Azərbaycan diLİ VƏ tariXİ



Yüklə 2,8 Kb.

səhifə70/86
tarix24.12.2017
ölçüsü2,8 Kb.
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   86

və  Pənahəli xanı aradan qaldırmaq məqsədilə  Şuşa qalasına gəlib qalanın bir 
ağaclığında düşərgə qurdu". 
Fətəli xanla Pənah xanın müharibəsi 7-8 ay çəkdi. Lakin Fətəli xan qələbə 
qazana bilmədi. Məsələni mürəkkəbləşdirən bəzi erməni məliklərinin həmin 
xarici işğala qarşı mübarizədə satqın mövqeyi idi. Mirzə Camal yazır: 
"Gizlində Pənah xana ədavət bəsləyən Çiləbörd və Talış mahallarının məlikləri 
Fətəli xanın yanına getdilər. Onlar 6 ay qalanın yaxınlığında oturdular. Hər 
neçə gündən bir mərhum Pənah xanın qoşunu ilə  Fətəli xan ordusu arasında 
vuruşma üz verir və hər dəfə mərhum Pənah xanın qoşunu Qızılbaş ordusuna 
qalib gəlirdi. Bu müddətdə bir iş görə bilməyən Fətəli xan vəziyyətin gündən-
günə çətinləşdiyini və məğlubiyyətinin artdığını müşahidə edirdi"
1

Göründüyü kimi, Fətəli xana qarşı ölüm-dirim mübarizəsində  Vərəndə  və 
Xaçın erməni məlikləri Pənah xana kömək etmiş, Çiləbörd və Talış  məlikləri 
isə düşmən tərəfdən vuruşmuşlar. Xocalı kəndi ətrafında baş verən müharibədə 
erməni məliklərinin xain çıxması faktını Mirzə Yusif Qarabaği də təsdiq edir: 
"O zaman Çiləbörd və Talış  məlikləri - Məlik Hətəm, Məlik Usub da Fətəli 
xanın yanına gəlib onun qoşunu ilə birləşdilər və onun yanında özləri üçün 
səngər tikdilər.  İran qoşunları 6 ay burada qaldı. Amma bir nəticə  əldə 
edilmədi. Nəhayət, məliklərin köməyi ilə... qətiyyətlə döyüşə hazır bir halda 
müharibə meydanına qədəm qoydular. Pənah xan da düşmən öldürməkdə, 
sədaqətlə... tərifə ehtiyacı olmayan bir dəstə qarabağlılarla qarşıya çıxdı, 
düşmənlə müharibə etməyə başladı. Hər iki tərəf bu döyüşdə öz igidlik və 
rəşadətini göstərdi... Fətəli xan gördü ki, bu müharibədən bir nəticə çıxmayacaq 
və məqsədinə nail olmayacaq, bu qədər çalışmaq və səy hədər getdi..." 
Mirzə Adıgözəl bəy yazır ki, Fətəli xanın Qarabağa yürüşünün əsas səbəbi 
Pənahəli xanın simasında əsas rəqibini görməsi idi: "Fətəli xan bilirdi ki, Pənah 
xandan başqa bir kimsə onun dövlət və  şövkətini pozub dağıda bilməz. Buna 
görə onun ədavətini ürəyində gizli saxlayırdı. Zatının xəmirəsi ona (Pənah 
xana) qarşı  bəslədiyi gizli ədavətin suyu ilə yoğrulmuşdu. O, mərhum xana 
qarşı hərb etmək məqsədi ilə 7 dəfə fitnə-fəsadı göylərə qaldırdı. Lakin hər dəfə 
məqsədinə çatmadan, külli tələfatla geri qayıtdı. Axırıncı  dəfə ulduzlar qədər 
saysız qoşunla gəlib Ballıca çayı ilə Xacə Əlili çayı (hazırkı Xocalı çayı -7V.A) 
arasında olan geniş bir səhrada düşdü. Ümumi yol kənarında olan bu yerdə 
səngər düzəltdi. O səngərin asarı  və barılarının divarı indi də durur. Xalq 
arasında "Fətəli xan səngəri" adı ilə  məşhurdur. O, qış  fəslini də burada 
keçirtdi. 
Bu zaman Çiləbörd və Talış  məlikləri - Məlik Hətəm və  Məlik Usub da 
gəlib Fətəli xanın qoşunları ilə birləşdilər. Onların yanında bir səngər 
düzəltdilər. Bu səngərin də asarı və nişanəsi indiyə qədər durur. Altı ay burada 
oturdular. Fətəli xan arzusuna çatmaq məqsədi ilə  hər gün canından keçib 
meydana atıhrdı. Lakin peşmançılıq və zərərdən başqa bir şey əldə edə bilmirdi. 
                                                           
1 B ax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin II kitabı, səh.249.
 
207


Axırda o, məliklərlə  bərabər böyük bir qüvvə ilə hücuma keçdi. İgidlik 
meydanına  şücaət qədəm qoydu. Pənah xan da müharibə meydanında üz 
ağardan və düşməni qırmaq üçün ürəkləri lalətək dağlı olan Qarabağ qoşunu ilə 
müdafiəyə girmişdi. Fətəli xan gördü ki, arzusunun gözəli varlıq aynasında 
görünmür. Ciddi-cəhdinin ağacı  zərər və peşmançılıqdan başqa bir səmərə 
vermir. Tədbirlər gördü, vasitəçilər saldı, saziş və barışıq binası qoydu. Ədavət 
və düşmənçiliyi aradan qaldırmaq istədi. Pənah xan da: "bacardığı" zaman 
müqəssiri bağışla; çünki bu gözəl bir işdir. Sözünün məzmununca, onun 
xahişini qəbul etdi. Onlar Ağa körpüsündə görüşərək sülh etdilər. Barışıq əhd 
və peymanla möhkəmləndi. Fətəli xan mərhum Pənah xana dedi: Bundan sonra 
dövlətlərimiz arasında ayrılıq və  məmləkətlərimiz arasında düşmənçilik 
olmayacaqdır. Bunun əksini düşünmək ağılagəlməz bir xəyaldır.  İndi sizdən 
dostcasına xahiş  və ricamız budur ki, əgər mümkün olsa uca xasiyyətli 
xanzadəni bir neçə günlüyə bizim çadırımıza qonaq göndərəsiniz. Bu bizə qarşı 
böyük qonaqpərvərlik və (bizdən ötrü də) son dərəcə başıucalıq olar: çünki 
İbrahim ağanın məhəbbəti ürəyimizi kabab edib, gözlərimizi yaşla 
doldurmuşdur. Bu vasitə ilə biz də onun ziyarətinə nail olanq, onu görüb 
ürəyimiz təsəlli tapar. Sonra onu böyük bir ehtiramla və calalla hüzuruna 
göndərərik". 
Mərhum Pənah xan da onun qəliz və yalan sözlərinə etibar etdi. Gözünün 
işığı olan igid oğlunu bilikli və natiq adamlarla Fətəli xanın ordusuna göndərdi. 
Bu xəbər Fətəli xana yetişincə, fərəh və  şadlıq izhar etdi. Övlad və 
əqrəbasından, əmir və sərkərdələrindən bir neçə nəfərini İbrahim Xəlil ağanın 
istiqbalına göndərdi. (Xanzadə) sonsuz hörmət və  hədsiz ehtiramla (Fətəli 
xanın ordugahına) yetişdi. 
Bir neçə gün qaldıqdan sonra o baxıb gördü ki, qayıtmağa izin ala bilmir; 
hər gün bir xana, hər gecə bir əmirə qonaq olub, onların süfrəsi başında vaxt 
keçirməkdən bir şey çıxmır. (Buna görə) Pənah xana yazdı: "Belə məlum olur 
ki, Fətəli xan məni də özü ilə  bərabər aparmaq fikrindədir. Mənim qaladakı 
(Şuşadakı) kürən atımı təcili surətdə mənə göndərin... səba yelitək mənzil kəsən 
o atın köməyilə qaça bilim". At, Fətəli xanın ordusuna yetişincəyə qədər, Fətəli 
xan köçmək təbilinin sədasını mavi göylərə yetirdi
1

"Qarabağnamə"lərdə  həmin müharibənin nəticəsi eyni şəkildə, gedişi isə 
müxtəlif variantlarda qələmə almır. 
Fətəli xan Pənah xanın oğlu  İbrahimxəlil ağanı  əsir edib Urmiyaya 
aparmaqla ona böyük mənəvi əzab verdi. Pənahəli xan Fətəli xandan qisas alıb 
oğlunu xilas etmək fikrinə düşdü. Belə bir məqsədi həyata keçirmək üçün 
Pənahəli xan hakimiyyət uğrunda mübarizə aparan Kərim xan Zəndlə birləşdi. 
Pənah xanın Fətəli xan əleyhinə mübarizə  məqsədilə  Kərim xan Zənd ilə 
ittifaq yaratmasını  Əhməd bəy Cavanşir belə  təsvir edir: "O zaman İranda 
Fətəli 
                                                           
1 Bax: "Qarabağnamələr", bu nəşrin I kitabı, səh.53.
 
208




Dostları ilə paylaş:
1   ...   66   67   68   69   70   71   72   73   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə