Azərbaycan fəLSƏFƏ VƏ sosial-siyasi elmlər assosiASİyasi



Yüklə 5,03 Kb.

səhifə2/42
tarix23.11.2017
ölçüsü5,03 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   42

 

 
 
 
Fəlsəfə tarixi və müasirlərimiz 
 
 
 
Kierkegaard’da Varoluşçu Etik  
 
 
Dr. Rabia Soyucak

 
Esin Nesrin Cebeci 
 
 
Giriş
 
 
Descartes’tan itibaren modern felsefe bakışlarını beşeri ve ferdi olan-
dan ziyade evrene ve külli olana çevirmişti. Felsefenin esas ilgilendiği sorun 
bir taraftan evrenin bilimsel olarak mahiyetinin araştırılması, bir taraftan da 
metafizikî olarak bu evrene ilişkin kuşatıcı bir sistem ortaya koymaktı. Bil-
hassa bir sistem filozofu olarak Hegel, bireyi genel içerisinde adeta eritmiş, 
bireysel  olanı  görmezden  gelmişti.  İşte  Kierkegaard  –  tıpkı  Sokrates’in 
kendi döneminde yaptığı gibi- felsefenin ilgi alanını dış dünyadan insana çe-
virmiştir. Bilindiği üzere Sokrates’ten önceki felsefenin temel sorunsalı ev-
renin  kendisiydi;  Sokrates  ise  evrenle  ilgilenmek  yerine  insana  ilişkin  me-
seleler  üzerinde  durmak  suretiyle  insanı  felsefenin  merkezî  konularından 
biri haline getirmişti.  
Öte taraftan  Kant, ahlakı  felsefede  başat problemlerden biri  saymıştı. 
Bununla  birlikte,  her  ne  kadar  o,  insanı  bir  etik  özne  olarak  öne  çıkarmış 
                                                 
Rabia Soyucak – Üsküdar Universitesi, Esin Nesrin Cebeci - Marmara Üniversitesi
Felsefe ve Din Bilimleri Ana Bilim Dalı. 


Fəlsəfə və sosial-siyasi elmlər – 2015, № 1 
 
 
 

olsa da, bireyin evrensel ve değişmez bir öze sahip olduğunu varsaymış, öz-
nelliği  ise  reddetmişti.  Aynı  şekilde  insanın  sahip  olduğu  akıl  melekesi  bu 
evrensellik  vasfını  temin  ettiği  için  yüceltilmiş,  duygular  ise  buna  imkan 
vermediği gerekçesi ile yok sayılmıştı.  
İşte Kierkegaard, bütün ilgisini, bir yerde, göz ardı edilen bireye ve bi-
reysel olana çevirmiştir. Bu anlamda onun felsefesinde birey ve öznellik son 
derece önemlidir. Hakikat bizatihi “birey”in kendisi ve bireysel/öznel olan-
dır. Bireysel olan, başka herhangi bir şeye irca edilemeyen bir gerçekliğe sa-
hiptir. Başka bir ifadeyle aslolan öznelliktir ve bireysel/öznel olan sistemleş-
tirilemezdir. 
Esasen  Kierkegaard,  hakikatin  olmadığını  söylemez;  öznel  olduğunu 
savunur. Bu görüşüyle o, öznel yaklaşımların ispat edilemediği gerekçesiyle 
“peşin  hüküm”  addedilerek  mahkûm  edilmesine  itiraz  etmiş  olmaktadır 
(Rudd, 1993: 67). Bilindiği üzere Modern felsefe, bir hakikati bulunamaya-
cağı gerekçesiyle öznel olanı mahkûm etmişti. İşte Kierkegaard’ın hakikatin 
öznelliğini  kabul  etmesi,  bir  yerde  bu  yaklaşıma  bir  itiraz  hükmündedir.  O 
böylece, epistemik, etik ve dinî olanın öznelliğini benimsemiş olmaktadır.  
Onun  felsefesi  hem  sistemci  hem  de  özcü  yaklaşımların  kuvvetli  bir 
eleştirisini  içinde  barındırır.  Ona  göre,  gerek  sistem  felsefeleri  gerekse  in-
sanın  değişmez  bir  tabiatı  olduğunu  varsayan  özcü  görüşler,  bireysel/öznel 
olanı nazarı itibara almamışlardır.  
Kierkegaard’ın  genel  manada  kabul  edilen  etik  teori  tasavvurlarının 
dışında bir teori ortaya koyduğunu söylemek mümkündür. O, büyük ölçüde 
ahlak geleneğini (Hıristiyanlık) dikkate alarak bir bilgelik arayışı içerisinde 
olmuş ve bu çerçevede bir kavramsal araştırma yürütmüştür (Roberts, 2008: 
73). Bir yerde, onun bu çabasının arkasında –hemen her zaman pek çok in-
sanın kendi dönemi için söz konusu olduğunu düşündüğü- dini hayatın sar-
sılması  ve  ahlaki  çöküntü  ile  ilgili  endişelerin  bulunduğunu  söylemek  her-
halde  yanlış  olmayacaktır.  Hıristiyanlığın  önemli  şahsiyetlerinden  biri  olan 
İbrahim  Peygamber  üzerinde  harcamış  olduğu  uzun  zihnî  mesai  ve  bunun 


Fəlsəfə tarixi və müasirlərimiz 
 
 

neticesinde  ortaya  koyduğu  –bizim  de  burada  itaat  etiği  olarak  adlan-
dıracağımız- etik yaklaşım da bunu göstermektedir.  
Bu bağlamda onun etik anlayışının bir “erdem teorisi” olduğunu gör-
mekteyiz. Zira Kierkegaard, belli erdemlerden hareketle bir etik inşa etmek-
tedir:  Sevgi,  inanç,  umut,  sabır,  şükran,  tevazu,  cesaret,  bilgelik  (Roberts, 
2008: 73).  
Bundan  başka  olarak  Kierkegaard’ın  ahlak  görüşü  aynı  zamanda  bir 
“ilahi  buyruk  teorisi”dir  (Roberts,  2008:  73).  İlâhî  buyruk  teorisine  göre 
Tanrının  buyruğunu  yerine  getirmek ve  yasakladığı şeyden kaçınmak  ahlâ-
ken  bir  zorunluluktur.  Burada  esas  olan  Tanrı  iradesidir  (Zagzebski,  2005: 
356).  Bu  açıdan  ilâhî  buyruk  nazariyesi  ahlâk-din  ilişkisi  üzerinde  durur 
(Sagi ve Statman, 1995: 11). Yine bu görüşe göre
1
, ahlakın/ahlaki değerlerin 
nesnelliğinden  söz  etmek  imkân  dâhilinde  değildir;  zira  ahlakın  kaynağı 
Tanrı’nın iradesine ve buyruğudur. Bu bakımdan ahlaki kuralları ancak vah-
ye tâbi olmuş akıl idrak eder (Hourani, 1985: 24, 70, 71). 
Ona  göre,  bir  sistem  veya  doktrin  varoluşun  önünde  engeldir.  Şayet 
bir  doktrin  varsa,  bu  doktrine  fazlaca  önem  atfedilmesi  dolayısıyla  Mesih, 
Mesih  olma  imkanını  yitirir,  benzer  şekilde  insanların  kendi  varoluşlarını 
gerçekleştirme imkanı da ortadan kalkar (Kierkegaard, 2016: 79). Bu açıdan 
Kierkegaard, Hegel'in felsefesinde dışsal olanın içsel olandan önce geldiğini 
belirterek, içsel olanın önceliğini ve içselin dışsal olandan üstünlüğünü vur-
gular (Kierkegaard, 2016: 72). Öte yandan, her ne kadar Kierkegaard’ın etik 
olana ilişki  yaklaşımında temeli Kant'ın ahlakı etkin (MacIntyre, 2001: 75) 
olsa da, aşağıda göreceğimiz gibi, etik safhanın ahlaki hayatı bütünüyle ta-
zammun  edemeyeceği  fikrinden  hareketle  o,  bireyselliği  ziyadesiyle  ortaya 
                                                 
1
 Bu teori, Tanrı'nın  mutlak  iradesini esas alıp  Onun buyurmasına dayalı bir  ahlâkı  sa-
vunmaktadır.  Bazılarına  göre  bu  görüşün  ahlâkî  açıdan  kabulü  imkânsızdır;  çünkü  burada 
hiçbir  gerekçeye  göre  buyurmayan  ve  dilediğini  yapan  bir  Tanrı  telâkkîsi  söz  konusudur. 
Buradan hareketle, ilahi buyruk teorisine, ahlâkın Tanrı’nın keyfî kararlarından neş'et ettiği 
ileri  sürülerek  ve  Onun  hiçbir  kıstası  esas  almadan  norm  koymasının  ahlâk  ile 
bağdaşamayacağına ilişkin belli eleştiriler yöneltilmiştir. Bkz: Avi Sagi ve Daniel Statman, 
(1995) Religion and Morality, Rodopi, Amsterdam, s. 44. 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   42


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə