MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə79/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



214 

asılılıq 

səviyyəsidir. 

Buraya 


fərdlərin 

emosional 

xoĢagəlimliliyi, qrup uyğunluğu, ünsiyyətlilik və həmrəylik və 

s. vasitəli asılılıq səviyyəsi daxildir.  



İkinci, daha əsaslı səviyyə vasitəli asılılıq səviyyəsi olub 

Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  məcmuunu  təĢkil  edir.  Bu 

səviyyəyə  fərdin  kollektivçilik  psixologiyasının  dərəcəsi,  qrup 

həmrəyliyi,  iĢtirakçıların  öz  davranıĢ  etalonlarını  kollektivin 

etalonlarına  uyğunlaĢdırmaq  meylləri,  kollektivdə  sosial 

sxemlər    və  onların  iĢtirakçılar  tərəfindən  qavranılması  və  s. 

daxildir.  

Üçüncü  səviyyəni  qrupun  istehsalat,  təlim  və  yaxud 

ictimai  vəzifələri  səviyyəsinin  məcmuu  təĢkil  edir.  Buraya 

qrupun  yerinə  yetirdiyi  vəzifəyə  hazırlığı,  iĢgüzarlığı,  baĢqa 

qruplarla rabitə münasibətləri və s. daxildir.  



Psixoloji 

iqlim 

qruplarda 

Ģəxsiyyətlərarası 

münasibətlərin  mühüm  göstəricisi  kimi.  Qruplarda 

Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  necə  olduğunu  burada  sosial-

psixoloji  iqlimin  necə  olmasından  görmək  mümkündür. 

Psixoloji  iqlim  sosial  qrupun  əsas  əhvalını  müəyyənləĢdirən 

Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlər  sistemindən  ibarətdir.  BaĢqa 

sözlə  sosial-psixoloji  iqlim  qrupda,  kollektivdə  mövcud  olan 

psixoloji  vəziyyətdir.  Qrupun  qarĢısına  qoyulmuĢ  vəzifənin 

səmərəli  Ģəkildə  həyata  keçirilməsi  üçün  normal  sosial-

psixoloji iqlimin yaradılmasının əhəmiyyəti olduqca böyükdür. 

Ümumiyyətlə  qrup  və  kollektivlərdə  psixoloji  iqlim  müsbət 

(pozitiv) və mənfi (neqativ) xarakter daĢıya bilir. Bunların hər 

biri isə özünəməxsus qarĢılıqlı münasibətlərdə təzahür edir.  

Qrupda  müsbət  psixoloji  iqlimin  yaradılması  üçün 

fəaliyyət  növündən  asılı   olan davranıĢ  etalonu  yaradılmasının 

və  onun  qrup  daxilində  etalona  çevrilməsinin  əhəmiyyəti 

olduqca böyükdür.  

Səmərəli  sosial-psixoloji  iqlimin  yaradılması  üçün  qrup 

və kollektiv iĢtirakçıları  arasında uyğunluq,  uyuĢmanın olması 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

215 


da  zəruridir.  Bu  barədə  əvvəlki  bölmədə  qeyd  etdiklərimiz 

həmin fikri bir daha təsdiq edir.  

Sosial-psixoloji  iqlimin  xarakteri  bütövlükdə  qrupun 

inkiĢaf  səviyyəsindən,  yetkinliyindən  də  asılıdır.  Adətən, 

qrupdakı  sosial-psixoloji  iqlimlə  qrup  üzvlərinin  birgə 

fəaliyyətinin  səmərəliliyi  arasında  birbaĢa  müsbət  əlaqə 

mövcud  olur.  Əvvəlki  bölmədə  qeyd  olunanlardan  aydın 

olduğu  kimi,  qruplarda  psixoloji  iqlim  qrupa  rəhbərlik 

üslubundan da asılı olur. Adətən, demokratik rəhbərlik üslubu 

üstünlük  təĢkil  edən  qruplarda  daima  müsbət  psixoloji  iqlim 

hökm sürür.  

Ümumiyyətlə,  Ģəxsiyyətlərarası münasibətlər   rənga- 

rəng  müsbət  hisslərlə  bağlıdırsa,  sosial  qrupda  yaranan 

psixoloji  iqlim  iĢgüzarlığın,  təĢəbbüskarlığın  inkiĢaf  etməsinə 

səbəb olur.  

ġəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  növləri.  Sosial 

psixologiyada  Ģəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  müxtəlif 

növlərini qeyd edirlər: rəsmi, qeyri rəsmi, şəxsi, işgüzar və s.  

Rəsmi  münasibətlər  rəsmi  sənədlərə,  normalara  uyğun 

həyata  keçirilən  Ģəxsiyyətlərarası  münasibətdir.  Bu  cür  mü-

nasibətlər  rəhbərlə  tabe  olanlar  arasında  baĢ  verir.  Bu  cür 

qarĢılıqlı münasibətlər əvvəlcədən qrupun statusunda öz əksini 

tapır. Burada qarĢılıqlı münasibətin gediĢi rəsmi Ģəkildə həyata 

keçirilir.  Nə  rəhbər,  nə  də  tabe  olan  adam  qarĢılıqlı 

münasibətin tələblərindən kənara çıxmır. Hər kəs öz səlahiyyəti 

çərçivəsində hərəkət edir.  



Qeyri-rəsmi  münasibətlər  isə    insanların  bir-birinə  olan 

Ģəxsi  münasibətlərinə  əsaslanır.  Ona  görə  də  bu  cür 

münasibətlər  subyektiv  xarakter  daĢımaqla  insanların  bir-

birlərinə  olan  simpatiyası,  antipatiyasında  və  s.  ifadə  olunur. 

Ona  görə  də  çox  zaman  bu  cür  qarĢılıqlı  münasibətləri    Ģəxsi 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



216 

münasibətlər  adlandırırlar.  Bu  cür  qarĢılıqlı  münasibətlər 

«simpatiya» zəminində əmələ gəlir və qarĢılıqlı Ģəkildə inkiĢaf 

edir. 


ġəxsi  qarĢılıqlı  münasibətlərin  sosial  psixologiyada 

aĢağıdakı  tiplərini  fərqləndirirlər:  tanıĢlıq,  yoldaĢlıq,  dostluq, 

ər-arvad  (N.N.Obozov,  Ə.S.Bayramov,  Ə.Ə.Əlizadə).  Mü-

təxəssislərin  fikrincə  Ģəxsi  qarĢılıqlı  münasibətlərin  kökü 

insanların  hisslər  aləmi  ilə  baglıdır  və  emosional  amillər 

zəminində formalaĢır.  

Ən  geniĢ  Ģəxsi  qarĢılıqlı  münasibət  forması  tanışlıqdır

Bu  cür  qarĢılıqlı  münasibət  özünün  üç  əsas  səciyyəsi  ilə 

fərqlənir: «üzdən tanıyırsan»; «salamlaĢırsan» (yalnız qarĢılıqlı 

tanıma  zamanı);  «salamlaĢır  və  ümumi  mövzularda  söhbət 

edirsən». Bu cür tanıĢlıq zamanı Ģəxsiyyətlərarası hisslər əsaslı 

rol oynamır.    



Yoldaşlıq  qarĢılıqlı  münasibətləri  iĢgüzar  təmasa  

əsaslanır.  Bu  zaman  birgə  fəaliyyətin  məqsədi,  vasitə  və 

nəticələri 

əlaqələrin  saxlanması,  vəzifə  bölgüsü  ilə 

müəyyənləĢir.  

Dostluq  qarĢılıqlı  münasibətlərinə  gəldikdə  insanlar 

arasındakı  bu  cür  münasibət  qarĢılıqlı  bağlılığa,  mənəvi 

yaxınlığa, maraqların eyniliyinə və s. əsaslanır. Ə.S.Bayramov 

və  Ə.Ə.Əlizadənin  qeyd  etdikləri  kimi,  Ģəxsi  qarĢılıqlı 

münasibətlərin  hər  bir  tipi  psixoloji  məsafə  ilə  xarakterizə 

olunur.  Ər-arvad  münasibətləri  onların  arasındakı  psixoloji 

məsafənin xarakterinə görə intim, dostluq münasibətləri,  Ģəxsi, 

yoldaĢlıq və tanıĢlıq münasibətləri isə sosial münasibətlər kimi 

formalaĢırlar.  

ġəxsiyyətlərarası  münasibətlərin  növlərindən  birinin  də 



işgüzar  münasibət  olduğunu  qeyd  etdik.  Bu  cür  qarĢılıqlı 

münasibətlər  iĢgüzar  əlaqələrin  həyata  keçirilməsi  prosesində 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   75   76   77   78   79   80   81   82   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə