Жана тарийх1 Times doc



Yüklə 0,87 Mb.

səhifə1/35
tarix24.12.2017
ölçüsü0,87 Mb.
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35


O`ZBEKSTAN RESPUBLIKASI JOQARI HA`M ORTA 

ARNAWLI BILIMLENDIRIW MINISTRLIGI 

 

 

 

Berdaq atindag`i Qaraqalpaq 

ma`mleketlik universiteti 

 

 

 

«Tariyx-arxeologiya» kafedrasi 

 

 

 

JAN`A TARIYX 

 

 

pa`ninen 

 

 

Lektsiyalar kursi 

 

I-bo`lim 

 

 

 

 

 

 

 

 

No`kis-2007 


 

Du`ziwshi: 



 

 

tariyx ilimlerinin` kandidati, dotsent 



Ravshan Djangabaevna Urazbaeva 

 

Lektsiyalar kursi – joqari ha`m orta arnawli oqiw orinlarinda bilim alip 



atirg`an  studentlerge,  kolledj  ha`m  litsey  oqiwshilarina,  jahan  tariyxi 

pa`ninen o`zlestiriwge qollaniw maqsetinde tayarlang`an. 

 

Pikir bildiriwshiler:  



prof. B.Qoshanov 

 

 



 

 

 



dots. J.Aytmuratov 

 

Berdaq  atindag`i  Qaraqalpaq  ma`mleketlik  universitetinin`  ilimiy-



metodikaliq  ken`esinde  talqilandi.  9-mart  2007-jil  baspadan  shiariwg`a 

usinis etildi. (protokol №4). 

 



 



KIRISIW 

 

Jan`a  tariyx  pa`nin  oqitqandag`i  tiykarg`i  maqset  studentke  1640-1917-jillar 



aralig`inda  Evropa  ha`m  Amerika,  Aziya  ellerinde  bolip    o`tken  ja`miyettegi 

o`zgerislerdi  tu`sindiriw.  Jan`a  tariyx  kapitalizm  ja`miyetinin`  payda  boliwi  ha`m 

rawajlaniw  tariyxin  ha`m  bolip  o`tken  burjuaziyaliq  revolyutsiyalar  tariyxin 

u`yretetug`in  pa`n.  Revolyutsiya  na`tiyjesinde  payda  bolg`an  jan`a  basqariw  usili 

respublika, parlament formasinda bolip, o`zgerisler keltirip shiqti. Sanaat revolyutsiyasi 

payda boldi. Sanaat revlyutsiyasi na`tiyjesinde manufaktura, monopoliya, zavod, fabrika, 

trest,  sindikat  payda  boldi.  Bul  o`ndiristin`  jan`a  usili  kapitalizmnin`  rawajlaniwi  ushin 

jol  aship  berdi.  Jan`a  tariyx  pa`ninde  bolip  o`tken  revolyutsiyalar  na`tiyjesinde  jan`a 

ma`mleketler  payda  boldi.  Misali:  AQSh,  Germaniya,  Italiya  qusag`an  ma`mleketlerdi 

basqariw  usili  parlamentlik  bolip  o`zgerdi.  Na`tiyjede  ekonomikanin`  rawajlaniwina, 

konkurentsiyanin`  ku`sheyiwine,  bos  jatirg`an  jerlerdi  iyelewge  gu`res  baslandi  Jan`a 

tariyxtin`  II  da`wirinde  ekonomikanin`  rawajlaniwi,  du`n`ya  ju`zin  qayta  bo`lisiw,  I 

du`n`ya ju`zlik uris mashqalalarin keltirip shig`ardi. Mine usi problemalardi studentlerge 

da`wir boyinsha ha`r bir ma`mlekettin` o`zine ta`n harakterli belgileri menen tu`sindirip 

beriw basli maqseti bolip esaplanadi. 

Sizin`  diqqatin`izg`a  usinilip  atirg`an  «Jan`a  tariyx»  boyinsha  kurs  lektsiyasi  jan`a 

tariyxtin`  birinshi  ha`m  ekinshi  bo`limin  o`z  ishine  aladi.  Jan`a  tariyx  pa`ninin` 

o`zgesheligi  ha`zirgi  zaman  mashqalalarina  XVII  a`sirden  baslap  tiykar  saling`an  edi. 

Ta`biyatti  o`zlestiriw,  onin`  bay  resurslarinan  qalay  paydalaniw,  al  ha`zirgi  ja`miyet 

ta`biyat  apatshiliqlarinin`  aldin  aliw,  ekologiyaliq  mashqalalardi  sheshiw  menen  ba`nt. 

Jan`a tariyx sanaati industriyalastiriw, bank sistemasi, jerlerdi basip koloniyalarg`a iyelik 

etiw, grajdanlardin` huqiqlari, ten`lik, feodalizm qaldiqlarin joq etiwdi wyrendi. 

Jan`a  tariyx  pa`ni  boyinsha  du`n`yag`a  belgili  tariyxshi  alimlar  I.M.Krivoguz, 

V.N.Vinogradov,  E.E.Yurovskaya,  N.M.Guseva,  M.I.Koval`skaya  ta`repinen  ilimiy 

miynetler  islenip  shig`ildi.  Baspadan  shiqqan  oqiwliqlar,  a`debiyatlar  tiykarinda  jan`a 

tariyxtin`  qaraqalpaq  tilinde  lektsiyalar  kursi  joqari  oqiw  orinlarinin`  studentleri  ushin 

tayarlandi. 



 



1-Tema: Angliya XVII a`sirde 



 

1. Angliyada revolyutsiyanin` baslaniwi 

2. Angliyadag`i grajdanliq uris  

3. Angliya revolyutsiyasindag`i klasslar ha`m partiyalar 

4. Revolyutsiyanin` joqarg`i basqishqa o`tiwi 

5. Independentler. Klasslar gu`resi. Dj.Uistenli, O.Kromvel`, Styuardlardin` 

restavratsiyalaniwi. 

 

XVII  a`sir  baslarinda  kapitalistlik  qatnaslar  rawajlaniwi  baslandi,  burjuaziyaliq 



revolyutsiyag`a shekemgi kapitalistlik rawajlaniw, feodalliq formatsiya qaldiqlarinin` 

birinshi  ta`repi  tosqinliqti  payda  etti.  Qala  o`nermentshiligi,  awil-xojalig`i  orta 

a`sirler  formasinda  saqlanip  qaldi.  XVII  a`sir  ekinshi  yariminda  Angliyanin` 

ekonomikaliq rawajlaniwi u`lken tabisqa eristi. 

Qala  ha`m  awillarda  kapitalistlik  manufaktura  rawajlandi.  Awil-xojalig`inda 

kapitalistlik qatnaslar qa`liplesti. 

Sukno  sanaati  ushin  kerekli  ju`n  aliw  ushin  qoy  o`sirildi.  Ishki  ha`m  sirtqi  sawda 

ken`eydi. 

Jan`a  dvoryanlar  feodal du`zimge  qarsi shiqti.  Feodalliq absolyutizm  monarxiyasi 

feodallar  ma`pin  jaqladi,  burjuaziya  talabina  juwap  bermedi.  Orta  a`sirlik 

monopoliyalari erkin sawdani talap etti. Korol` parlament ruxsatisiz dvoryanliq tituldi 

sata  basladi.  Sawdada  monopoliyaliq  prava  boldi.  Burjuaziya  menen  dvoryanlar 

narazi  boldi.  Parlamenttegi  burjuaziya  menen  jan`a  dvoryan  wa`killeri  korol`g`a 

qarsiliq bildirdi. Bul korol`eva Elizaveta da`wirinde baslang`an edi. 

Korol`  ha`m  parlament  ortasinda  qarama-qarsiliq  koroleva  orinbasari  Yakov  I 

Styuard  da`wirinde  keskinlesti.  Parlamentte  Yakov  I  finans  sirtqi  siyasat  ministri 

bolg`an.  Korol`  parlamentten  ruxsatsiz  saliq  jiynadi.  Parlament  korol`den  ruxsatsiz 

saliq jiynawdi toqtatiwdi talap etti. 

Korol`  hu`kimeti  Ispaniya  feodallari  menen  qatnas  jasap  Katolik  Ispaniyasi 

Evropada  wyiqti  boldi.  Bryuton  Angliya  shirkew  katolikleri  u`rp-a`detlerinen  azat 

etildi. Bryuton (taza) degen mazmundi an`latadi. 

1. Press bryuton` burjuaziya wa`killeri. 

2. Independent g`a`rezsiz orta ha`m mayda burjuaziya wa`killeri bolip bo`lindi. 

XVII  a`sirde  korol`  menen  parlament  ortasinda  kapitalistler  menen  feodallar 

ortasinda  qarama-qarsiliq  boldi.  Usi  pa`tte  revolyutsiya  baslandi.  1625-1649-jillari 

Karl I da`wirinde keskinlesti. Angliya, Frantsiya ha`m Ispaniya menen uris alip bardi. 

Parlament  Karl  I  G`pravalar  haqqindaG`  petitsiyag`a  qol  qoyiwg`a  ma`jbur  etti. 

Parlamenttin`  ruxsati  menen  saliq  jiynaw  huqiqi  ja`riyalandi.  Karl  I  prava  haqqinda 

petitsiyag`a qol qoyg`ani menen ol saliq jiynadi. Angliya 1625-jil parlamentti tarqatti. 

1625-1640-jillari parlamentsiz basqarildi. 

1635-jil Karl I Teniz jag`asi graflig`i Normanlar ushin Korol` salig`in qayta tikledi. 

Bul naraziliq tuwdirdi. 

1639-jili Shotlandiyada Karl I absolyutlik ta`rtiplerin shekledi. 





Dostları ilə paylaş:
  1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   35


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə