M-az (9). indd



Yüklə 23,52 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə21/48
tarix17.11.2018
ölçüsü23,52 Mb.
#80668
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   48

45
Mədəniyyət.AZ / 9 • 2016
Heykəltəraş 1993-cü ildə İran Mədəniyyət 
Mərkəzinin, 2004-cü ildə isə Azərbaycan Mədəniyyət 
İşçiləri Həmkarlar İtiff aqı Respublika Komitəsinin 
Fəxri Fərmanı ilə təltif olunub. İnanırıq ki, yorulmaq 
bilməyən, əsərləri sərhədlər tanımayan sənətkarımız 
daha ali mükafatlara layiq görüləcəkdir. O, Üzeyir 
Hacıbəyli yaradıcılığına dəfələrlə müraciət etmişdir. 
Bu günlərdə bəstəkarın “O olmasın, bu olsun” 
əsərinin personajlarının heykəllərini düzəldərək 
Azərbaycan incəsənətinə daha bir töhfə verdi. 
Yəqin ki, həmin əsərlər də respublikamızın hansısa 
bölgəsinin parklarını, xiyabanlarını bəzəyəcəkdir.
Tale Azad Əliyevi 2-ci dəfə övlad itkisiylə sınadı. Heykəltəraşın 
sevimli övladı, istedadlı rəssam Azadə Azad artıq həyatda yox-
dur. Kim bilir, bu sınaq, bu sarsıntı sənətkarın hansı arzularını, 
gələcəyin şah əsərlərini yarımçıq qoydu. Atanın qəlbində isə 
rəssam övladının əzəmətli bir heykəli əbədilik ucalıb. Yəqin 
ki, Azad müəllim bir zaman gənc övladının abidəsini, yaratdığı 
əvəzsiz heykəllər qalereyasında da görmək istəyəcəkdir. Biz 
isə yorulmaz sənətkara – Azərbaycan xalqına, eləcə də dünya 
mədəniyyətinə qiymətli sənət əsərləri bəxş edən heykəltəraş 
Azad Əliyevə üz tutaraq deyirik: “Hörmətli Azad müəllim, Siz xal-
qınıza, vətəninizə, seçdiyiniz sənətə sadiq sənətkarsınız! Biz Sizə 
tutduğunuz bu şərəfl i yolda yeni-yeni uğurlar arzulayır, xariqələr 
yaradan əllərinizə var olsun deyirik”.
Gülnarə Çingizqızı,
Üzeyir Hacıbəylinin ev-muzeyinin ekspozisiya
 və kütləvi işlər şöbəsinin müdiri


46
Mədəniyyət.AZ / 9 • 2016
F
üzuli poeziyası zamanın sınaqlarından qalibiyyətlə keçərək 
hər zaman özündən sonrakı nəsilləri heyrətdə qoymağı ba-
carıb. Bir sıra elmlərə – ilahiyyat, fəlsəfə, nücum, tibb, mu-
siqi və sair sahələrə dərindən yiyələnən qüdrətli şair zəngin sənət 
gülüstanı yaradaraq bizlərə yadigar qoyub. Xalq ruhunun tərcümanı 
olan şairin söz çeşməsi gur və məlahətlidir və bu bulaqdan zaman-
zaman çox sənətkarlar su içmişlər. Füzuli musiqidən bəhrələndiyi 
kimi, musiqiçilər də dahi şairin söz xəzinəsindən qidalanaraq sənət 
nümunələri yaradıblar. Şairin yaradıcılığı xüsusən bəstəkarlar üçün 
bitib-tükənməz mövzu mənbəyi olub. Dahi bəstəkar Üzeyir Hacıbəyli 
ölməz şairin sirli kəlamlarına qəlbən vurğun və vaqif olan, onun 
parlaq nümunələrini öz musiqi əsərlərində istedad və zəka qüdrəti 
ilə istifadə edən ilk bəstəkardır. Nə idi Üzeyirdə Füzuli yaradıcılığına 
sevgi yaradan?.. Hansı qüvvə idi?.. Təbii ki, bu məhəbbət qığılcımla-
rını alovlandıran hələ Şuşada uşaq ikən dinlədiyi muğam məclisləri 
deyilmi... Üzeyir bəy Füzuliyə olan sonsuz məhəbbəti sayəsində 
onun “Leyli və Məcnun”u əsasında ilk Azərbaycan operasını yazdı. 
Bu sənət əsərində iki dahinin – söz və musiqi ustadlarının ecazkar, 
misilsiz sənət dünyaları birləşib. Uşaq yaşlarından xalq musiqisinə 
bağlı olan bəstəkarın Füzulinin “Leyli və Məcnun” poemasını 
seçməsi heç də təsadüfi deyil. Əsərin lirik-faciəvi mahiyyəti həm 
də rəngarəng melodiyalar üçün əlverişli imkanlar açıb, çoxbəhrliliyi 
çoxahəngli musiqinin bəstələnməsinə səbəb olub. Poemanın gücü 
həm də ondadır ki, Üzeyir bəyə operada muğamlardan, xor parçala-
rından yerli-yerində istifadəyə şərait yaradıb. 
Dahi bəstəkarın məqalələrini oxuyarkən “Leyli və Məcnun”u yaz-
mağı ilə bağlı xatirələrinə də rast gəlirik. O yazır: 
“Vəzifəm ancaq Füzuli poemasının sözlərinə forma 
və məzmunca zəngin, rəngarəng muğam və musiqilər 
seçmək, hadisələrin dramatik planını işləyib hazırlamaq 
idi”. Bax belə yaranıb Füzuli şeiri ilə Üzeyir musiqisinin 
vəhdəti. Qeyd etmək lazımdır ki, operada poemanın 
mətni tam istifadə olunmamış, bəstəkar şairin ayrı-ayrı 
qəzəllərindən də bura əlavələr etmişdir. “Çahargah”, 
“Şur”, “Simayi Şəms”, “Şahnaz” və s muğamlar 
üzərində Məcnunun səmalara ucalaraq səslənən etiraz 
səsi... insanın azadlığını, saf məhəbbətini qandallayan 
zəmanədən şikayət. Məhz söz və musiqinin təntənəsi 
sayəsində bu əsər illərdir ki, xalqın böyük məhəbbəti ilə 
yaşayır, səhnədən-səhnəyə daha da gəncləşir. Xalq şairi 
Səməd Vurğunun dediyi kimi: “Füzuli şeirinin əzəmət və 
romantikası Üzeyir musiqisinin qanadlarında daha da 
ucaldı, əngin üfüqlər açdı”. 
Füzuli yaradıcılığının vurğunu olan Üzeyir bəy təkcə 
“Leyli və Məcnun”u ərsəyə gətirməklə kifayətlənmədi. 
Bəstəkarın 1913-cü ildə Sankt-Peterburqda konser-
vatoriyada oxuyarkən qələmə aldığı və süjeti Qara-
bağın Şuşa şəhərinin həyatından alınmış “Arşın mal 
alan” operettasının ariyaları da məhz dahi şairin 
qəzəlləri əsasında bəstələnib. Üzeyir bəyin təranələri 
ilə Füzuli məhəbbətindən soraqlı misralar operet-
taya xüsusi məlahət qatır. Əsgərin qəlb çırpıntıları, 
Gülçöhrənin məhəbbət nəğmələri – bütün bunlar Fü-
zuli qəzəllərinin qüdrətidir. Bəstəkarı geniş kütlələrə 
sevdirən xüsusiyyətlərdən başlıcası da məhz budur: 
əsərlərinin xəlqiliyi, milli koloriti, xalq müdrikli-
yi. Üzeyir bəy həmin nüansları, incəlikləri də məhz 
klassiklərdə görürdü. Bütün bunları “O olmasın, bu 
olsun” musiqili komediyasında da müşahidə eləmək 
mümkündür. Əsərdə Füzuli irsinin gözəl nümunələri 
əsasında təkrarolunmaz musiqi parçaları yaradılıb. 
Gənc Sərvərin qəlbinin çırpıntılarını “Şikəsteyi-fars“ 
şöbəsində söyləməsini xatırlayaq:


47
Mədəniyyət.AZ / 9 • 2016
Ey mələksima ki, səndən özgə heyrandır 
sana,
Həqq bilir, insan deməz, hər kim ki, insandır 
sana.
Verməyən canın sənə bulmaz həyati-
cavidan,
Zindeyi-cavid ona derlər ki, qurbandır sana.
Məhəmməd Füzulinin lirika xəzinəsi Üzeyir 
Hacıbəyli yaradıcılığı üçün tükənməz çeşmə 
olmuşdur. Qeyd etmək yerinə düşər ki, bu 
çeşmədən zaman-zaman digər bəstəkarlarımız 
da bəhrələnmişlər. M.Maqomayev (“Şah İsma-
yıl” operası), Qara Qarayev (“Leyli və Məcnun” 
simfonik poeması), Cahangir Cahangirov (“Fü-
zuli” kantatası) və digərləri bu qəbildəndir. 
Azərbaycanın klassik şeiri və musiqisi Füzu-
li-Üzeyir tandemindən vüsət alaraq müasir 
musiqimizdə özünün davamlı həyatını yaşa-
maqda davam etməkdədir. Füzuli dühasının 
daim rövnəqləndiyi bir sahə də xanəndəlik, 
muğam sənətimizdir. O, muğam ifaçıları üçün 
həmişə ilham mənbəyi, ruha qida verən çeşmə 
rolunda qalır. Cabbar Qaryağdı, Seyid Şuşinski, 
Yaqub Məmmədov və digər görkəmli muğam 
ifaçılarımız hər zaman öz sənətlərində Füzuli 
qəzəllərindən bəhrələnmişlər.
Lalə Azəri



Yüklə 23,52 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   ...   17   18   19   20   21   22   23   24   ...   48




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə