MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə74/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   70   71   72   73   74   75   76   77   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



200 

bütün  ünsiyyət  istiqamətlərində  fəaliyyət  göstərir,  diqqət 

mərkəzində  olur  və  qrup  fəaliyyətinin  təĢkilində  əsas  rol 

oynayır.  Həmin  adamın  vasitəsilə  qrupda  həmin  qrupun  digər 

üzvləri arasında informasiya mübadiləsi həyata keçirilir.  

 



 

 

 



 

 

1) frontal                 2) radial                   3) ierarxik 



 

 

 



 

 



 

4) zəncirvari            5) dairəvi              6) tam 

                

  ġəkil  9.  Qrupdaxili  kommunikasiyanın  struktur  tipləri 

və variantları  (R.S.Nemova görə) 

 

A  Ģəklində  mərkəzləĢdirilmiĢ  strukturun  üç  variantı 



verilmiĢdir:  frontal,  radial  və  iyerarxik  struktur.  ġəkildən 

göründüyü  kimi  frontal  kommunikasiya  kanalı  strukturunda 

qrupun iĢtirakçıları birbaĢa təmasa girmədən bir sırada dayanır 

və bir- birlərini görə bilirlər. Bu cür struktur qrup iĢtirakçıları 

birgə  fəaliyyət  zamanı  müəyyən  dərəcədə  bir-  birlərinin 

davranıĢ  və  reaksiyalarını  nəzərə  ala  bilirlər.  Frontal  struktur 

müəllimlərə  sinifdə  dərs  zamanı,  frontal  iĢ  zamanı  yaranan 

strukturdan tanıĢdır.  

Ġkinci,  mərkəzləĢdirilmiĢ  kommunikasiya  strukturu  olan 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs 

Mərkəz

i

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 

 

201 


radial  variant  frontal  variantdan  onunla  fərqlənir  ki,  burada 

fəaliyyətin iĢtirakçıları bir-birlərini bilavasitə qavraya, görə və 

ya  eĢidə  bilmirlər.  Onlar  informasiya  mübadiləsini  yalnız 

mərkəzi Ģəxsin vasitəsilə həyata keçirirlər. Bu hal qrupun ayrı-

ayrı üzvlərindən birinin digərlərinin davranıĢ  və  reaksiyalarını 

nəzərə  almalarına  imkan  vermir.  Bu  zaman  sadəcə  olaraq 

qrupun  hər  bir  üzvü  tam  sərbəst  və  müstəqil  iĢləməklə,  axıra 

qədər fərdi, özünəməxsus mövqeyini təzahür etdirir. 

MərkəzləĢdirilmiĢ 

iyerarxik 

kommunikasiya 

strukturunda  tamamilə  baĢqa  cür  vəziyyət  yaranır.  Burada 

iĢtirakçıların  bir  neçə,  ən  azı  iki  tabeçilik  səviyyəsi  mövcud 

olur. Bunlardan bir qismi birgə fəaliyyət zamanı bir- birini görə 

bildiyi  halda,  digərləri  görə  bilmir.  Onların  arasındakı 

Ģəxsiyyətlərarası ünsiyyət məhdudlaĢmıĢ olur. Yalnız tabeçilik 

səviyyəsində  olan  iki  nəfərin  arasında  əlaqə  (kommunikasiya) 

həyata keçə bilir.  

ġəkil  A  –  dan  göründüyü  kimi,  bu  cür  kommunikasiya 

strukturunda  iyerarxik  tabeçiliyin  yuxarı  səviyyəsində  1-ci 

fərdin  bilavasitə  2-  ci  köməkçisi  vardır.  2-  ci  fərd  də  öz 

növbəsində  qalan  üç  iĢtirakçıya  tabedir.  1-  ci  fərd  yalnız  3- 

mərhələdə  dayanan  fərdlərlə  ünsiyyət  imkanına  malik  olan  2- 

ci fərdlə qarĢılıqlı təsir imkanına malikdir.  

M ə r k ə z l ə Ģ d i r i l m ə m i Ģ  

ü n s i y y ə t  

s t r u k t u r u n a  

m a l i k  

o l a n  

t i p i k  

v a r i a n t l a r  

ə v v ə l k i   s t r u k t u r d a n   f ə r q l i   x ü s u s i y y ə t l ə r ə  

m a l i k d i r l ə r .  

B u r a d a  

b ü t ü n  

v a r i a n t l a r d a  

q r u p u n   h ə r   b i r   ü z v ü   h ə m i n   s t r u k t u r   d a x i l i n d ə  

ö z   q r u p   y o l d a Ģ l a r ı   i l ə   e y n i   m ə l u m a t   ə l d ə  

e t m ə k ,   i Ģ l ə m ə k   v ə   m ə l u m a t l a r ı   ö t ü r m ə k  

i m k a n l a r ı n a   m a l i k   o l m a q l a ,   o n l a r l a   a ç ı q ,  

b i l a v a s i t ə   ü n s i y y ə t ə   g i r ə   b i l i r l ə r

.    

Kommunikasiyanın  bu  cür  strukturunun  zəncirvari 



variantında ünsiyyət sistemində Ģəxsiyyətlərarası qarĢılıqlı təsir 

bir  növ  zəncirvari  Ģəkildə  həyata  keçir.  Ġki  kənar  iĢtirakçıdan 

baĢqa  qalan  iĢtirakçılar  iki  qonĢusu  ilə,  kənar  mövqe  tutan 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

 

Ümumi psixologiya. Psixologiya 



202 

fərdlər isə yalnız bir qonĢusu ilə qarĢılıqlı təsirə malik olur. Bu 

cür ünsiyyət strukturu konveyer xarakterli iĢlərdə özünü aydın 

göstərir.  



Dairəvi kommunikasiya strukturası zəncirvaridən onunla 

fərqlənir ki, burada birinci növbədə qrup üzvlirinin hamısı eyni 

imkana malik olur. Ġkincisi, onların öhdəsində olan məlumatlar 

qrup  üzvləri  arasında  dövr  etmək,  tamamlanmaq  və 

dəqiqləĢmək  imkanına  malik  olur.  Üçüncüsü,  bu  cür 

kommunikasiya  strukturunda  iĢtirakçılar  üzbəüz  dayanmaqla 

bir-birinin  reaksiyalarını  bilavasitə  müĢahidə  etmək,  onları  öz 

iĢlərində nəzərə almaq imkanına malik olurlar. 

AparılmıĢ  tədqiqatlar  belə  bir  qənaətə  gəlməyə  imkan 

vermiĢdir  ki,  qruplarda  kommunikasiya  strukturunun  yuxarıda 

qeyd  etdiyimiz  bütün  variantlar  bu  və  ya  digər  dərəcədə 

məhdudiyyətə  malikdir.  Bunlarda  iĢtirakçıların  hər  biri  ya 

baĢqaları ilə bilavasitə ünsiyyətdə qeyri bərabər imkana, ya da 

bərabər, lakin məüdud imkana malik olur. Ona görə də həmin 

sahənin  mütəxəssisləri  ünsiyyət  strukturuna  görə  qrupun  daha 

səmərəli variantı kimi tam və ya qeyri məhdud variantını qeyd 

edirlər.  Bu  variantda  qrup  iĢtirakçıları  arasında  sərbəst 

Ģəxsiyyətlərarası  ünsiyyət  sahəsində  heç  bir  məhdudiyyət 

olmur.  Burada  qrupun  hər  bir  üzvü  digərləri  ilə  tamamilə 

sərbəst  qarĢılıqlı  təsiri  həyata  keçirə  bilir.  Təcrübədə 

kommunikasiya  strukturunun  hansından  istifadə  olunması 

qrupun qarĢısında duran məqsəd və vəzifədən asılı olur.  



Kiçik  qruplarda  psixoloji  uyuĢma.  Kiçik  qruplarda 

birgə  fəaliyyətin  müvəffəqiyyətlə  getməsi,  səmərəliliyi  qrup 

uyuĢmasından, baĢqa sözlə qrup üzvlərinin həmrəyliyindən çox 

asılıdır.  Bunu  həyatı  faktlar  da  təsdiq  edir.  Tez-  tez  hər  hansı 

bir  qrupun  dağılmasının,  onun  fəaliyyətinin  səmərəsizliyinin 

qrup uyuĢmasının olmaması ilə bağlı olması barədə söhbətlərin 

Ģahidi  oluruq.  Hər  hansı  bir  qrupda,  məsələn,  ailədə,  istirahət 

qruplarında,  biznesdə,  idman  və  s.  qruplarında  adamların  bir- 

birinə  uyuĢa  bilməməsini  qrup  fəaliyyəti  üçün  ciddi  maneə 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   70   71   72   73   74   75   76   77   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə