Microsoft Word bvkm-xopks docx



Yüklə 3,15 Mb.

səhifə29/133
tarix14.09.2018
ölçüsü3,15 Mb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   133

 

89 

Kiçik  birjalar  və  ya  inkişaf  etməkdə  olan  ölkələrin  fond 

birjaları.  Dünya  finans  bazarında  meydana  gələn  əməliyyatli 

dəyişikliklərdən birisi də son illərdə sayları sürətlə artan və getdik-

cə böyüyən inkişaf etməkdə olan ölkələrin birjalarıdır. Bundan bir 

neçə  il  əvvəl  sənayeləşmiş  ölkələrin  fond  birjalarında  əməliyyat 

aparılan  qiymətli  kağızlar,  aksiyalar,  istiqrazlar  artıq  inkişaf  et-

məkdə  olan  ölkələrin  birjalarından  alınıb-satılır.  nkişaf  etməkdə 

olan birjalar aşağıdakılardır:  Meksika;  Malayziya;  Braziliya;  Tay-

van;  Türkiyə. 

stiqrazlar  bazarındakı  əməliyyat  həcminin  böyüklüyünə 

görə Meksika, Braziliya, Argentina və Venesuela kimi ölkələr ilk 

yerləri tuturlar. 

1993-cü  ildə  Beynəlxalq  Finans  Assosiasiyası  tərəfindən 

aparılan tədqiqat göstərmişdir ki, 32 inkişaf etməkdə olan ölkə bir-

jalarının ümumi bazar dəyəri 1989-cu ildə 67 milyard dollar ikən, 

1992-ci  ildə  bu  rəqəm  11  dəfə  artaraq  770  milyard  dollar  olmuş-

dur. 1982-ci ildə inkişaf etməkdə olan birjalarda kvota edilən şir-

kətlərin sayı 7300 ikən, 1993-cü ildə 12000-ə qədər yüksəlmişdir. 

1993-cü ildə dünya birjaları arasında ən  yüksək dinamizmi göstə-

rən 10 birja içindən 8-i inkişaf etməkdə olan ölkələrin birjalarının 

payına düşmüşdür. 



Türkiyə- stanbul  Fond  Birjası.  Османлы  дюврцндя  сяр-

майя


  базарынын  йаранмасында  Галата  банкирляринин  ролу 

олмушдур


.  1864-жц  илдя  онлар  бир  дярняк  йаратмышдылар. 

1866-жы  илдя  Истанбулда  илк  биръа  «Дярсяадят  Тащвилат 

биръасы

»  фяалиййятя  башламышдыр.  1854-жц  илдя  баш 



верян

  Крым  мцщарибяси  сябябиля  бурахылан  боржланма 

istiqrazları  ,  Тцркийядя  харижи  ширкятлярин  истигразлары, 

йерли


  ширкятлярин  щисся  сянядляри  биръада  алыныб 

сатылмышдыр

.  Истиграз  биръасы,  1906-жы  илдя  Есщам  вя 

Истиграз


  биръасына  чеврилмиш  вя  Жцмщуриййят  дюврцндя 

дя

 фяалиййяти давам етмишди. 



Жцмщуриййятин

  еланы  иля  харижи  ширкятлярин 

миллиляшмяси

  вя  мцбадиля  нязаряти,  сярмайя  базарынын 




 

90

инкишафына

  мане  олмушдур.  1929-жу  илдя  1447  сайлы  гий-

мятли


 каьызлар вя мцбадиля биръалары гануну чыхарылмыш 

вя

 щямин ил 8172 сайлы ясаснамя иля мювжуд биръа йенидян 



гурулмушдур

.  Биръанын  ады  «Истанбул  Гиймятли  Каьызлар 

Биръасы

»  адланмышдыр.  1938-жи  илдя  Истанбул  биръасы 



баьланараг

  Анкарайа  кючцрцлмцш,  «Мцбадиля,  есщам  вя 

истиграз

  биръасы»  адланмышдыр.  1941-жи  илдя  Биръа 

йенидян

 Истанбула кючцрцлмцшдцр. 



19 

октйабр


 

1984-жц 


илдя

 

Истанбул



 

каьызлар


 

биръасынын

  гурулмасына  гярар  верилмишдир.  ИГКБ-сы, 

сярмайя


  базары  тяшкилатынын  нязаряти  алтында  фяалиййят 

эюстярян


,  щцгуги  статуслу  дювлят  органыдыр.  Сярмайя 

базары


  щаггында  ганунун  ясас  мягсяди  сярмайя  базарынын 

тящлцкясизлийини

  тямин  етмяк,  инвесторун  щцгугларыны  вя 

мянафейини

  горумагдыр.  Ганунун  гябулундан  сонра  1982-жи 

илдя


  Анкарада  Сярмайя  базары  тяшкилаты  йарадылмышдыр. 

Бу

 орган Тцрк  сярмайя базарынын йаранмасы, тянзимлянмяси 



вя

  нязарятиня  эюря  мясулдур.  Орган,  биръада  вя  сярмайя 

базарында

  фяалиййят  эюстярян  васитячи  гурумлара  нязарят 

едир

.  Органын  дювлятля  мцнасибяти,  хязиня  ишляри  иля 



ялагядар

 олараг назирлийин хятти иля тямин едилир. 

stanbul  Fond  Birjası  (IMKV)  bir  məslək  quruluşu  olduğu 

üçün  üzvləri  vardır.  Birjaya  üzv  olanlar  Sərmayə  Bazarı 

Qurumundan  səlahiyyət  sənədi  alır.  Bu  üzvlər  aşğıdakılardır: 

investisiya bankları; kommersiya bankları və digər maliyyə-kredit  

qurumları.  Birjanın  sədri  hökumətin  müştərək  qərarnaməsi  ilə 

təyin ediliri.  stanbul Fond Birjasının orqanları aşağıdakılardır: bir-

ja üzvlərinin ümumi iclası; idarə heyəti və təftiş qurumu. 

Тцркийядя

  сярмайя  базары  ганунуна  эюря  сярмайя 

базары


 тяшкилатлары 4 йеря айрылмышдыр. Бунлар васитячи 

тяшкилатлар

инвестисийа



 

ортаглыглары

инвестисийа



 

фондлары


 вя диэяр органлардыр. Васитячи гурумлар, сярмайя 

базарларынын

  вя  хцсусиля  биръаларын  чох  юнямли 

гурумларыдыр

.  Бу  гурумлар  ЫЫ  базарда  вя  хцсусиля  щисся 



 

91 

сянядляри

 базарларында фяалиййят эюстярирляр. Сярмайя ба-

зарында


  васитячилик  фяалиййятляри,  халга  тяклиф  вя  алгы-

сатгыйа


  васитячилик  етмякдян  мейдана  эялир.  Инвестисийа 

ортаглыглары

, сярмайя базары алятляри иля биръаларда вя йа 

биръа


  харижиндя  ямялиййат  предмети  олан  гызыл  вя  диэяр 

гиймятли


 металлар портфеллярини истифадя етмяк мягсядиля 

гурулан


  аноним  ширкятлярдир.  Инвестисийа  ортаглыглары, 

борж


  пул  вермя  иля  мяшьул  олмур,  яманят  топлайа  билмяз, 

васитячилик

 фяалиййятляри иля мяшьул олмазлар. 

Инвестисийа

  фондлары,  халгдан  иштирак  сянядляри 

гаршылыьында

  топланан  пулларла,  сяняд  сащибляри 

щесабына


  рискин  бюлцшдцрцлмяси  ясасына  эюря  мцяййян 

вясаитлярдян

  ибарят  олан  портфелдян  тяшкил  олунур. 

Сярмайя


  базарында  щисся  сяняди  вя  истигразларла  йанашы 

финанс


  боносу,  ваrлыğa  ясаслanan  гиймятли  каьыз,  мянфяят 

вя

  зяряря  ортаглыьы  эюстярян  сяняд,  банк  боносу,  банкын 



зяманятли

 боносу, хязиня боносу, эялиря ортаглыьы эюстярян 

сяняд

,  валйута  индексли  сянядляр,  юзялляшдирмя  чекляри 



кими

  сянядлярля  ямялиййатлар  апарылыр.  Тцркийядя  щисся 

сяняди

,  аноним  ширкятляр  тяряфиндян  чыхарылан  вя  ор-



таглыг

  сярмайясиндя  иштирак  пайыны  тямсил  едян,  гануни 

шяртляря

  уйьун  олараг  тяртиб  едилмиш  гиймятли  сяняддир. 

Щисся

 сяняди ширкят сярмайясинин мцяййян бир щиссясини 



тяшкил

  едир.  Сащибиня  ширкят  мянфяятиндян  пай  алма, 

ширкятин

  идаря  едилмясиндя  иштирак  етмяк  щцгугу  верир. 

Истиграз

  ися,  юзял  сектор  вя  дювлят  тяряфиндян  ихраж 

едилян

  бир  боржланма  васитясидир.  Номинал  дяйяриндян 



ашаьы

  гиймятя  базара  чыхарылан  истигразлара  «мцкафатлы» 

истиграз

  дейилир.  Эялиря  ортаглыг  эюстярян  сянядляр  ися, 

кюрпц

, електрик диряйи, шоссе йолу, дямир йолу, хябярляшмя 



системляри

,  дяниз  вя  щава  лиманлары  иля  вя.с.  дювлятя  аид 

оланларын

 мянфяятляриня физики вя щцгуги шяхслярин ортаг 

олмасы

  цчцн  чыхарылан  сянядлярдир.  Бу  сянядляр  истянилян 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   133


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə