Yeni mədəniyyət məkanına



Yüklə 40 Kb.

səhifə106/106
tarix17.11.2018
ölçüsü40 Kb.
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   106

(seçmək)  və  passiv  (seçilmək)  hüququnun  tapdalanması  deyil­
mi?!  Bir  çox  Avropa  şəhərlərində  müsəlman  əhalisinin  yalnız 
20-25  faizi  səs  verə  bilər.  İki  istisna var.  Yalnız Niderlandda bu 
ölkənin  vətəndaşı  olan  türk  və  mərakeşlilərin  50  faizi  səs  verə 
bilər və  İngiltərədə,  İtaliyada cəmi  10  faizinin  seçilmək  hüququ 
var.  Almaniyada  3,5  milyon  türkün  yalnız  yarım  milyonu  səs 
verə  bilər.  İngiltərədə  müsəlmanların  yarısı  öz  milli  identik- 
liyini  sənədlərdə  ingilis,  irland,  şotland  və  s.  kimi  göstərir”. 
(p. 76).
Avropa  tarixində  miqrantlara diqqəti  yönəldən  ilk  sənəd 
statistikaya  görə  1970-ci  ildə  Danimarka  hökuməti  tərəfindən 
qəbul  edilmiş  “əcnəbi  işçi  qüvvəsi  haqqında”  Memorandum 
hesab  olunur.  Burada  miqrantlann  öz  ənənə  və  adətlərinin 
icrası  üçün  yer  təşkil  edilməsini  nəzərdə  tutan  maddələr  sa­
lınmışdır.  Avropanın  seçkili  orqanlarına  seçilənlərin  85-90 
faizi  erkən  yaşından  burada  yaşayan  və  yaxud  burada  doğulan 
müsəlmanlardır.  Fransada  bir  nəfər  Milli  Assambleyanın,  2 
nəfər  qadın  Senatın  üzvü,  Almaniyada  2  qadın  Bundestaqın, 
İsveçdə  5  nəfər  Riksdaqın,  Danimarkada  3  nəfər  (müsəlman­
lar) Folketinqin  üzvüdür.  Yüzlərlə müsəlman  şəhər sovetlərinin 
üzvüdür.
“Avropadakı  müsəlman  siyasi  elitası  fundamentalist 
deyil  və  onların  xilafət  yaratmaq  fikri  yoxdur.  Onların  istədiyi 
bir şey  insan  haqlan,  hörmət  və cəmiyyətdə qəbul  edilməkdir”. 
(P-97).
İnsanlar  Qərbin  təbliğ  etdiyi,  ağız  dolusu  danışdığı 
imkanlar  və  insan  hüquqlarına  dair  bəyanatlara  qulaq  asır  və 
qərar verirlər, bura gəlirlər və burada başqa şeylə üzləşirlər.
Müəllifin  verdiyi  suallar  maraq  doğurur.  İslamofobiya 
anlayışı  ilk  dəfə  1997-ci  ildə  İngiltərənin  məşhur  beyin  trest­
l e  -
lərindən  birinin  apardığı  tədqiqat nəticəsində çap edilən  kitabın 
mövzusunu  təşkil  edir.  Bu  qurum  ilk  dəfə  islamofobiya  anla­
yışının  lüğətlərə  salınmasına  nail  olub,  onun  gerçək  vəziyyətə 
biganəliyinin  nəticəsi  kimi  səciyyələndirir.  “Kim  məsuldur?” 
sualına cavab bu cürdür:
1. Media və KlV-lər vəziyyəti qərəzlə qızışdırır;
2.  Siyasi  ksenofob  yönümlü  partiyalar  siyasi  dividend 
qazanmaq  üçün bu şüardan istifadə edirlər;
“Məsələn,  Karikatura  qalmaqalı:  ilk  dəfə  deyilənə  görə 
dramatik  məqam  (KİV-də)  1989-cu  ildə  A.Homeyninin  S.Rüş- 
düyə  qarşı  fitvası  (şeytan  ayələri).  Daha  sonra  Danimarkada 
karikatura qalmaqalı  və s.  baş vermişdir" (yenə orada).
Helmut  Şmit dəfələrlə  təkrar edirdi:  İslam  və  xristianlıq 
arasında  dözümlü  münasibət  ancaq  avtoritar  dövlətlərdə  müm­
kün  ola  bilər,  başqa  cür  mümkün  deyil.  Sosial-mədəni  adət- 
ənənə baxımından  doğan  narazılıqlara diqqəti  cəlb edən  müəllif 
yazır:”  Danimarkada  250  min  müsəlman  yaşayır,  lakin  ölkədə 
müsəlman  qəbiristanlığı  yoxdur.  İnsanlar  ölüsünü  dünyanın  o 
başına  -   vətənə  göndərir.  Yeganə  Lüteran  kilsəsi  5  qəbiristan­
lıq  ayırıb,  amma  burada  müsəlman  adəti  ilə  deyil,  kremasiya 
yaxud  tabutla dəfnə icazə verilir. Müsəlman  kimi  dəfn  olunmaq 
üçün  dini  işlər  üzrə  nazirliyə  yazmaq  və  bürokratik  əngəlləri 
keçmək  lazım gəlir”.
Yaxud  İngiltərədə  26  arxiyepiskop  avtomatik  olaraq 
Lordlar  Palatasına  üzv  ola  bilər,  dini  təşkilatlar  dövlət  tərəfin­
dən  maliyyələşdirilə  bilər.  Başqa  dinlərə  münasibət  isə 
başqadır.  Avropa  hüquq  mütəxəssislərinin  fikrincə  bu  qanunda 
dini  diskriminasiyaya dair boşluqdan irəli  gəlir.  Sosial  yönümlü 
müsəlman  dini  təşkilatlan  dövlət  tərəfindən  dəstəklənməlidir.
-
42 9
-


I,
din-dövlət  münasibətlərində  islahatlar olmalıdır,  etnik  azlıqlara 
işləmək  hüququnda kvotalar verilməlidir.
Yaxud  Almaniyada  Qurban  bayramı  və  s.  belə  bay­
ramlara bir gün də  vaxt  verilmir,  xristianlara isə  verilir.
Azərbaycanda  bütün  bunlara  həssas  münasibət  var. 
Amerikanın  qanunvericiliyindən  (Билл  о  правах)  fərqli  olaraq, 
Avropada  boşluq  var.  Belə  ki,  əsasən  Avropanın  bütün  milli 
dövlətlərində  dil  haqqında  Xartiya  əsas  olduğu  üçün  burada 
ABŞ-dan  fərqli  olaraq,  dini  diskriminasiyanı  qadağan  edən 
xüsusi  maddə vurğulanmır.
Bütövlükdə  demək  lazımdır  ki,  müəllifin  mövqeyi  öz 
obyektivliyi  ilə  fərqlənir.  Məhz  belə  tədqiqatlar müasir dövrdə 
sosial-mədəni  inteqrasiyanın  inkişafına mane olan  problemlərin 
birlikdə, düzgün  həllini  mümkün edə bilər.
Sosial-mədəni  inteqrasiyanın  “postnasional  inteqrasiya” 
kimi  adlandırılması  ədəbiyyatda  yer  almışdır.  Bu,  “ikili  iden- 
tiklik” probleminin,  həm ənənəvi  mənsub olduğu,  həm də daxil 
olduğu  ölkənin  mədəniyyətinin  daşıyıcısı  olmaqdan  doğan 
yeni  fenomendir.
Bu  identiklik  XXI  əsrdə  qlobal  mədəni  normaya  çev­
rilməkdədir.  Dövlət  sərhədlərini  aşan  transmilli  mədəni  mə­
kanların  formalaşdığı  bir dövrdə  təşəkkül  tapan  yeni  birliklərin 
elmi  definisiyası  mürəkkəb  məsələyə  çevrilir.  “Avroislam” 
anlayışı  və  onun  ifadə  etdiyi  proseslərin  dəstəklənməsi,  mə­
dəni,  dini  və  vətəndaş  identikliyinin  toqquşmadan,  bir  araya 
gəlməsi,  yaşadıqları  cəmiyyətlə  dil  tapması  və  s.  bu  qəbildən 
olan  məsələlərdir.
Hesab  edirik  ki,  islamın  Avropada  real,  fəlsəfi  və 
sosioloji  mənzərəsini  təqdim edən  bu cür obyektiv  tədqiqatların 
Azərbaycan  dilinə tərcüməsi  gərəkli  məsələdir.
-
430
-
Son söz avəzi
XXI  əsrin  yeni  məkanında  hökmranlıq  etmək  id­
diasında olan  hər bir dövlət,  artıq  yalnız  iqtisadi,  siyasi,  hərbi, 
geosiyasi  məkanların  fəthinin  yetərli  olmadığının  fərqindədir. 
Nəinki  bunun, həm də bütövlükdə “fəth"  fəlsəfəsinin  tarixdə öz 
dövrünü başa vurduğunu dərk etməyə yaxındır.
Ola  bilsin  ki,  yeni  yüzillikdə  mədəniyyət  və  humanitar 
intellekt  dünyanın  simasını  dəyişəcəkdir.  Ola  bilər  ki,  “Kim  ən 
böyük  əraziyə  malikdirsə,  hərbi  gücə  malikdirsə,  dünyaya 
hökmranlıq  edir”  şüarını,  “Kim  ən  böyük  mədəni  məkana
malikdirsə.... ” şüan  əvəz edəcəkdir.  Lakin  bütün  şüarlann,  for-
mullann  dramatizmi  məhz  ondadır  ki,  onlar  son,  mütləq  hə­
qiqət olmaq  iddiasını  heç zaman sübut edə bilməmişlər.
Ancaq  bir həqiqət aşkardır:  nə qədər ki, dünya  və  insan 
mövcuddur,  siyasət,  iqtisadiyyat  və  s.-lə  yanaşı,  mədəniyyətə 
də  həyati  ehtiyac  mövcud  olacaqdır.  İnsanlann  yaradıcı  və 
dağıdıcı  energetikasının  əbədi  savaşı  prosesi  məhz  burada,  bu 
məkanda  baş  verəcəkdir.  Və  heç  bir  mükəməl  texnologiya  in­
san  ruhunu, qəlbini,  mənəvi  dünyasını  əvəz edə bilməyəcəkdir. 
İnsanın  özünü  və  dünyanı  təkmilləşdirmək  əzmi  yalnız  siyasət 
və qanunlarla deyil, həm də etik-mənəvi  sanksiyalarla müşayiət 
olunmalıdır.  Yalnız bu halda dünyanın gələcəyi,  əmin-amanlığı 
insanlann  hansı  statuslu,  fövqəl  və  ya  lider  ölkələrə  mənsub
-431
  -


olması  ilə deyil,  hansı  bəşəri  mədəniyyət məkanına  mənsub ol­
ması  ilə  müəyyən  olunacaqdır.  Bunun  da  hökmən  belə  olaca­
ğını  əminliklə söyləmək olmaz.
Çünki,  Y.Lotmanın  dediyi  kimi:  “Olub  keçənlər  hamısı 
qanunauyğunluqdur,  məlumdur,  olacaqlar  isə  qeyri-müəyyən- 
dir,  naməlumdur”.  Mədəniyyət  məkanı  naməlum,  arzuolunmaz 
döngələrin  birlikdə qət edilməsinə imkan verən tək  məkandır.
-
432
-
Mənbələr:
Azərbaycan dilində:
1.  Əliyev  H.Ə.  Müstəqilliyimiz  əbədidir.  1-13-cü  cildlər, 
Bakı,  1996-2005.
2.  Əliyev  l.Ə.  Azərbaycanın  dünya  birliyinə  inteqrasiyası 
daha  da sürətlənəcəkdir. // “İpək  yolu” ,  2003, №3.
3.  Prezident  İlham  Əliyev.  Elmi  redaktor  Ə.Həsənov.  Bakı, 
2004.
4.  R.Mehdiyev.  Azərbaycan:  Qloballaşmanın  tələbləri. 
Bakı,  2004
5.  R .M ehdiyev.  XXI əsrdə  milli  dövlətçilik.  -  Bakı,  2003.
6.  Həsənov  Ə.M.  Azərbaycanın  ABŞ  və  Avropa  dövlətləri  ilə 
münasibətləri (1991-1996),  Bakı, 2000.
7.  Xəlilov  S.S.  Şərq  və Qərb:  ümumbəşəri  ideala doğru.  Fəlsəfi 
etüdlər.  Bakı,  2004.
8. Xəlilov S.S. Lider. Dövlət. Cəmiyyət.  - Bakı, 2001.
9. Xəlilov S.S. Mənəviyyatın fəlsəfəsi. -  Bakı, 2006.
10.  Hüseynova  H.  Azərbaycan  Avropaya  inteqrasiya  prosesləri 
sistemində (1991-1997),  Bakı,  1998.
11.  Cəfərov  N. Türk dünyası:  xaos və kosmos.  Bakı,  1998.
12.  Y.A.Jdanov.  Avrasiyanın  günəş çələngi.  M.,  1999.
Riis dilində:
13.  Аль-Газали.  Избавляющий  от заблуждения. 
Антология  мировой  философии.  T.I.,  II  ч.  478  s.
-433
  -


14.  Артановский С.II.  Историческое единство человечества 
и  взаимное влияние культур. Л.,  1977.
5.  Ф.Бродель.  История  цивилизации.  1980.
16.  Г.Э.  фон  Грюнебаум.  Основные  черты  арабо-мусуль­
манской культуры. -  М,  1981.
17.  Динамика  культуры:  теоретико-методологические  ас­
пекты.  М,  1989.
18.  Б.С.Ерасов.  Культура,  религия  и  цивилизация  на 
Востоке.  М,  1990.  // М.А.Батунский.  Западно-Европейская 
исламисгика и  колониализм.  М,  1989.
19.  Духовная  культура  и  этническое  самосознание.  М. 
1990.
20. 
Динамика 
культуры: 
теоретико-методологические
проблемы.  М,  1999,
21.  Давидович  В.Е.,  Жданов  Ю.А.  Сущность  в  культуры. 
Ростов-на Дону,  1979.
22.  Н.Данилевский.  Россия  и  Европа.  М,  1991.
23.  А.В.Журавский. Христианство и  ислам.  М,  1990.
24.  Б.Ключников.  Исламизм,  США и  Европа.  М,  2003.
25.  А.Кудрявцев.  Мусульмане во Франции.  М, 2002.
26.  Краткий  словарь  культурологических  терминов  пон­
ятий  и терминов.  М, 2000.
26.  Культурные  ценности:  Прошлое  и  современность.  -  М, 
1988.
27.  Китай  вступающий  в  XXI  век.  //  Общество  и 
экономика.  1999, №9.
28.  M.С.Каган.  Философия культуры.  СПб,  1996.
29.  Иорданский  В.Б.  Этнос и нация.  1992.
30.  Ислам.  Энциклопедический словарь.  М,  1991.
31. Э.Кассирер.  Опыт о человеке.  М,  1993.
-  
434
  -
32.  А.Кребер,  К.Клакхон.  Култура:  Критический  обзор 
концепций  и определений.  М,  1977.
33.  Левада  Ю.А.  Традиция.  //Философская  энциклопедия.
М,  1970. Том  5.
34.  Р.Ланда.  Мусульманская диаспора и  исламоэсктремизм 
в Велико Британии.  М, 2002.
35. Мир на рубеже тысячалетий, М, 2001.
36.  Михеев  В.В.  Глобализация  в  понимании  зарубежных 
ученых. // Проблемы  Дальнего Востока.  2000, № 1.
37. С.М.Михайлова.  Социология культуры.  М,  1999, 232с.
38.  Механизмы культуры.  М,  1990.
39.  Р.Робертсон.Социальная  теория.  Глобальная  культура. 
М.  2000, С. 1997.
40.  Диалоги  об  идентичности.  М.,  2005,  с.81.
41.  Россия  и  мусульманский  мир.  2001,  № 1 1,
42.  Г.Э.Грюнебаум.  Классический  ислам.  (600-1258-е 
годы).  Баку,  1998,
43.  М.Бахтин.  К методологии  гуманитарных  наук.  М.  1979..
44.  А.Турен.  Способны  ли  мы  жить  вместе?  М.,  1999,
45.  Теми  Браг.  Европа,  Римский  путь.  М.,  1995,
46.  М.С.Каган.  Философия  культуры.  СПб.,  «Петрополис»,
1996.
47.  С.Бенхабиб.  Притязание  культуры.  Равенство  и 
раз­
нообразие  в  глобальнуб эру.  Пер.  с  англ,  под ред.  В.Л.Ино­
земцева.  М, Логос, 2003,
48. Дж.  П.  Бьюкенен.  Смерть Запада.  Как  вымирающее  на­
селение  и  нашествие  иммигрантов  угрожают нашей  стране 
и  цивилизации.  М, 2004,
49.  Лапкин  В.В.,  Пантин  В.И.  Геоэкономическая  политика
•**  ;
и глобальная политическая  история  . М, ’’Олита”  ,  2004,
-435
  -


50.  Михайлов  С.Этнические  миграционные  волны  и 
проблемы  социально-политической  стабильности.  М, 
1995  .
51.  Наука в культуре.-М, Эдиториал УРСС,  1999,
52.  С.Хантингтон. 
Кто  мы?  Вызовы 
Американской 
национальной  идентичности.  М.,  2004,
53.  Доклад  о  развитии  человека.  2004.  культурная 
свобода  в  современном  моногообразном  мире.  М.,  2004,
54.  Диалоги  об  этничности  и  мультикультурализме.  М., 
2005,  с.38
55.  М.Ба-Юнус, 
К.Коне. 
Американские 
мусульмане. 
Демографический  отчет.  //  Мусульмане  в  публичном 
пространстве  Америки.  М.,  2005,
56.  И.Бэгби.  Мечеть  и  публичное  пространство.  М., 
2004,418;
57.  Доклад  о  развитии  человека  2004.  Культурная 
свобода  в  современном  многообразном  мире.  М.,  2004,
58.  М.Фуко.  Интеллектуалы  и  власть.  Ч.  IL,  М.,  2002, 
401).
59.  Г.Гегель.Политические произведения.  М.,  1978..
60.  Турсунов  Акбар.  Восточное  культуроведение:  очерки 
основоположений  //  Взаимодействие  культур  Востока  и 
Запада.  Вып.2.  М.,  Наука. 1991.
61.  Конрад Н.И.  Запад и  Восток.  Статьи. М.,  1972.
62.  Моль А.  Социодинамика  культуры.  М.,  1973.
63. Аш-Шахрастани.  Книга о религиях и сектах.  4.1.
Ислам.  М.,  1984.
64.  Q.E.  fon.  Qrünebaum.  Klassik islam (600-1258).  В.,  1998,.
65.  Геллнер  Э.  Нации  и  национализм.  М.  Прогресс. 
1991.
-
4 36
-
66.  Ионин  Л.Г.  Социология  культуры.  M.  Loqos.  1998,
67.  Мифологический  энциклопедический  словарь.  М. 
Инфра.  М.  1999,
68.  Фильштинский  И.М.,  Шидфар  Б.Л.  Очерк  арабо­
мусульманской  культуры.  М.,  1971,.
69.  Габриели  Ф.  Основные  тенденции  развития  в 
литературах  ислама.
70. 
Арабская  Средневековая  культура  и  литература.  М. 
1978,
71.  Роузентал  Ф.  Торжество  знания.  Концепция  знания 
в  средневековом
исламе.  М.  1978,
72.  Яковлев  Е.Г.  Искусство  и  мировые  религии.  М. 
1985,.
73.  Сайид  Муджтаба  Рукни  Мусави  Лари.  Западная 
цивилизация  глазами  мусальманина.Б.,1996.
74.  Валлерстайн  И.  Анализ  мировых  систем  и  ситуация 
в  современном
мире.  Изд.  Университетская  книга.  С.Петербург.  2001.
75.  Левин  З.И.  Ислам  и  национализм  в  странах 
зарубежного  востока.  М..Наука  1988.
76.  Махновский  Д.М.  К  постоновке  вопроса  взаимовли­
яния  религии  и  культуры  (культура  и  религия).  Ленин­
град,  изд.  ЛГУ.  1977, с.23.
77.  Савельев  С.Г.  Понятие  и  место  культуры  в  системе 
общественных  наук.  М ,  1997.
78.  Религия  и  атеизм  в  истории  культуры.  Л.  ЛГУ.  1989,
79.  Фильштинский  И.П.  История  арабской  летературы. 
М .1985,.
-
437
-


80.  Дорошенко  Е. А.  Шиитское духовенство  в  Иране.  М., 
1986.
81.  Спиркин  А.Г.  Человек,  культура,  традиция  (Тради­
ция  в  истории  культуры).  М.  1978.
82.  Моисеев Н.  Новое политическое мышление.  М, 2000.
83.  Преодолевая барьеры.  М,  2002.
84.  С.Рубинштейн.  Человек и мир. М,  1979.
85.  Россия  и  мусульманский мир.  2002, №12.
86.  Современные концепции  кризиса.  М.  1991.
87.  Сравнительное изучение культур.  М,  1999,
88.  А.Тойнби.  Постижение истории.  М.,  2005.
89.  А.Тойнби.  Цивилизация перед судом  истории.  М,  1996.
90.  Толерантность.  Под.  Ред.  Хомякова  М.Б.  -   Екате­
ринбург,  2000.
91.  Удовник  С.Л.  Глобализация:  семиотические  подходы. 
М, 2002.
92.  Философский энциклопедический словарь.  1993.
93.  Ф.А.Хайек.  Общество свободных. Лондон.  1990.
94.  С.Хантингтон. 
Кто  мы? 
Вызовы  Американской 
национальной  идентичности.  М.,  2004,  с.514
95.  С.Хантингтон.  Столкновение  цивилизаций.  М.  2003, 
607 с.
96.  Яковец Ю.В.  История цивилизаций.  Изд.  2-ое.  М,  1997.
ingilis dilində:
97.  М.Edwards. The  legacy of Islam.  Oxford,  1974.
98.  A.Appadurai.  Culture and Globalization.  1998.
99.  Global  Culture:  Nationalizm,  Globalization  and  Modernity. 
London,  1990.
-
4 3 8
-
100. M.Edwards. The legacy of Islam. Oxford,  1974.
101.  Robertson.  Globalization.  Sosial  Theory  and  Global  Cul­
ture. -  London, Sage,  1992.
102.  A.Appadurai. Culture and Globalization.  1998.
103.  Global  Culture:  Nationalizm,  Globalization  and  Moder­
nity. London,  1990.
104.  B.Alvarez-Miranda.  Muslim  comminities  in  Europe.
105.  Religions  difference  in  Britain,  Germany  and  France. 
2005
106.  J.Klausen.  The  islamic  challenge.  Politics  and  religion 
in  vestern  Europe.  Oxford&



Dostları ilə paylaş:
1   ...   98   99   100   101   102   103   104   105   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə