Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ



Yüklə 5,13 Mb.

səhifə14/190
tarix29.09.2017
ölçüsü5,13 Mb.
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   190

Pulun  

diktaturası 

 

 



37 

GİRİŞ 

 

Müasir dövr elmin, texnikanın, informasiya texnologiya-

larının, bir sözlə, intellektual biliklərin inkişafı əsridir. Elm isə 

bu spektrd

ə problemlərin həlli deməkdir.  

M

əhəmməd Peyğəmbər (s) yazırdı: «Bir saat elmlə məş-



ğul olmaq altmış il namaz və dua ilə məşğul olmaqdan fayda-

lıdır… Elm uzaq Çində də olsa, ona sahib olmaq üçün yola çıx-

maqdan ç

əkinməyin». 

Müasir insanlar bütün elm sah

ələrində olduğu kimi, iqti-

sad elminin d

ə kəskin problemlərini, onların həyatı üçün əhə-

miyy

ətini gündəlik olaraq hiss edirlər. Dünyadakı bütün adi və 



qlobal probleml

ərin həlli, bugünü, sabahı, gələcəyi, iqtisadi, so-

sial, siyasi, ideoloji, daxili v

ə xarici vəziyyətin dəyişməsi sosi-

al-iqtisadi prosesl

ərin gedişindən asılıdır. 

İnsanların yaşayış səviyyəsini yüksəltmək və yeni istiqa-

m

ətləri müəyyənləşdirmək  üçün  iqtisadiyyatın  inkişafının  so-



sial  yönümünü  yaxşılaşdırmaq  lazımdır.  Bu,  bəşəriyyətin iqti-

sadi durumunun 

əsasını təşkil etməlidir. 

Dantenin «müdrikl

ər müəllimi», Engelsin «ən universal 

z

əka», Marksın “qədim yunan fəlsəfəsinin Makedoniyalı İsgən-



d

əri” adlandırdıqları yunan elm və fəlsəfəsinin ən böyük düha-

la

rından  olan  Aristotelin  fəlsəfə  tarixində  xidmətlərindən biri 



elml

ərin ilk dəfə müfəssəl təsnifatını verməyə çalışmasıdır. O, 



bütün elml

əri üç əsas qismə bölmüşdür: nəzəri, təcrübi və 

ya

radıcılıq

1

. 

K.Marks  yazırdı: «Elmdə  geniş  bir  böyük  yol  yoxdur 



v

ə ancaq o adam elmin parlaq zirvələrinə çata bilər ki, yo-

rul

maqdan  qorxmayıb,  onun  daşlı-qayalı  cığırları  ilə  dır-

man

sın»

2

. 

                                                 

1

 

Bax: Aristotel. Poetika. Bakı: Azərbaycan Dövlət Nəşriyyatı. 1974,  s. 7, 11. 



2

  Bax: 


K.Marks. Kapital. I cild. Bakı, 1969,  s. 25. 


Pulun  

diktaturası 

 

 



38 

Elmi-texniki t

ərəqqi öz təbiəti etibarilə sonsuzluğa gedən 

bir  prosesdir. Bütövlükd

ə  dünyanın  özü,  onun  dərk edilməsi 

mür


əkkəb və sonsuzdur. Məlumdur ki, elmi-texniki tərəqqi is-

tehsalda inqilabi d

əyişikliklər yaradır. Bunun nəticəsində insan 

kapitalının hərtərəfli inkişafı üçün potensial imkan və şərait ya-

ranır.  Elmin nailiyyətlərindən  bacarıqla  və  düzgün istifadə 

olunması ölkənin sosial-iqtisadi inkişafının yüksəlişi deməkdir. 

Əlbəttə, burada söhbət bütün dünya elmi nailiyyətlərinin sis-

temli halda d

ərk və istifadə edilməsindən gedir. O ölkədə elmi-

texniki t

ərəqqi güclü inkişaf edir ki, orada bütövlükdə təh-

sil güclüdür. 

Müasir qlobal dünya elmin kompleks inkişafını tələb edir. 

Bu ist

ər

 



d

əqiq, istərsə  də  sosial elm sahələrinə  eyni dərəcədə 

aiddir. D

əqiq elm sahəsinin nümayəndəsi  ABŞ-da yaşayıb-

yaradan h

əmyerlimiz Lütfi-Zadəni «XX əsrin ən böyük alimi», 

«Qeyri-s

əlis məntiqin atası» adlandırırlar. Onun yaratdığı qeyri-

s

əlis məntiqi nəzəriyyə  riyaziyyatın  əsası  sayılan  ikili  çoxluq 



anlayışını  qeyri-səlis çoxluqla əvəz  etmişdi.  Lütfi-Zadənin 

n

əzəriyyəsi təbiət və  cəmiyyətdəki proseslərin qeyri-mü-



əyyənliyini nəzərə  almağa  imkan  yaratdı.  Lütfi-Zadə  nəzəriy-

y

əsi Amerikada, Yaponiyada və Avropada texnoloji proseslərin 



sür

ətli  inkişafına  təkan verdi və  kainatın  sirlərinin dərindən 

d

ərk olunmasında insanların köməyinə gəldi



1



Görk



əmli alimlər belə hesab edirlər ki, əgər Eynşteyn 

XX 

əsrin  birinci  yarısında  fizika  sahəsində  inqilab etmiş-

                                                 

1

 Qeyd: Lütfizad



ə , Lütfi Ələsgərzadə (1921) – görkəmli təbiətşünas alim, fizik,  

professor. 1926-

cı  ildə  İrana,  1944-cü ildə  ABŞ-a  köçmüş  və  hazırda  elmi 

f

əaliyyətini orada davam etdirir. 50-70-ci illərdə ümumi sistemlər nəzəriyyəsinin 



qurulmasına  dair  yanaşmaların  müəlliflərindən biridir. NASA-nın  və  NATO-

nun aparıcı mütəxəssisidir. Elektron cihazları istehsal edən dünya şirkətlərinin 

əksəriyyəti onun nəzəriyyəsinin tətbiqi ilə  məşğuldur.  (Bax:  Fəlsəfə 

ensiklopedik  lüğəti. Müəllif  kollektivi.  Bakı:  “Azərbaycan  Ensiklopediyası” 

N

əşriyyat – Poliqrafiya  Birliyi. 1997,  s. 255).   




Pulun  

diktaturası 

 

 



39 

dirs

ə, Lütfi-Zadə həmin əsrin ikinci yarısında alternativ ri-

yaziyyat yaratmışdır. 

Göründüyü kimi, yaxşı nəzəriyyə min təcrübədən va-

cibdir. N

əzəriyyəyə nisbətən təcrübə çox dəyişkəndir. Nəzə-

riyy

əyə görə, birqütblü dünya dayanıqlı ola bilməz. Çünki 

dünyada harmoniya lazımdır. Ən optimal variant isə nəzə-

riyy

ə ilə təcrübənin  əlaqələndirilməsidir. 

T

əəssüflə qeyd etmək lazımdır ki, bu gün postsovet öl-

k

ələrində elm və təhsilin inkişafı qaneedici deyil və təsadüfi 

insanlar bu proses

ə  müdaxilə  etməklə  onun dəyərini heçə 

endirmişlər. Elm fədaisi olan Xudu Məmmədov özünün «Qoşa 

qanad»  kitabında  yazırdı:  «…  50-60 il bundan qabaq elmi  iş 

bugünkü kütl

əviliyə malik deyildi. Hələ o vaxtlar, elmi işçilik 

az tanınan nemətlərdən biri olarkən, Eynşteyn elm adamlarını 

üç qrupa bölürdü. 

Eynşteynə  görə  bir qrup adamlar elm 

al

əminə təsadüfən düşmüşlər, onlar eyni asanlıqla başqa yerdə 



işlər və  özlərini yenə  də  öz yerlərində  hiss edərdilər.  İkinci 

qrup  nümay

əndələrinin elmə  münasibəti  idmançının  idman 

yarışlarına  yanaşmasını  yada  salır:  maraqlı  bir  çətinliyin öh-

d

əsindən gəlib öz üstünlüyünü göstərmək.  Elm  adamlarının 



qalan az bir qismi is

ə, istəsələr də özlərini başqa bir işdə tapa 

bilm


əzlər. Onların bütün həyatı varlığın qəribəliklərini görmək, 

axtarmaq v

ə  bacardıqları  qədər  onların  səbəbini dərk etməyə 

yön


əlmişdir. Eynşteynin bu bölgüsü çox kəskin olsa da burada 

bir gerç


əklik var. Bölgüdə sadəcə olaraq, elmi işçilərin elmə ya-

naşmasından  söz  gedir. Elmə  böyük yenilik gətirənlər bu 



qrup

ların hamısına mənsub ola bilər. Bütün həyatını elmdə 

gör

ən bir adamdan isə dəyərli bir iz qalmaya bilər»

1

. 

1949-cu ild

ə Qərbi Almaniyanın prezidenti Adenauer 

ölk

ə  Bundestaqında  növbəti il üçün təhsilə  büdcənin  əlli 

                                                 

1

 Bax: Xudu M



əmmədov. Qoşa qanad. Bakı: Gənclik, 1974, s. 42-43. Eyni 

zamanda Xudu M

əmmədovun bu fikirlərini oxumaq olar: Elm adamları elm 

haqqında.  Professor Səlahəddin Xəlilovun təqdimatında.  Bakı:  Çaşıoğlu, 

2010,  s. 97.  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   10   11   12   13   14   15   16   17   ...   190


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə