MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə76/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   72   73   74   75   76   77   78   79   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

205 


münasibətlərin  formalaĢdırılmasını  nəzərdə  tutur.  Psixoloqlar 

qrup  uyuĢmasının  adaptiv  planda  həyata  keçirilməsini  təmin 

etmək  üçün  iĢgüzar  oyunlar  metodundan  geniĢ  istifadə 

olunmasını məsləhət görürlər.  

Psixoloqların  apardıqları  tədqiqatlar  göstərmiĢdir  ki,  iĢi 

birlikdə  icra  edən  və  ya  yanaĢı  yaĢayan  adamların  uyuĢan  və 

uyuĢmaz  olması  qrupların  sosial-psixoloji  tədqiqi  üçün  ən 

aktual vəzifələrdən biridir.  

Qrup  uyuĢmasının  eksperimental  tədqiqi  qomeostat 

adlanan  xüsusi  qurğunun  köməyi  ilə  həyata  keçirilir. 

Qomeostat  elə  bir  cihazdır  ki,  burada  eyni  vaxtda  bir  neçə 

adam  iĢləyə  bilir.  Bu  zaman  birgə  fəaliyyətin  müvəffəqiyyəti 

bütün 

qrupun 


fəaliyyətinin 

uzlaĢdırılmasından 

və 

uygunlaĢdırılmasından asılı olur. Bu cihazın köməyi ilə qrupun 



birgə  fəaliyyətə  nə  dərəcədə  hazır  olduğunu  aĢkara  çıxarmaq 

mümkün  olur.  Bu  baxımdan  qomeostatdan  müəyyən  qrupları 

yaratmaq 

məqsədi 


ilə 

müvafiq 


qrup 

üzvlərini 

müəyyənləĢdirmək  üçün  onun  imkanlarını  ĢiĢirtməyə  imkan 

vermədən istifadə etmək mümkündür.  



Qrup təzyiqi fenomeni.  XX əsrin 50 və 60- cı illərində 

sosial  psixologiyada  Ģəxsiyyətin  davranıĢının      onun  fərqli 

sərvət meylləri və normaları qrup normalarına uyğun gəlmədiyi 

Ģəraitdə  ziddiyyətli  xarakter  daĢıması  problemi  diqqət 

mərkəzində  olmuĢdur.  Bu  cür  psixoloji  konfliktlər  qrupun 

Ģəxsiyyətə  təsiri  Ģəraitində  təzahür  edə  bilirdi  ki,  bu  qrup 



təzyiqi  hadisəsi  kimi  qeyd  olunurdu.  Fərd  və  qrup  arasındakı 

konflikti həll etməyin yollarından biri kimi konformizm özünü 

göstərməyə baĢlamıĢdır.  

Konformizm  (və  ya  konformluq)  fərdin  qrupla  zahirən 

razılaĢması,  ixtilafı  daxilən  dərk  etdiyi  halda  onun  hər  bir 

təsirinə tabe olması, hər bir Ģəraitdə uyğunlaĢmasından ibarətdir. 

Bu  baxımdan  sosial  psixologiyada  konformluq  dedikdə  fərdin 

qrupla zahirən razılaĢması, ixtilafı daxilən dərk etdiyi halda onun 

hər bir təsirinə tabe olması, hər bir Ģəraitə Ģüurlu uyğunlaĢması, 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



206 

insanların  öz  davranıĢlarını  dəyiĢmək  meyli  baĢa  düĢülür.  Bu 

zaman  istər-istəməz  psixoloji  cəhətdən  fərdin  mövqeyinin 

qrupun təzyiqinə məruz qalması baĢ verir.  

Konformizm fenomeni empirik Ģəkildə insanlara çoxdan 

məlumdur. Prof. Ə.Əlizadə hələ qədim zamanlarda Azərbaycan 

güzəran  psixologiyasında  konformizmin  müxtəlif  bədii 

modellərinin təsvir olunduğunu aĢkara çıxarmıĢdır.

1

  

Konformluq 



və 

nonkonformluq 

probleminin 

eksperimental tədqiqi baĢlıca olaraq M.ġerif, S.AĢ, R.Kraçfild, 

D.Kreçin əsərləri meydana gəldikdən sonra diqqəti cəlb etməyə 

baĢlamıĢdır. Burada məĢhur Amerika psixoloqu S.AĢın xidməti 

xüsusilə 

böyuk 


olmuĢdur. 

Onun 


1956- 

cı 


ildəki 

eksperimentlərinin 

nəticələri  sosial  psixologiyanın  «ən 

heyrətamiz  kəĢflərindən  biri  kimi»    (V.E.Çudnovski) 

səciyyələndirilməyə baĢladı.  

S.AĢın        eksperimenti  çox  sadə  olmaqla  hər  hansı  bir 

mürəkkəb texniki ölçü tələb etmirdi. Eksperiment 7- 8 nəfərdən 

ibarət  qrupda  aparılmıĢdır.  Yoxlananları  yazı  taxtasından  3-5 

metr aralı bir sırada oturmağa dəvət etmiĢlər. Onlara təxminən 

belə  bir  təlimat  verilmiĢdir:  Siz  taxtada  çəkilmiĢ  xətlərin 

uzunluğunu fərqləndirməli olacaqsınız. «Sizin qarĢınızda iki ağ 

vərəqdə  xətlər  çəkilmiĢdir.  Birinci  vərəqdə  bir  xətt  vardır. 

Həmin xətt etalon xətdir. Ġkinci vərəqdə 3 xətt çəkilmiĢdir (1,2 

və  3).  Həmin  xətlərdən  biri  birinci  vərəqdəki  xətlə  eyni 

uzunluqdadır. Siz həmin xətti qeyd etməlisiniz. XahiĢ edəcəm 

hər  biriniz  öz  cavabınızı  verəsiniz.  Mən  cavabları  qeyd 

edəcəm. Diqqətli olmağa çalıĢın – gəlin sağdan sola baĢlayaq».  

Qabaqcadan birinci 6 nəfərə belə bir tapĢırıq verilmiĢdir 

ki,  qəsdən  etalona  uyğun  olmayan  xəttin  nömrəsini  qeyd 

etsinlər.  Bu  bir  növ  xüsusi  qrup  kimi  «düzəltmə  qrup» 

adlandırılmıĢdır.  7-ci  və  sonrakı  yoxlananı  eksperiment 

aparanın  əvvəlkilərlə  qabaqcadan  sözləĢdiyini  bilmir.  S.AĢ 

                                                 

1

 Байрамов Я.С., Ялизадя Я.Я. Сосиал психолоэийа. – Бакы, 2003, с.176 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

207 


bunu  «sadəlövh  subyekt»  adlandırır.  Cavab  verilməyə 

baĢlananda  birinci  6  nəfər  qəsdən  xətləri  səhv  qiymətləndirir. 

Onlardan sonra cavab verən  «sadəlövh  subyektlərin»  bir çoxu 

da xətləri onların təsiri altında qiymətləndirməyə baĢlayırlar.  

S.AĢın  tədqiqatları  komformizmin  baĢqa  bir  maraqlı 

cəhətini də aĢkara çıxarmıĢdır. Məlum olmuĢdur ki, «sadəlövh 

subyektin»  qrup  təzyiqi  effekti  düzəltmə  qrup  üzvlərinin 

miqdarı ilə bağlıdır. Tədqiqat zamanı məlum olmuĢdur ki, əgər 

təcrübədə sınanan Ģəxsdən baĢqa «düzəltmə qrup» kimi yalnız 

bir  nəfər  iĢtirak  edirsə,  qrup  «təzyiqi»  effekti,  demək  olar  ki, 

təzahür etmir; əgər sınanan Ģəxs iki nəfərdən ibarət qrupun rəyi 

ilə  rastlaĢırsa,  qrup  «təzyiqi»  effekti  çox  cüzi  olur.  Düzəltmə 

qrup  3  nəfərdən  ibarət  olduqda,  müvafiq  effekt  tam  aydınlığı 

ilə  təzahür  edir.  Düzəltmə  qrup  üzvlərinin  sayının  daha  da 

artması qrup «təzyiqi» effektinin də artmasına gətirib çıxarır.  

ġəxsiyyətin  qrup  «təzyiqinə»,  fikrinə  tabe  olması  daxili 

və  ya  xarici  xarakter  daĢıya  bilir.  Xarici  konformluq  zamanı 

qrup təzyiqi götürüldükdən sonra fərd özünün ilkin mövqeyinə 

qayıdır.  Daxili  konformluq  zamanı  isə  qrup  təzyiqi  aradan 

çıxdıqdan  sonra  da  fərd  qrupun  mövqeyini  saxlayır.  BaĢqa 

sözlə  həmin  konformluq  zamanı  fərdin  daxili  mövqeyi  ilə 

xarici  təzyiq  arasında  ixtilaf  olmur.  Ona  görə  də  bu  cür 

konformluğu  bir  növ  qrupdaxili  təlqin  adlandırmaq  müm-

kündür.  

Təcrübə göstərir ki,  qrup üzvləri  arasında konformizmin 

əksinə olan hallara da rast gəlmək mümkündür. Bu zaman fərd 

qrupun  təzyiqinə  müxtəlif  formalarda  müqavimət  göstərir,  bir 

növ  neqativ  mövqe  tutur.  Fərdin  nə  olursa  olsun  əksəriyyətin 

fikirlərini rədd etməsi və heç nəyə məhəl qoymadan onlara əks 

çıxması  nonkonformizm  adlanır.  Nonkonformizm  bir  növ 

«neqativizm»  anlayıĢına  sinonim,  «konformluq»  anlayıĢına 

antonimdir.  



Qrup  qütbləĢməsi.  Kiçik  qruplarda  özünü  göstərən 

hadisələrdən  biri  də  qrup  qütbləĢməsi  hadisəsidir.  «Qrup 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   72   73   74   75   76   77   78   79   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə