LüĞƏTDƏ gedəN İXTİsarlar


Diribaş zaman gəncəm; Şahları mat edən canlı şət-  rəncom (A.Şaiq); SALAMAT



Yüklə 6,16 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə47/216
tarix21.10.2017
ölçüsü6,16 Mb.
#6308
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   216

Diribaş

zaman gəncəm; Şahları mat edən canlı şət- 

rəncom (A.Şaiq); SALAMAT (bax). 

diribaş bax 1. hazırcavab; 2. zirək 

diribaşlıq bax zirəklik 

dirigözlü bax diri 

dirilik bax 

1

varlıq 1; 2. yaşayış 



1

1.  DİRİLMƏK,  CANA  GƏLMƏK, 

CANLANMAQ, DİRÇƏLMƏK

2. dirilmək bax xortlamaq 

dirrik bax bostan 

dirrikçi bax bostançı 

distansiya bax məsafə

DİŞ Şah! — deyə o, gözəl dişlərini gös­

tərərək  qəhqəhə  ilə  güldü  (İ.Əfəndiyev); 



DƏNDAN  (kl.əd.)  Cənab  əfəndi...  bu  neçə 

vaxtlarda tamah dəndatım gecə və gündüz tiz 

etməyə  məşğul  olub...  (C.Məmmədqulu- 

zade).


dişərmək bax cücərmək 

dişləmək bax 1. tutmaq 3; 2. çalmaq II 

diştökən bax soyuq 1 

ditdili bax ağcaqanad

I DİVAN (oturmaq və yatmaq üçün yum­

şaq taxt) [Gövhər xanım:] Sənəm, məni qal­

dır,  divanın  üstünə  apar  (S.S.Axundov); 



KANAPE  Midhəd  əfəndi  bihuş  olaraq 

kanapenin  üzərinə  sərildi  (Çəmənzəminli); 

QƏNƏPƏ (köhn.) İskəndər görüşüb, yum­

şaq  qəııəpəııin  üstündə  oturdu  (Çəmənzə­

minli);  SOFA  [Sitarə:]  Artıq  bir  az özümü 

toplayaraq sofanın üzərinə oturdum (A.Şaiq).



II divan bax külliyyat

III divan bax məhkəmə 

divan-dərə bax məhkəmə 

divanə bax dəli 1 

divanəlik bax dəlilik 

divanəsər bax dəli 1 

divanətəhər bax dəlisov

1.  DİVAR  (tikiliyə  məxsus  divar)  Gənc 

tüfəngini yerə qoyub, divarın dibində uzan­

mış Osmana yanaşdı, gülümsədi (Çəmənzə­

minli); SƏDD Qəzəb dalğaları aşdı həddini; 

Dağıdıb yağının çürük səddini (S.Rüstəm).

2. divar bax hasar 



diyar bax ölkə

102


Doğrudan

diyarşünas bax ölkəşünas 

diyarşünaslıq bax ölkəşünaslıq 

diyə bax qanbahası 

diz-dizə bax üzbəüz 

DODAQ Dodağı şəkərdir, göftarı şərbət; 

Nə fayda, eyləməz şirin məhəbbət (M.P.Va- 

qif); LƏB (kl.əd., şair) Ey dəhanı şəkər, 

ləbləri badə; Gül camalın eşq əhlinə ayinə 

(M.V.Vidadi).



1. DOĞMAQ [Yasəmən:] Baba, dönmüş 

taleyim burada da məni ərimin yanında xəcil 

etdi, qız doğdu (S.S.Axundov); BALALA- 

MAQ  (heyvanlar  haqqında)  Keçi  o  vaxt 

balalayır ki, balası pöhrəlikdə yarpaqlar ara­

sında  gizlənə  bilsin  (M.Aslan);  KÜÇÜK- 



LƏMƏK  (vulq.)  (təhqir  məqamında)  Qızı 

küçükləyəndə, adam bilib subaylığım ilə 40 

manat xərcə düşdüm (Mir Cəlal).



2. doğmaq bax çıxmaq 1 

doğmayan bax sonsuz II; qısır

1. DOĞRU [Cabbar bəy:] Elə bu dəsgah­

lardan görünür ki, kişi böyük adamdır; doğru 

buyurursunuz (N.Vəzirov); ÇİN (arx) [Sə­

nəm:] Vaxsey, evim yıxıldı, yuxum çin çıxdı 

(M.İbrahimov);  DÜRÜST  Daha  Könül 

özünü saxlaya bilməyib, onun barəsində dü­



rüst öyrəndiklərini bir-birinin dalınca üzünə 

vurdu (X.Hasilova); DÜZ (dan.) Onun de­

dikləri  həmişə  düz  çıxırdı  (M.İbrahimov); 

DÜZGÜN  Lakin  bu  sualların  heç  birinə 

düzgün cavab vermək olmazdı (M.Hüseyn); 

GERÇƏK Ləbinə çeşməyi-heyvan dedilər, 

gerçək  imiş  (S.Ə.Şirvani);  HAQQ  Boğul­

muş  nə  qədər  haqq  danışanlar  (S.Vurğun); 

HESABİ  (dan.)  [Teymur  ağa:]  Bu  hesabi 

sözdür..  (M.F.Axundzadə);  SƏHİH  [Vəli:] 

Bəli,  bəli,  ağa  səhih  buyurur...  (F.Sadıq- 

zadə).


2. doğru bax sarı 1; tərəf 1 

DOĞRUDAN [Şahbaz:] Şərəfnisə, doğ­

rudan, sən belə bədgüman olubmuşsan 

(M.F.Axundzadə); CİDDƏN (köhn.) Göz­

lənməyən ədnalığm icadına ciddən; Him- 

mət edən insanlanna şükr, xudaya! (M.Ə.Sa- 

bir); ƏLHƏQ [Naçalnik:] Əlhəq böyük mər-



Doğruluq

həməte  layiq  imişsən!  (M.F.Axundzadə); 



FİLHƏQİQƏ (köhn.) Filhəqiqə bir müla­

hizə  edək  gərək...  (C.Məmmədquluzadə); 



GERÇƏKDƏN  Mon  ölürəm  çiçəkdən; 

Üzüm örtün milçəkdən; Yad gələr, ağı söy- 

lər; Anam ağlar gerçəkdən (Bayatı); HƏQİ­

QƏTƏN [Bərbərzadə:] Həqiqətən onu gö­

rəndə bədənimdə bir təlatüm olur.. (S.Rəh- 

man);  VAQİƏN  Amma  Məhəmmədhəsən 

əmi vaqiən ağladı (C.Məmmədquluzadə).



doğruluq bax 1. həqiqət, düzlük 1; 2. sə­

daqət


doğu bax gündoğan

DOĞULMAQ Sentyabrın 12-də 1887-ci 

ildə  Şuşa  şəhərində  doğulmuşam  (Çəmən­

zəminli); ANADAN OLMAQ (fr.v.) Vaqif 

Qazaxın Saatlı elindən idi. XIII əsrin əvvəl­

lərində Qıraq Salahlı kəndində anadan ol­

muşdur (Çəmənzəminli); CAHANA GƏL­

MƏK Gələndə Məhəmməd gəldin cahana

Gedəndə Məhəmməd Füzuli getdi, - dedilər 



(B.

Vahabzadə);  DÜNYAYA  GƏLMƏK 



(fr.v.) O bizim dağların qoynunda dünyaya 

gəlib, orada böyüyüb... (M.İbrahimov); TƏ­

VƏLLÜD  ETMƏK  (TAPMAQ)  Böyük 

şairimiz  [S.Ə.Şirvani]  Şirvan  şəhərində 



təvəllüd etmişdir (A.Şaiq); MÜTƏVƏLLÜD 

OLMAQ (köhn.) [Mövlana Feləki Şirvani] 

Şamaxı  şəhərində  miitəvəllüd  olubdur 

(S.Ə.Şirvani); ZÜHUR OLMAQ Necə ki, 

sən zühur oldun anadan; Mən gülə bilmədim 

bu qəmxanadan (Molla Cümə).

1. DOKTOR, ELMLƏR DOKTORU

2. doktor bax həkim 1

doktorluq bax həkimlik

DOL  (köhn.)  (mal  dərisindən  və  yaxıtd 

brezentdən tikilən maye qabı) Yaxşı yadım­

dadır  o  dol,  dağara;  Hərlənib  neft  çəkən 

gözübağlı  at  (M.Rahim);  TULUQ  ..O,  do- 

lamaçarxı  hərlədib tuluqla  quyudan su çe­

kirdi (Çəmənzəminli).

DOLAB  (kitab, paltar, qab-qacaq,  yığ­

maq üçün şkaf) Könülün anası paltar dolabını 

açdı  (X.Hasilova);  QARDEROB  (paltar 



şkafı) [Vesfıyyə:] Bütün qarderobum onun

Doluxmaq

aldığı paltarlarla doludur (R.Rza); QƏFƏSƏ 

Burada nə yoxdur?.. Qəfəsələrdə top-top çit, 

parça  (Ə.Əbülhəsən);  ŞKAF  [Kitabpayla- 

yan:]  O  qədər  lazımlı  kitablar  var  ki,  ..bu 

şkaflarda (Ə.Haqverdiyev), Qafar., şkafdan 

stol üstünə boşqab və çəngəl qoydu (Ə.Əbül­

həsən); RƏF (bax). 

dolaq bax patava

1. DOLAMAQ Qara oğlan isə gələn qa­

dını  açıqdan-açığa  dolamağa  çalışırdı 

(M.Hüseyn);  ƏLƏ  SALMAQ  [Məsumə:] 

Sən məni ələ salma Firəngiz, intiqam almaq 

üçün göstərdiyin cidd-cəhd əbəsdir (B.Bay­

ramov); LAĞ ELƏMƏK (ETMƏK) Sayalı 

o zaman.. tənəffüslərdə oğlanların papağını 

qoyar,  kağızdan  özünə  bığ  düzəldər,  ona- 

buna  lağ edərdi (İ.Şıxlı); SARIMAQ [Fə­

rəc:] Ay, sizi, İbiş müəllim. Mən özüm ca­

maatı dolayıram, siz də indi məni sarıyırsı­

nız, qoy oturmuşuq (Anar).

2.  DOLAMAQ  [Duma:]  Çay  başından 

gəlirkən  saçlarımı  əllərinə  doladı,  kəndin 

içindən  sürüdü  (C.Cabbarlı);  SARIMAQ 

O  əllər.,  cəhrə  dolandırmaqdan,  lülə  sarı­



maqdan qabar olub.. (Ə.Əbülhəsən).

dolanacaq bax yaşayış 1 

dolandırmaq bax 1. fırlatmaq 1; 2. saxla­

maq 2


dolanışacaq bax yaşayış 1 

dolanmaq bax 1. fırlanmaq; 2. gəzmək 1;

3.  yaşamaq



1.  DOLAŞIQ,  ÇOX  MÜRƏKKƏB, 

HƏLLƏM-QƏLLƏM, QARIŞIQ

2. DOLAŞIQ, ANLAŞILMAYAN, QA­

RIŞIQ

3. dolaşıq bax pırtlaşıq



dolaşmaq bax 1. pırtlaşmaq; 2. gəzmək 1;

3.  veyllənmək



dolay bax 1. yol 1; 2. döngə 

dolğun bax 1. kök I; 2. yetkin

1. DOLMAQ, BÜRÜMƏK, TUTMAQ 

(hər tərəfə yayılıb tutmaq)

2. dolmaq bax girmək 1, 

dolubədənli bax kök I 

doluxmaq bax doluxsunmaq

103



Yüklə 6,16 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   216




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2024
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə