Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə69/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   223

143 

 

təĢkilatlarına  xüsusi  mü raciət  qəbul  edərək,  bu  məsələyə  dair  geniĢ  təĢviqat 



kampaniyasına baĢlamağı tapĢırdı. 

Ġqtisadi  büronun  yaradılması,  dəmir  yolların ın,  xarici  ticarətin  

həmkarlar  Ġttifaqları  və  komso mol  təĢkilatlarının  birləĢdirilməsi  Zaqafqaziya 

federasiyasının yaradılması yolunda ilk addımlar idi.  



Zaqafqaziya  Sovet  Sosialist  Respublikalarının  Federativ  Ġttifaqı 

(ZSSRFĠ).  Zaqafqaziya  respublikaların ın  təsərrüfat  səylərinin  ilkin  qayd ada 

birləĢdirilməsindən  sonra  onların  tam  yaxınlaĢ ması  yolunda  yeni  mərhələ 

baĢladı.  Əslində  respublikaların  dövlət-siyasi  birləĢməsi  adı  altında  onların  

müstəqilliy inin  məhdudlaĢdırılmasına  doğru  sonrakı  addım  üçün  zəmin  

yaradılırd ı. 

RKP  M K  Qafqaz  bürosunun  1921  -ci  il  noyabrın  3-də  Bakıda  RKP 

MK-nın  kat ibi  V.M.Molotovun,  Azərbaycan,  Gürcüstan  və  Ermənistan 

ko mmunist partiyaları MK ü zvlərin in  iĢtirakı  ilə  keçirilən plenu mu Zaqafqaziya 

respublikaların ın  federasiya  haqqında  Q.K.Orconikidzenin  və 

Ġttifaq  

müqaviləsinin  layihəsi  haqqında  ġ.Z.Eliavanın  məru zələrin i  dinləyərək, 

"respublikalar arasında ilk növbədə hərbi, təsərrüfat,  maliyyə iĢi və  xarici ticarət 

sahəsində federativ Ġttifaq" bağlanması barədə qərar qəbul etdi

60



Zaqafqaziya respublikalarının  inzibati-iqtisadi  mərkəzini -  Ġttifaq Soveti 

yaratmaq  və  Ġttifaq  müqaviləsinin  layihəsini  iĢləyib  hazırlamaq  üçün  komissiya 

təĢkil etmək qərara alındı

61



Bütün 

partiya  qüvvələri 

və 

ictimai 


qüvvələr 

Zaqafqaziya 

Federasiyasının  təĢkili  haqqında  qərar  ətrafında  təbliğat-təĢviqat  kampaniyasına 

səfərbər  edildi.  Zaqafqaziya  respublikaların ın  vahid  iqtisadi-siyasi  mərkəzə 

malik  federasiyasını  yaratmaq  qərarını  müdafiə  məqsədilə  Bakıda  və  baĢqa 

Ģəhərlərdə partiya və sovet iĢçilərin in iĢtirakı ilə mitinqlər təĢkil edilird i

62



1921-c i  il  noyabrın  15-də  Azə rbaycan  SSR  MĠK-in  Rəyasət  Heyəti 



müvafiq  direktiv  layihələri  iĢləyib  hazırlamaq,  MĠK-in  və  Xalq  Ko missarları 

Sovetinin  birləĢmiĢ  iclasına  təqdim  etmək  üçün  yerli  ko missiya  yaratdı:  Ġttifaq  

Sovet  Konstitusiya  layihəsinin  hazırlan ması  üzrə  ko missiyadakı  Azərbaycan 

nümayəndələri bu direktiv ləri rəhbər tutmalı  idilər

63

. Noyabrın 16-da isə MĠK-in  



Rəyasət  Heyəti  qərara  aldı:  "Zaqafqaziya  respublikaların ın  vahid  federativ 

Ġttifaqda birləĢdirilməsi prinsip etibarilə təxirəsalın maz  zərurət sayılsın"

64

. La kin  



Gü rcüstanda  və  Azərbaycanda  rəhbər  iĢçilərin  bir  qrupu  Zaqafqaziya 

respublikaları  federasiyasının  əleyhinə  çıxırdı.  Bəzi  ü zvlərin  bu  cür  birləĢməyə 

etiraz  etmələrinə  baxmayaraq,  partiya  orqanları  "Azərbaycan,  Gürcüstan  və 

Ermənistan  Sovet  Sosialist  respublikalarının  Ġttifaq  müqaviləsi  lay ihəsini" 

bəyəndilər

65

.  Gürcüstanda  P.Q.Mdivani  baĢda  olmaqla  b ir  dəstə  partiya 



xadimləri,  Azərbaycanda  R.Ə.A xundov  və  M.D.Hüseynov  belə  hesab  edirdilər 


144 

 

ki,  federasiya  yaradılmasının  vaxtı  çatmamıĢ dır.  Diyardakı  mürəkkəb  Ģəraitdə 



milli  siyasət  yeridilməsi  sahəsində  qarĢıya  çıxan  bir  ço x  problemlərin  həlli 

yollarının  axtarıĢında  təkcə  ictimaiyyət  tərəfindən  deyil,  hətta  partiya  və  sovet 

xadimləri arasında mü xtəlif rəy lər səslənir, bəzən partiyanın baĢ xəttin in eleyhinə 

əsaslandırılmıĢ dəlillər söylənird i. 

N.N.Nərimanov  Zaqafqaziya  respublikaların ın  birləĢdirilməsi  barədə 

V.Ġ.Leninə  məktublarından birində yazırdı: "Mən Qafqaz bürosunun iclaslarında 

həmiĢə  demiĢəm:  b irləĢmə  zəruridir,  ancaq  tələsmək  lazım  deyild ir. 

BirləĢdirilmiĢ  xarici  ticarətin  və  dəmir  yolların ın  mövcudluğu  mən i  bir  daha 

əmin edir ki, hər halda gözəl ibarələrlə kifayətlən məkdə davam edirik"

66



V.Ġ.Lenin Zaqafqaziya federasiyası haqqında məsələyə dair  materialları 

öyrənərək  özünün  təkliflər  layihəsini  hazırlad ı.  1921-ci  il  noyabrın  21-də  RKP 

MK  Siyasi  Bürosu  V.Ġ.Len inin  təklifi  ilə  "Zaqafqaziya  respublikalarının  

federasiyası  prinsipcə  tamamilə  düzgün  və  hökmən  yaradılmalı  hesab 

edilsin..."

67

 qətnaməsini qəbul etdi. 



Bu  birbaĢa  amiranə  göstəriĢ  dönmədən  yerinə  yetirilməli  id i. 

N.N.Nərimanov  V.Ġ.Leninə  məktubunda  yazırd ı:  "ġübhəsiz  ki,  partiya 

qaydasınca  biz  bunu  ləyaqətlə  həyata  keçirəcəyik,  ancaq  bir-birimizə  o lan  belə 

münasibətdə  bundan  nə  çıxacağını  qabaqcadan  bilmək  çətindir.  Hər  halda  

birləĢmə  haqqında  məsələ  son  vaxtlar  ço x  aludə  olan  və  bunu  hiss  etməyən 

Q.Orconikid zenin  məru zəsi  əsasında  artıq  Mərkəz  qarĢısında  həll  edilmiĢsə, 

onda yenə də təkid etmək  lazımdır  ki, Ġttifaq Sovetinin  mərkəzi Tiflis yo x,  Bakı 

olsun. Bu, vəziyyəti bir qədər yüngülləĢdirər"

68



1921-c i  il  dekabrın  7-də  Ġkinc i  diyar  part iya  müĢavirəsi  (Birinci 



Zaqafqaziya  partiya  konfransı)  federasiya  ideyasının  təĢviqat  və  təbliğatından 

onun sovetlər  vasitəsilə  tez  b ir  zamanda  və  əməli  surətdə  həyata  keçirilməsinə 

baĢlamağın zəruri olduğunu bildird i

69



Federasiya ideyasının həyata keçirilməsi kampaniyası heç də hər yerdə 

rəvan  getmirdi.  Təkcə  rəhbərlikdə  deyil,  yerlərdə  də  birləĢ mənin  prinsipləri 

barədə etirazlar, fikir ayrılığ ı var id i və A zərbaycanın  mənafeyin in tapdaland ığı 

bildirilird i.  Təsadüfi  deyil  ki  AKP-nin  IV  qurultayı  (1922-ci  il,  2  fevral) 

Zaqafqaziya respublikaları  federasiyasını əməli surətdə həyata keçirməyin  zəruri 

olması haqqında  xüsusi qətnamə qəbul etmiĢ və M K-ya tapĢırmıĢdı ki, "hər cür 

millətçilik  təmayülləri  və  partiya  orqanlarının  qərarlarına  etinasızlıq  göstərmək 

mey illəri əleyhinə bütün vasitələrlə mübarizə aparsın"

70



Azərbaycan  zəh mətkeĢləri,  partiya  və  ictimai  təĢkilatlar  Mərkəzi 



Ko mitənin  ciddi  nəzarəti  altında  Zaqafqaziya  Federasiyasının  əməli  su rətdə 

yaradılması haqqında qərar çıxartdılar

71






Dostları ilə paylaş:
1   ...   65   66   67   68   69   70   71   72   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə