MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə71/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   67   68   69   70   71   72   73   74   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

191 


üçün həmin adamların vahid  məqsəd uğrunda birgə fəaliyyətə 

giriĢməsi tələb olunur. Bu cür ümumi mənafe və birgə fəaliyyət 

olmadıqda insanların  birliyinin son məqsədi də  məlum  olmur. 

Bu cür təsadüfi birləĢmədə insanların bir-birinə qarĢılıqlı təsiri, 

onların  bir-birini  qavraması  halları  da  aradan  çıxır.  Bu 

baxımdan  görkəmli  amerika  psixoloqu  D.Mayersin  qrupa 

verdiyi tərif diqqəti cəlb edir.  «Qrup bir-birinə qarşılıqlı təsir 

göstərən,  bir-birinə  uzun  müddət  təsir  göstərməklə  özlərini 

«biz» kimi qavrayan iki və daha artıq insan birliyidir»

1

. Məhz 



buna görə də qrupları sosial mənsubiyyətə, birgə fəaliyyətin və 

ünsiyyətin  xarakterinə  görə  birləĢən  insan  birliyi  kimi 

səciyyələndirmək lazım gəlir. 

Tarixən  müəyyən  cəmiyyət  çərçivəsində  yaranmış, 

ümumi mənafe, sərvətlər və davranış normalarına malik olan 

adamların nisbətən sabit birliyi qrup adlanır. 

Adamların  qeyri-mütəĢəkkil  yığımından,  təsadüfü 

birliyindən  fərqli  olaraq  qrup  üzvləri  qrup  üçün  tipik  olan 

fəaliyyət  növlərinə  daxil  olurlar.  Məsələn,  ali  məktəbin  tələbə 

qruplarında  gələcəyin  mütəxəssisi  kimi  formalaĢmalı  olan 

insanlar  birləĢirlər.  Onlar  üçün  tipik  fəaliyyət  növü  təlim  fəa-

liyyəti  olub,  bu  prosesdə  müvafiq  peĢə  bilik,  bacarıq  və 

vərdiĢlərinin formalaĢması baĢ verir. 

A d ə t ə n   h ə r   b i r   a d a m   m ü x t ə l i f   q r u p l a r ı n  

ü z v ü   o l a   b i l i r .   L a k i n   h ə r   h a n s ı   a d a m   b ü t ü n  

q r u p l a r d a   e y n i   s t a t u s a   m a l i k   o l m u r ,   m ü x t ə l i f  

q r u p l a r d a   m ü x t ə l i f   r o l l a r ı   y e r i n ə   y e t i r i r .  

M ə s ə l ə n ,   u Ģ a q   a i l ə d ə   ö v l a d   ( o ğ u l   v ə   y a   q ı z ) ,  

m ə k t ə b d ə   Ģ a g i r d ,   v o l e y b o l   k o m a n d a s ı n d a  

i d m a n ç ı   r o l u n u ;   y a Ģ l ı   a d a m   a i l ə d ə   v a l i d e y n ,  

i Ģ d ə   m ü d i r   v ə   y a   a d i   i Ģ ç i   v ə   s .   r o l u n u   y e r i n ə  

y e t i r ə   b i l ə r .  

Sosial  qruplar.  Qeyd  olunduğu  kimi,  adi  insan 

biriliklərində    adamlar  ümumi  mənafe,  sərvət  və  davranıĢ 

                                                 

1

 Майерс Д. Со



çиалнıe психология. – Питер, 1997, с.356 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



192 

normalarına  malik  olmurlar.  Yalnız  sosial  qruplarda  hər  cür 

sosial  münasibətlər  mövcud  olur.  Sosial  qruplar  cəmiyyətin 

qəbul  etdiyi,  özünün  məqsəd  və  vəzifələri  onun  xeyrinə  olan 

qruplardır. Bu cür qruplara ailəni, orta və ali məktəb qruplarını, 

təĢkilat  və  idarələrdə  toplanmıĢ  insan  qruplarını,  hərbi  və 

idman  qruplarını  və  s.  aid  etmək  olar.  Həmin  qrupların 

strukturu,  normaları  cəmiyyətin  mövcud  tələblərinə  uyğun 

olmaqla,  bir  növ  cəmiyyət  tərəfindən  idarə  olunur.  Təsadüfü 

insan  biliklərində  isə  çox  vaxt  bu  cür  idarə  olunma  mövcud 

olmur.  Bu  cür  insan  birlikləri  bir  növ  kütlə  xarakteri  daĢıyır. 

Kütlə  aydın  dərk  olunmuş  ümumi  məqsəddən  məhrum  olan, 

lakin bir-biri ilə öz  emosional vəziyyətinin  oxşarlığı və ümumi 

diqqət  obyektinə  görə  bağlı  olan,  xüsusi  strukturu  olmayan 

insan  toplusudur.  Sosial  qruplarda  isə  aydın  dərk  olunmuĢ 

ümumi məqsədlər mövcud olur. Qrup üzvlərinin hamısı həmin 

məqsədin  həyata  keçirilməsinə  çalıĢırlar.  Burada  qarĢılıqlı 

anlama,  əvvəlcədən  düĢünülmüĢ  struktura  uyğunluq,  müvafiq 

funksiyalar  həyata  keçirilir.  Bu  cəhəti  nəzərə  alaraq 

Ə.Bayramov  və  Ə.Əlizadə  yazır:  «Sosial  qrup  mədəniyyət 

meyarları,  sərvət  meylləri,  həyat  fəaliyyəti  vasitələri  və  ya 

Ģəraiti  ilə  bir-biri  ilə  bağlı  olan  insanların  nisbətən  sabit 

birliyidir»

1



Psixoloji  ədəbiyyatda  (Ə.Bayramov,  Ə.Əlizadə)  sosial 

qrupların aĢağıdakı funksiyaları qeyd olunur: 

 

sosializasiya funksiyası; 



 

instrumental funksiya;  



 

ekspressiv funksiya; 



 

müdafiəedici funksiya; 



Qrupun 

sosializasiya 

funksiyası-burada  qrup  üzvlərinin 

sosiallaĢması,  sosial  təcrübəni  mənimsəməsi,  bir  Ģəxsiyyət  kimi 

formalaĢmasını nəzərdə tutur. Ġnsanın sosiallaĢması onun düĢdüyü ilkin 

sosial  qrupdan  baĢlayır.  Ailənin  ilkin  sosial  qrup  kimi  uĢağın 

                                                 

1

 Байрамов Я.С., Ялизадя Я.Я. Сосиал психолоэийа. – Бакы, 2003, с.115 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

193 


sosiallaĢmasında  oynadığı  rol  hamıya  məlumdur.  Ġnsanın  daxil  olduğu 

sonrakı  sosial  qruplar  da  onun  sosial  təcrübəni  mənimsəmək  məktəbi 

rolunu oynayır.  

Sosial  qrupların  instrumental  funksiyasına  gəldikdə  bu,  qrupda 

insanların birgə fəaliyyətinin bu və ya digər Ģəkildə həyata keçirilməsini 

nəzərdə  tutur.  Bu,  xüsusilə  kollektiv  Ģəkildə  həyata  keçirilən  fəaliyyət 

növlərində  özünü  daha  aydın  Ģəkildə  göstərir.  Buna  voleybol,  futbol 

komandasının  və  birgə  fəaliyyətə  əməl  olunmadan  həyata  keçirilməsi 

mümkün  olmayan  digər  fəaliyyət  növlərində  birləĢən  insan  qruplarını 

aid etmək olar. 

  S o s i a l  

q r u p l a r ı n  



e k s p r e s s i v  

f u n k s i y a s ı n a  

g ə l d i k d ə  

b u n a  

p s i x o l o q l a r  

q r u p d a   i n s a n ı n   r ə ğ b ə t l ə n d i r m ə ,   h ö r m ə t   v ə  

e t i m a d a   t ə l ə b a t ı n ı n   t ə m i n   o l u n m a s ı n d a   i f a d ə  

o l u n m a s ı n ı   a i d   e d i r l ə r .   B a Ģ q a   s ö z l ə   s o s i a l  

q r u p l a r   i n s a n l a r ı n   q e y d   o l u n a n   t ə l ə b a t l a r ı n ı  

ö d ə m ə k   v ə z i f ə s i n i   d ə   y e r i n ə   y e t i r i r l ə r .    

  Sosial  qrupun  müdafiəedici  funksiyasına  gəldikdə    elə 

həmin  funksiyanın  adı  onun  mahiyyətini  baĢa  düĢməyə  imkan 

verir. Sosial qrup öz üzvlərinin hərtərəfli müdafiəsi üçün əsaslı 

Ģərait yaradan bir birlik kimi fəaliyyət göstərir.  

 

 III. 6. 2. Qrupların  təsnifatı  

 

Qrupları müxtəlif əsaslara görə təsnif edirlər. Hər Ģeydən 

əvvəl  qrup  üzvlərinin  miqdarına,  tanıĢlıq  və  yaxınlıq 

səviyyəsinə  görə  qrupları  böyük  və  kiçik  olmaqla  iki  yerə 

bölürlər.  

 

B ö y ü k   q r u p   3 0 - 4 0 -   d a n   a r t ı q   i n s a n  

b i r l i y i d i r .   B ö y ü k   q r u p u n   ü z v l ə r i   b i r - b i r i n i  

t a n ı m a y a ,   b i r - b i r i   i l ə   g ö r ü Ģ m ə y ə   b i l i r l ə r .   B u  

c ü r   q r u p l a r a   ç o x s a y l ı   t ə l ə b ə   v ə   m ü ə l l i m  

k o l l e k t i v i  

o l a n  

U n i v e r s i t e t l ə r i ,  

b ö y ü k  

Ģ i r k ə t l ə r i ,   d ö v l ə t l ə r i ,   m i l l ə t l ə r i   v ə   s .   a i d  

e t m ə k  

o l a r .  

Ə n  

b ö y ü k  



i n s a n  

b i r l i y i  

b ə Ģ ə r i y y ə t d i r .    





Dostları ilə paylaş:
1   ...   67   68   69   70   71   72   73   74   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə