А. Д. Чудаков гиймятляр вя гиймятин



Yüklə 3,85 Mb.

səhifə54/148
tarix14.09.2018
ölçüsü3,85 Mb.
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   148

 

158


Икинжи  щалда  сющбят  айдын  олмайан  ситуасийаларда  дювлят  – 

щцгуги  сявиййядя  сащибкарларын  фяалиййятинин  мцдафиясиндян  эедир. 

Мцвафиг  мцддяалар  тясяррцфат,  жинайят  вя  ямяк  ганунверижилийиня 

дахил едилир. Риск функсийаларынын тяснифаты шякил 5.2.-дя верилмишдир. 

Бцтцн  дейилянляр  айдын  олмайан  шяраитдя  гярарын  гябулу  иля  

баьлы  рисклярин  принсипиал  тяряфляриня  аиддир.  Базар  ситуасийасынын 

практики жящятдян айдын олмамасы вя бунунла ялагядар гябул едилян 

гярарларын рисклилийи шякил 5.3.-дя верилян сябябляря эюря йарана биляр. 

Лакин  базар  ситуасийасынын,  даща  доьрусу  тяляб  вя  тяклифин 

щягиги вя прогноз кямиййятляри арасында нисбятин, еляжя дя рягиблярин 

мювжудлуьунун  вя  фяалиййятинин  дцзэцн  гиймятляндирилмяси  заманы 

да, истещсал-сатыш фяалиййятинин эедишиндя гябул едилян игтисади гярарлар 

щямишя ялавя рискля ялагяляндирилир. 

 

 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

Riskin funksiyaları 

Stimullaşdırıcı 

Konservativ 

Destruktiv 

Müdafiə 


Dövlət 

müdafiəsi 

Tarixi-sosial 

müdafiə 


Ir

ad

əl



ra



In

no



va

si

ya



 

In

ve



st

is

iy



A

va



nt

ur

iz



m

 

V



ol

yu

nt



az

iz

m



 

E

ht



iy

at

 f



on

dl

ar



ı 

S

ığ



or

ta

 f



on

dl

ar



ı 

R

is



kl

ər

in



 s

ığ

or



ta

la

nm



as

ı 

C



in

ay

ət



 v

ə 

m



ül

ki

 m



əc

əl



ni

m



üd

al



ar

ı 

C



in

ay

ət



 m

əs

il



iy

ti



nd

ən

 a



za

ol



m




 

159


 

Şə

kil 5.2 Iqtisadi riskin funksiyaları 



 

 

 



 

 

 

 



 

 

 



Şə

kil 5.3 Bazar şəraitinin risklərin yaranması 

 

Bu əlavə risk yanğın, sel və başqa təbii fəlakətlərin 



mümkünlüyü həmçinin “insan faktoru” ümumi anlayışda cəmləşdirilə 

bilən səbəblərlə bağlı olur. Əlavə riskin tərkib hissələri 5.4-cü şəkildə 

əks etdirilir. 

 

 

 

 

 



 

 

 



 

 

 



Şəkil 5.4 Əlavə risklərin tərkib hissələri 

 

 



Beləliklə,  əlavə  risklər  hər  dəfə  konkret  vəziyyətlərdən  və  bu 

vəziyyətlərin  qiymətləndirilməsi    metodlarından  asılı  olaraq 

müəyyənləşir  və  ya  təyin  edilir.  Bazar  şəraitinin  və  bu  şəraitlə  əlaqəli 

Bazar şəraitinin riskləri 

Kommersiya 

sövdələşmələrının 

riskliliyi 

Istehsalın səmərəlliyinin 

qeyi-müəyyənliyi 

Qiymətin 

formalaşmasındakı risklər 

Rəqiblərin fəaliyyətinin 

qeyi-müəyyənliyi 

 

Gözlənilməz siyasi 



hadisələr 

Əlavə risklər 

Yanğın və başqa təbii 

fəlakətlərdən itki riski 

Daşınma zamanı yüklərin 

xarab və ya məhv olması 

riski 

Işçilərin ehtiyatsızlığından 



irəli gələn itki riski 

Işçilərin mümkün 

səhlənkarlığından risklər 

 

Müqavilə öhdəliklərinin 



yerinə yetirilməsi riski 


 

160


risklərin qiymətləndirilməsi müəyyənləşdirici faktorların təhlili əsasında 

həyata keçirilir. 

Bazar  konyukturası  üçün  qeyri-daimilik  –  daha  doğrusu, 

dəyişkənlik,  tez-tez  tərəddüdlər  –  daha  doğrusu,  dəyişmələrin  qeyri-

monotonluğu,  qeyri-bərabərlik,  ziddiyyətlilik,  həmçinin  əks  meyllərin 

vəhdəti-bazar  konyukturası  göstəricilərinin  bütün  ziddiyyətində  belə 

mövcud olan vəhdət xarakterikdir. 

Bazardakı  şəraiti  müəyyənləşdirən  bütün  amili  bazarda  daim 

mövcud olan və buna görə də uçotu mümkün və qeyri-daimi (kortəbii) 

amillərə bölünə bilər. 

Bazarda  daim  iştirak  edən  və  fəaliyyət  göstərən  amillərə  elmi-

texniki  tərəqqi,  bu  və  başqa  inhisarların  mövcudluğu,  dövlət 

tənzimlənməsi, cari inflyasiya, mövsümilik və s. aiddir. 

Qeyri-daimi  amillərə  (gözlənimləz  təbii  fəlakətlərdən  başqa) 

müxtəlif  növ  sosial  münaqişələri,  siyasi  böhranları  və  bunlara  oxşar 

hadisələri aid etmək gərəkdir. 

Bazar  şəraitinin  təhlili  və  proqnozlaşdırılmasını  bazar 

konyukturasının  perspektivlərini    proqnozlaşdırılma  yolu  ilə  həyata 

keçirmək məqsədəuyğun hesab olunur. 

Bazar  tsikliliyini  bazar  konyukturasında  daimi  dəyişən 

tərəddüdlər  kimi  dərk  etmək  qəbul  olunub.  Bu  tərəddüdlər  həm 

qısamüddətli, həm də uzunmüddətli ola bilər. 

Bazar  tsiklinə  yüksəliş,  bum  (yüksək  iqstisadi  konyuktura) 

,resessiya  (iqtisadi  fəallığın  aşağı  səviyyəsi)  fazaları  aiddir.  Bazar 

tsiklinin  uzunluğu    (daha  doğrusu,  iki  qonşu  tsiklin  eyni  fazaları 

arasındakı  zaman  müddəti)  adətən  üç  ildən  beş  ilədək  olur.  Amma  bu 

müddətin  on  il  və  daha  çox  davam  etməsi  halları  da  bəllidir.  Belə 

hallarda  “iqtisadi  möcüzə”  barədə  danışılır.  Bazar  tsiklinin 

komponentləri 5.5.-ci şəkildə əks etdirilir. 

Bazar tsiklinin sadalanan komponentlərini ətraflı nəzərdən 

keçirək.  

 

 



 

 

 



 

 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   50   51   52   53   54   55   56   57   ...   148


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə