1 QİYMƏTLƏNDİRM



Yüklə 3,31 Mb.

səhifə24/147
tarix14.09.2018
ölçüsü3,31 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   147

69 

 

qoyuluşu  amilinin  təsiri  ilə  artır.  Əlavə  tədbirlər  düzgün  həyata  keçirildikdə 

həmin  qiymətləndirmə  obyektinin  bazar  dəyərinin  artımı  əlavə  vəsait 

qoyuluşunun  kəmiyyətindən  yüksək  olur.  Məsələn,  əgər  yeraltı  avtomobil 

dayanacağının  sahibi  əlavə  vəsait  sərf  edərək  ticarət  yönümlü  xidmətə  şərait 

yaratmışdırsa,  bütövlükdə  obyektin  yeni  dəyəri  onun  bazar  dəyərinin 

artırılmasına sərf edilən xərcin həcmindən artıq olacaqdır. Eyni zamanda, istehsal 

əssisələrinin  ətrafının  yaşıllaşdırılması,  hasara  alınması,  hətta  boyanması  da 

onun  qiymətinin  dəyişməsinə  səbəb  olar.  Bütün  bunlar  istifadəçi  üçün  önəmli 

şə

raitin yaradılması  və onların  zövqünün  tutulmasına xidmət  edir.  Ona  görə  də



bilavasitə  qiymətləndirmə  obyektinin  istismarı  ilə  əlaqədar  olan  prinsiplərin 

nəzərdən keçirilməsinə də ehtiyac vardır. 

Ə

mlak  üzərində  əlavə  yaxşılaşdırma  tədbirləri  bir  qayda  olaraq  əmlakın 



bazar  dəyərinin  artması  ilə  nəticələnir.  Bu  halda,  yaxşılaşdırma  işləri  müəyyə

dəyərə malik olur. Dəyərin artması heç də, həmişə yaxşılaşdırma xərcləri ilə üst-

üstə düşmür. Yaxşılaşdırmanın hər hansı bir növü qiymətləndirmə kompleksinin 

dəyərinə  çəkilən  xərclərdən  daha  az  məbləğdə  əlavə  artım  gətirdiyi  halda  isə 

bunun  əksinə  ola  bilər.  Lakin,  bütün  hallarda  yaxşılaşdırılmaların  aparılması 

tələb  olunur.  Çünki,  bunların  biri  olmasa  digəri  heç  bir  nəticə  verə  bilməz. 

Obyektin  xarici  görünüşü  (bəzədilməsi)  üzrə  aparılan  təmir  işləri,  onu  icarəyə 

vermək üçün daha cəlbedici edər və bu sərfəli yaxşılaşdırma hesab edilir. Nəzərə 

almaq lazımdır ki, yaxşılaşdırma işləri əmlakın dəyərini artıra və ya azalda bilər. 

Amma, bu yaxşılaşdırmaların mülkiyyətin bu və ya digər elementinə əlavə dəyə

yaratması ilə bağlılığını inkar etmək çətindir. 

Ə

lavə  (qalıq)  məhsuldarlıq  prinsipi.  Məlum  olduğu  kimi,  bazar 



münasibətləri şəraitində dörd istehsal amili (əmək, kapital, torpaq və idarəetmə

mövcuddur.  Sahibkar  da  bu  istehsal  amillərinin  zəruriliyi  ilə  hesablaşmalıdır. 

Yəni,  hər  bir  istehsal  amili  kompensasiya  edilməlidir.  Real  həyatda  bu  proses 

ə

məyin  -  əmək  haqqı  ilə,  kapitalın  dividentlərlə  (faizlərlə),  torpağın  renta 



(vergilər, icarə haqları və s.) ilə, idarəetmənin mənfəət və ya mükafatlandırma ilə 


70 

 

kompensasiya  edilməsi  kimi  baş  verir.  Əslində  əlavə  məhsuldarlıq  ən  əvvə

torpağa,  daha  sonra  isə  əməyə,  kapitala  və  idarəetməyə  aid  olan  xalis  gəlirlə 

əyyən edilir. Ona görə ki, torpaq daşınmazdır, kapital, əmək, idarəetmə isə ona 

bağlı və yaxud ondan asılıdır. Yuxarıda qeyd edildiyi kimi, obyektin dəyəri onun 

yerləşdiyi  yerdən  asılıdır.  Burada  əhalinin  sıxlığı,  xammal  bazasına,  magistral 

nəqliyyat qovşaqlarına yaxınlığı, mədəni xidmət üçün mənzərəli yerlərin seçilməsi 

və  s.  nəzərdə  tutulur.  Bütün  bunları  nəzərə  alaraq  qiymətləndiricilər  deyirlər: 

“Torpağın  qiymətləndirilməsində  üç  mühüm  amil  mövcuddur  –  yerləşdiyi  yer, 

yerləşdiyi yer, bir də yerləşdiyi yer” .  

Balanslaşdırma  (mütənasib  və  son  məhsuldarlıq  həddi)  prinsipi.  Bu 

prinsipin  mahiyyəti  istənilən  mülkiyyət  növü  üzrə  istehsal  amillərinin  düzgün 

ə

laqələndirilməsindən  ibarətdir.  Təcrübə  göstərir  ki,  bu  və  ya  digər  istehsal 



amilinin  dəyişməsi  obyektin  dəyərinin  dəyişməsinə  səbəb  olur.  Bəzən  torpaq 

mülkiyyətçisi  ona  məxsus  olan  ərazidə  tikintilərin  (istehsal  və  xidmət  təyinatlı) 

genişləndirilməsinə cəhd göstərir. Adətən, obyektə xərclənən vəsait onun dəyərini 

yüksəldir. Bir müddət sonra isə obyektin dəyərinin artımı məsrəflərin artımından 

tədricən geri qalır. Başqa sözlə, xərclərin artımı dəyərin artımını üstələyir. Daha 

sonra  isə  dəyərin  artımı  tədricən  məhdudlaşır  və  xərclərin  artımı  obyektin 

dəyərinin  artımından  yüksəkdir.  Beləliklə,  ifrat  vəsait  qoyuluşu  yolu  ilə 

yaxşılaşdırma tədbirləri bəzi hallarda qiymətləndirmə obyektinin nəinki dəyərini 

artırmaya bilər, hətta onu aşağı da sala bilər.  

Optimal (iqtisadi) həcm prinsipi. Optimal həcm prinsipinin əsas mahiyyəti 

təbii sərvətlərin, eləcə də torpaq sahələrinin məhdudluğu ilə bağlıdır. Ona görə də 

sahibkarlar  hər  vasitə  ilə  istifadələrində  olan  torpaq  sahəsini  artırmağa  cəhd 

göstərirlər.  Sahibkarlar  hətta  əlavə  xərc  qoymadan  da  qonşu  torpaqları 

birləşdirməklə  müəyyən  qədər  öz  məqsədlərinə  nail  ola  bilər.  Yəni,  birləşmiş 

torpaq  sahələrinin  ümumi  dəyəri  ayrı-ayrılıqda  torpaqların  dəyərinin  cəmində

yüksək olur. Bunu bəzəəlavə vəsait qoymadan artan dəyər adlandırırlar.  




Dostları ilə paylaş:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə