Bmt-nin 822 və 853 saylı qətnamələrindən əvvəl işğal olunmuş Azərbaycan ərazisi


I  ALİKSANDRIN  DÖVRÜNDƏ  ERMƏNİ  KİLSƏSİNİN  FƏALİYYƏTİ



Yüklə 104 Kb.

səhifə5/86
tarix08.03.2018
ölçüsü104 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   86

I  ALİKSANDRIN  DÖVRÜNDƏ  ERMƏNİ  KİLSƏSİNİN  FƏALİYYƏTİ
1808-ci  ildə  çar  I  Aliksandr  (1801-1825) 
ruslara 
kömək 
məqsədi  ilə  apardığı  cəsusluq  fəaliyyətinə  görə  erməni  kilsə- 
sinin  katolikosu  Danieli  birinci  dərəcəli 
M ü q q ə d ə s  
Anna  orde- 
ni  ilə  təltif etdi.  Ruslar  qəıbə  hiicum  edib  Osrnanlı  torpaqları- 
nın  dərinliklərinə  irəliləyəndə  də  erməni 
kilsəsi 
daim  onlara 
kömək  edir  və  ardıcıl  olaraq  aıslann  onlan  «müsəlman  ziil- 
mündən»  xilas  etməyə  səsləyirdi.(3)
Xristian  erınəniləri  ilə  miisəlman  osmanlıları  arasmdakı  nif- 
rətin  artmasının  kökləri  erməni  kilsəsinin  fəaliyyəti  və  cəhdlə- 
ri  ilə  bağlıdır.  Hər halda,  mslar  Osmanlı  torpaqlannı  zəbt  edən 
kimi  erməni  kilsəsi  ilə  birlikdə  işləyərək  oradakı  miisəlman 
əhalini  kompensasiya  ödəmədən  qovmuş,  keçmiş  miisəlman 
evlərinə  və  torpaqlarına  erməniləri  köçürmüşdülər.
1988-ci  ildən başlayaraq  qonşu Azərbaycanın  bir hissəsi  Qa- 
rabağa  ermənilərin  heç  bir  əsası  olmayan  hücumlan  haqqmda 
çox  yazılmışdir.  Həmin  hücum  rusların  ermənilərə  bir  milyard 
dollaıiıqdan  artıq  hərbi  silah  və  ləvazimatı  hədiyyə  etməsi  nə- 
ticəsində  baş  tutmuşdu.  Erkən  1800-cü  illərdə  çoxsaylı  mii- 
səlman  əhali  bu  torpaqda məskunlaşmışdı.  Lakin  ruslar  bu  tor- 
paqları  osmanlılardan  alan  kimi  ermənilər  müsəlman  evlərinə 
köçdülər.  Bu  gün  isə  ermənilər Qarabağm  onların  «qədim»  və- 
təni  olduğunu  bəyan  edirlər.  «Qədim»  sözüniin  erməni  izahı- 
nın  bu  baxımdan  təxminən  iki  yüz  yaşı  vardır.
Ermənilər  müstəqil  vətən  yaratmaq  üçün  eynilə  yunanlarm 
1821-ci  ildə  etdiyi  hərəkətin  təkrarını  arzulayırdılar.  Ortada 
məhz  ermənilərlə  bağlı  olan  praktik  problem  yar  idi.  Yununlar 
malik  olmaq  istədikləri  torpaqlarda  əksəriyyət  təşkil  etdilər,
Rus  imperiyası  tərəfindən  işğal  edilmiş Dəmir  qapı  Dərbənd  şəhəri
ermənilər  isə  həmişə  azlıqda  olmuşlar.  Ona  görə  də  ermənilər 
dərhal  başa düşdülər ki,  özlərinin müstəqil hökumətlərini,  dik- 
tatorluğunu  və  sair  qurmaq  üçün  onlara xarici  müdaxilənin  kö- 
məyi  və  dəstəyi  lazımdır.  (4)
RUS-FARS,  RUS-OSMANLI  MÜHARİBƏSİ
Yalnız  1827-1829-cu  illərdəki  rus-fars  (müasir  İran)  və 
rus-Osmanlı  müharibələri  vaxtı  erməni  liderləri  və  onlann 
xristian  din  xadimləri  hiss  etdilər  ki,  onların  müstəqil  dövlət 
qurmaq  vaxtı  yetişmişdir.  Bu  müharibələr  ərzində  Rus  impe- 
riyasmda  yaşayan  ermənilər İranda  və  Osmanlı  İmperiyasmda 
yaşayan  ermənilərlə  birləşərək  öz  dostlarmm  və  qonşularınm 
əleyhinə  döyüşən  ruslara  kömək  edirdilər.


Bu  və  bundan  sonra  olan  miiharibələfdə  ruslar  müsəlman 
torpaqlarmı  zəbt  edəndə  ermənilər  həmişə  rusların  tərəfini 
saxlayırdı.  Ruslarm  işğal  etdiyi  ərazilərdəki  çoxsaylı  müsəlman 
əhalisi  çoxlu  adam  itkisi  bahasma  öz  ev-eşiyindən  qovulur,  on- 
ların  arxasınca  isə  erməni  xristianlar  həmin  ev-eşiklərə  sahib 
dururdu.  Bax,  məhz  bu  üsulla  indi  Ermənistan  Respublikası  ad- 
lanan  ərazidə  erməni  əhalisinin  üstünlüyü  əmələ  gəlmişdir  -  bu 
üstünlük  ruslarm  hərbi  gücü  sayəsində  yaradılmışdır.
Ruslar  müsəlman  torpaqlarının  şimali  əyaiətlərini  zəbt 
edəndə  də  Eçmiadzin  monastrı  həmin  ərazinin  içində  idi.  Bu, 
bütün  erməni  katoliklərinin  arxiyepiskopluğu  (və  ya  əyalətin 
ən  yüksək  rütbəli  yepiskopu)  idi.  Ruslar  indiyə  kimi  İstanbul- 
dakı  erməni  patriarxı  ilə  əlaqələri  kəsilmiş  katoliklərin  çürii- 
məkdə  olan  nüfuzunu  bərpa  etməyə  nail  oldular.  Xristianlarm 
bu  qrupu  bütün  rus  çarlarmın  sadiq  nökərlərinə  çevrildilər.
Osmanlı İİmperiyasmm  ələ  keçirdiyi  ərazilərdən  biri  də 
xanları  XIX  əsrin  əvvəllərinə  qədər  Qacarlardan  olan  Gən- 
ce  -Qarabağ  bəylərbəyliyi  idi.  Azərbaycanm  döıd  (Şirvan, 
Çnxursəd  Irəvan,  Azərbaycan  Təbriz)  bəylərbəyliyindən 
biri  olan  G əncə  -  Qarabağ  bəylərbəyinin  ərazisi,  əsasən 
Kür  və  Araz  arasmdakı  ərazini,  Şah  I  Təhmasibin  dövrün- 
də  Tiflisə  qədər  olan  torpaqları  əhatə  etmişdir.  I  Şah  Ab- 
basm  dövründən  başlayaraq  isə  Gəncə  -  Qarabağ  bəylər- 
bəyinə  Lori  və  Pəm bək  də  tabe  edilmişdir.
GƏNCƏ-QARABAĞ  ƏYALƏTİNİN  İCMAL  DƏFTƏRİNDƏN:
G ən cə  -  Q arabağ  əyalətinin  1593-cü  il  tarixli  «icmal  dəftəri»nə 
görə  Qarabağ  əyaləti  36  nahiyəyə  bölünən  7  sancaqdan  ibarət  ol- 
muşdur.
1991-ci  il.  Laçm  şəhərindən  bir  görünüş
Bırnlar  12  nahiyəli  -  «Gəncə,  G əncə  Aranı,  Dağlıq  Gəncə,  Şəm- 
kir  Aranı,  Dağlıq  Sunqur,  Kürəkbasan  Aranı,  Şütur,  Danqı,  Zəyəm 
Aram,  Yevlax,  Tovuz  və  Dəmirhəsən
G əncə  sancağı:  İi/irmidördlü  tayfasınm  uluslannm  da  yaşadığı  4 
nahiyəli  -  Bərdə,  Sir,  Pətəklik  v ə   İhcərud
B ərdə  sancağı:  Otuzikili  v ə  Hacılı  tayfasmın  uluslarmm  da  yaşa- 
dığı  7  nahiyəli  -  Xaçm,  Qarağac,  Ağcabədi,  Dağlıq  Çelaberd,  Çela- 
berd,  Qarqar  v ə  Məğaviz
Xaçm  sancağı:  5  nahiyəli  -  Axıstabad  -  başqa  adı  Böyükçay,  Qü- 
zey,  Güney,  Dağhq  İhcə  və  İİıcə
Axıstabad  sancağı:  3  nahiyəü  -  Arasbar,  Dağlıq  Dizaq  və  Dizak
Dizaq  sancağı:  4  nahiyəli  -  Keştasf,  Həkəri,  Zans  v ə   Alpaut
H əkəri  sancağı:  1  nahiyəli  V ərən d ə  sancağı  idi.




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə