Dərs vəsaiti Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyinin 65 saylı 23. 01. 2001-ci IL tarixli əmri ilə



Yüklə 1,29 Mb.

səhifə64/65
tarix24.12.2017
ölçüsü1,29 Mb.
növüDərs
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   65

(İ.B.Xəlilov,  1991,  Ş.İ.Məmmədova,  1996).  Bu  tədqiqatlar  nəticəsində  muəyyən  edilmişdir  ki,  Gəncə  və  onun  ətraf 

ərazilərini ən cox aluminium zavodunun tullantıları cirkləndirir.  

Azərbaycan  Respublikasının  muxtəlif  regionlarında  fəaliyyət  gostərən  istilik-elektrik  stansiyalarının  ətraf  muhitə 

təsiri məsələləri də tədqiq edilmişdir və səmərəli təkliflər verilmişdir (A.B.Mirzəyev, 1987). 

Uynyi .eeeaa «Uyeauai oyaeee», Aaeu, Acy.iyo., 1982, nyu.5 



 

Azərbaycan  caylarının  istifadəsi  və  su  hovzələrinin  qorunması  məsələləri  (R.B.Abdullayev,  F.Y.Fətullayev, 

N.Ə.Məmmədov),  su  anbarlarının  ətraf  muhitə  təsiri  (Ş.B.Xəlilov,  1991)  Abşeron  gollərinin  ekoloji  vəziyyəti 

(A.A.Əliyev, 1991) və s. məsələlərin kompleksli tədqiqi aparılmışdır.  

Bakı  Dovlət  Universitetinin  Ətraf  muhitin  muhafizəsi  və  təbii  ehtiyatlardan  səmərəli  istifadə  kafedrasının 

əməkdaşları  Abşeronun  neftlə  cirklənmiş  torpaqlarının  bioloji  rekultivasiyası  (N.K.Mikayılov),  Xəzərsahili  zonaların 

muhafizəsi və ətraf muhitin optimallaşdırılması (Ş.Y.Goycaylı) və s. uzrə geniş elmi-tədqiqat işləri aparmışdır. Kafedranın 

təşəbbusu  ilə  1990-1997-ci  illərdə  ekologiya  uzrə  respublika  miqyaslı  elmi-metodiki  konfranslar  kecirilmişdir. 

Konfransların materiallarında maraqlı məlumatlar verilmiş və faydalı təkliflər irəli surulmuşdur.  

Ətraf muhitin muhafizəsi uzrə iri həcmli təşkilatı-idarəetmə və elmi-layihələşdirmə işləri gorulmuşdur. Azərbaycan 

Respublikasının  Dovlət  Ekologiya  Komitəsi,  Azərbaycan  Milli  Aerokosmik  Agentliyi  və  onun  nəzdində  Ekologiya 

İnstitutu  yaradılmışdır.  Kosmosdan  ətraf  muhitin  muntəzəm  oyrənilməsi,  muhafizəsi  və  onda  baş  verən  dəyişiklikləri 

izləyən muşahidələrin aparılması və s. istiqamətində iri həcmli tədqiqat işləri həyata kecirilir.  Azərbaycan EA Coğrafiya 

İnstitutunun  muvafiq  şobələri  və  BDU-nun  Ətraf  muhitin  muhafizəsi  kafedrasının  əməkdaşları  «Azərbaycanda  təbiətin 

muhafizəsinin  (1986-2000-ci  illər)  kompleks  sxemi»nin  və  «Təbii  ehtiyatlardan  səmərəli  istifadə  olunmasının  kompleks 

proqramı»nın və digər cox muhum dovlət layihələrinin hazırlanmasında yaxından iştirak etmişlər.  

Bakı  Dovlət  Universitetinin  coğrafiya  fakultəsində  ətraf  muhitin  muhafizəsi  və  təbii  ehtiyatlardan  səmərəli 

istifadə və coğrafi ekologiya ixtisasları uzrə bakalavr və magistr səviyyəsində ixtisaslı kadr hazırlığı aparılır. 1981-ci 

ildən isə muvafiq kafedra yaradılmışdır.  

Azərbaycan  təbiətinin  oyrənilməsində,  təbliğində  və  ətraf  muhitin  muhafizəsi  sahəsində  bir  cox  alimlərin 

danılmaz  əməkləri  olsa  da,  akademiklərdən  H.Ə.Əliyevin  və  B.Ə.Budaqovun  apardıqları  işlər  xususi  qeyd 

olunmalıdır.  

Azərbaycanın  təbiətinin  qorunması  haqqında  ilk  həyəcan  təbilini  vuran  akad.  H.Ə.Əliyev  olmuşdur.  Ozunun 

«Həyəcan  təbili»  (1982)  kitabında  akademik  yazmışdır:  «Torpaq  dilə  gəlib  şikayətləndi.  Kimdir?  Ozunun  sud  verib, 

bəslədiyi insanlardan, sinəsinə yara vuranlardan, gozlərinə zəhər tozu ufurənlərdən. Mən isə torpağın ovladlarından birisi 

kimi haray saldım... dedim ki, qoy səsimi hamı eşitsin. Həyəcan təbili»ni insanların qulağının dibindən asmaq lazımdır»

1



Digər muəlliflərlə şərikli yazdığı «Kənd təsərrufatı və təbiətin muhafizəsi» (1980), «Azərbaycanın torpaq fondu və onların 



səmərəli istifadəsi və muhafizəsi» (1982) və b. əsərlərində Həsən Əliyev təbiətin ən boyuk keşikcisi olaraq qalmışdır.  

B.Ə.Budaqovun bu istiqamətdə apardığı tədqiqatlar onun «Təbiəti qoruyaq» (1977), «Dozumlu və dozumsuz təbiət» 

(1990) və b. kitab və məqalələrində oz əksini tapmışdır. Muəllif bizim ədəbiyyatda ilk dəfə olaraq uc aparıcı-təbii, təbii-

antropogen  və  antropogen  amilləri  nəzərə  alaraq  Azərbaycan  ərazisini  22  ekoloji-coğrafi  rayona  ayırmışdır.  Hər  bir 

rayonun ətraf muhitinin gərginlik dərəcəsindən asılı olaraq kompleks tədbirlər hazırlanıb həyata kecirmə haqqında dəyərli 

tovsiyyələr verilmişdir.  

Azərbaycanın  yeni  iqtisadi  şəraitə  kecməsi,  onun  təbii  ehtiyatlardan  xususilə,  neft  –  qazdan  istifadəyə 

beynəlxalq  şirkətlərin  cəlb  edilməsi  ətraf  muhitin  qorunması  və  bərpasının  dunya  standartları  səviyyəsində 

qurulması işləri ciddi dovlət nəzarəti altında  saxlanılmalıdır. Beynəlxalq təbiəti  muhafizə  təşkilatları  –  BMT  ətraf 

muhitin muhafizəsi uzrə Proqramı (UNEP-inqilis.) və digərləri ilə əlaqələrin genişləndirilməsi boyuk fayda verərdi.  



6.7. Məktəb coğrafiyası  

Xalqın  təhsilinin  və  umumi  dunyagoruşunun  inkişafında  tarix,  dilcilik  və  coğrafiya  elmləri  mustəsna  rol 

oynayırlar.  Bu  uc  amil  sırasında  fəal  movqe  tutan  coğrafiya  ali  və  orta  məktəblərdə  təhsil  alan  gənclərin  və 

butovlukdə xalq kutləsinin maariflənməsində muntəzəm iştirak edir.  

O,  boyuk  bir  elm  sahəsi  kimi  dunyanın  coğrafi  mənzərəsi,  iqtisadiyyatı,  ekologiyası,  kartoqrafiyası  və  s. 

haqqında koklu və əlaqəli biliklər verir. Burada sohbət hər şeydən əvvəl umumbəşəri mədəniyyətinin tərkib hissəsi 

olan  coğrafi  mədəniyyətə  olkə  əhalisinin  və  onun  hər  bir  vətəndaşının  qovuşmasından,  təhsil  və  tədrisin 

əhəmiyyətinin artırılmasından gedir.  

Azərbaycanda  coğrafiyanın  tədrisi  tarixində  xalqımızın  tanınmış  maarifci  alimlərindən  Qafur  Rəşadın, 

Həsənbəy Zərdabinin, Məhəmməd Baharlının və b. boyuk əməkləri olmuşdur. Onların yazdıqları coğrafi dərslik və 

kitablar Azərbaycan məktəb coğrafiyası ucun yazılmış ilk qiymətli numunələr idi.  

Məktəb coğrafiyasının sistemli inkişafı 1934-1935-ci illərdən başlanmışdır. Həmin dovrdə kecmiş İttifaq dovləti ali 

və  orta  məktəblərdə  coğrafiyanın  tədris  olunması,  dərsliklər  və  kartoqrafiya  materiallarının  hazırlanması  haqqında 

əhəmiyyətli qərarlar qəbul etmişdir. 

Bu  qərarlar  əsasında  olkədə  ixtisaslı  coğrafiya  kadrları  hazırlamaq  məqsədilə  1935-ci  ildə  Azərbaycan  Pedaqoji 

İnstitutunda və 1944-cu ildə isə Azərbaycan Dovlət Universitetində coğrafiya və geologiya-coğrafiya fakultələri yaradıldı. 

Pedaqoji  İnstitutun  ilk  məzunlarından  M.Zulfuqarov,  S.Şukurov,  H.Sadıxlı,  O.Osmanov,  B.Axundov  və  b.  həm  orta  və 

həm  də  ali  məktəblərdə  geniş  pedaqoji  fəaliyyətə  başladılar.  M.Zulfuqarov  coğrafiyanın  tədrisi  metodikasına  dair  ilk 

dissertasiya mudafiə edir və həmin əsaslı tədqiqatlarını davam etdirir.  





Dostları ilə paylaş:
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   65


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə