləsini ratifikasiya etdi

78



ZSSRFĠ  Ġttifaq  Soveti  mövcud  olduğu  müddətdə  (mart-dekabr  1922-ci 



il)  Zaqafqaziya  respublikalarının  təsərrüfat-siyasi  birliyi  iqtisadi  və  mədəni 

inkiĢafı  sahəsində  xeyli  iĢ  gördü.  Lakin  Zaqafqaziya  xalq  ko missarlarının  

birləĢdirilməsi,  sərhəd  mübahisələrinin,  torpaq  məsələsinin,  meĢələrdən,  sudan, 

otlaqlardan  istifadə  məsələlərin in  və  diyarın  normal  təsərrüfat  həyatının  digər 

problemlərin in nizama salın ması prosesi asan və bərabər səviyyədə getmirdi.  Bu  

proses inzibatçılıqla və ayrı-ayrı respublikaların hüquqlarına məhəl qoyulmaması 

ilə  müĢayiət olunurdu.  "Sosializm" quruculuğunun bir ço x  mühü m  məsələlərini 

Ġttifaq  müqaviləsi çərçivəsində həll etmək  xey li çətin  idi, çünki  federativ  Ġttifaq  

respublikaların  fəaliyyətinin  yaln ız  bəzi  tərəflərin i  birləĢdirməyə  imkan  

yaradırdı. Ġttifaq Soveti əslində məhdud səlahiyyətli məĢvərətçi orqan idi.  



Birinci  Zaqafqaziya  Sovetlər  qurultayı  və  ZSFSR -in  yaradılması

Sovet  respublikaları  arasında  mövcud  olan  müqavilə  münasibətləri  Mərkəz 

tərəfdən  xalq  təsərrüfatın ın  idarə   olun ması  üçün  kifayət  etmirdi.  Diyarı 

bütünlüklə  Mərkəzin  əmrinə  tabe  etmək  məqsədi  ilə  Moskvadan  bütün  sovet 

respublikaların ı  vahid  Ġttifaq  dövlətində  birləĢdirmək  ideyası  irəli  sürüldü. 

Zaqafqaziya  Ģəraitində  bu  məsələnin  həlli  ZSSRFĠ-ni  vahid  Zaqafqaziya  Sovet 

Federativ Sosialist Respublikasına çevirməyin  zəruriliyi  ilə sıx əlaqələndirilird i. 

Ona  görə  də  sovet  respublikalarının  Ġttifaqını  yaratmaq  uğrunda  mübarizə 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə