Aydın Dadaşov



Yüklə 0,57 Mb.

səhifə64/64
tarix08.03.2018
ölçüsü0,57 Mb.
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   64

130 
 
“Peşəkar  memar  və  ictimai  xadim”  fəslində  M.Hacınskinin  siyasi 
fəaliyyətdə  ilk  addımları  işıqlandırılmaqla  yanaşı,  həmin  dövrdə  “Müsavat” 
partiyasının  altı  illik  gizli  işini  açıq  şəkildə  davam  etdirməyə  başlaması,  1917-ci 
ilin  fevral  inqilabı,  24-26  noyabr  1917-ci  ildə  Müəssislər  Məclisinə  keçirilən 
seçkilər,  28  may  1918-ci  ildə  Azərbaycan  Milli  Şurasında  birləşmiş  müsəlman 
nümayəndələri  tərəfindən  elan  olunan  İstiqlal  Bəyannaməsi  ilə  Azərbaycan 
Demokratik  Cümhuriyyətinin  yaranması  və  digər  tarixi  hadisələr  barədə  ətraflı 
məlumat verilir. 
Tədqiqat  işinin  “Cümhuriyyət  dövrü”  fəslində  Azərbaycanda  Demokratik 
Cümhuriyyətin  qurulmasından  onun  süqutuna  qədər  baş  verən  bütün  tarixi-siyasi 
hadisələr  və  bu  proseslərdə  M.Hacınskinin  ictimai-siyasi  xadim  kimi  müstəsna 
xidmətləri dəqiq faktlara istinad edilərək öz əksini tapmışdır. 
Monoqrafiyanın “Keçməkeşli sovet dövrü” hissəsində 1920-ci ildə XI Qızıl 
Ordunun  Azərbaycana  soxularaq  hakimiyyəti  ələ  almasından  sonra  Mikoyanın 
fitvası ilə  törədilən talanlar, həmçinin  ictimai  xadimlərə, ziyalılara  qarşı başlanan 
repressiyalar  dəqiq  faktlara  əsaslanaraq  işıqlandırılır.  Siyasi  mövqeyinə  görə  bu 
təqiblərin  qurbanına  çevrilən  M.Hacınski  və  ailəsinin  həyatlarının  ən  dramatik 
anları, nəhayət, özünün faciəli ölümü əks olunur. 
“Difai”  adlanan  sonuncu  fəsildə  1905-ci  ildə  Ə.Ağaoğlunun  milli  qırğına 
qarşı  mübarizə  üçün  yaratdığı  “Difai”  təşkilatı  haqqında  məlumat  verilməklə 
yanaşı,  onun  ən  fəal  üzvləri:  Q.Qarabəyov,  B.Cavanşir,  L.Behbudov, 
İ.Aşurbəylinin həyat və ictimai-siyasi fəaliyyətləri də araşdırılmışdır. 
Azərbaycan  xalqının  demokratik  dəyərlər  üzərində  qurulacaq  gələcəyinə 
inanan M.F.Axundov azadlıq, vətənpərvərlik, xalqlar dostluğu ideyalarını bərqərar 
etdi. Bu ideyaların həyata keçməsi uğrunda canından keçən M.Hacınski kimi vətən 
oğulları isə öz əməllərilə xalqın xatirəsində əbədi yer tutdular. 
Dünyanın  düzələcəyi  məqamda  bəlkə  də  bu  mövzuya  yenidən  qayıdıb 
yazdığım kitab əsasında tammetrajlı film çəkə bildim. 
 
 
 
 


131 
 
Ədəbiyyat siyahısı 
 
1. Ağaoğlu Ə. Kaspi q. 30 mart 1905-ci il, № 57. 
2. Ağaoğlu Ə. Kaspi q. 1 aprel 1905-ci il, № 59. 
3. Ağaoğlu Ə. İrşad q. 29 aprel 1907-ci il, № 79. 
4. Ağayev İ. Əliabbas Müznib. Həyatı, yaradıcılığı, əsərlərindən seçmələr. B., 2003. 
5.  Axundov M.F. Əsərləri. III cild, B., 1988. 
6. Axundov M.F. Bədii və fəlsəfi əsərləri. B., 1987. 
7. Axundov N.F. Sənədlərin dili ilə. B., 1980. 
8. Axundov S.S. Seçilmiş əsərləri. II cild, B., 1968. 
9. Axundzadə T.Ə.A. İslamın təfriqə səbəbləri. B., 1993. 
10. Aslanov M.S. Üzeyir Hacıbəyov – jurnalist. B., 1985. 
11.  Azərbaycan  Xalq  Cümhuriyyəti  (1918-1920)  Parlament  (Stenoqrafik  hesabatlar)  I-II 
cild. B., 1998. 
12. Baykara H. Azərbaycan istiqlal mübarizəsi tarixi. B., 1992. 
13. Bəydəmirova B.S. İmperializm dövründə Azərbaycan mətbuatında iqtisadi fikrin inikası. 
B., 1981. 
14. Bünyadov Z. Qırmızı terror. B., 1993. 
15. Çəmənzəminli Y.V. Əsərləri. III cild, B., 1977. 
16. Çəmənzəminli Y.V. Xarici siyasətimiz. B., 1993. 
17. Çəmənzəminli Y.V. Müstəqilliyimizi istəyiriksə. B., 1994. 
18. Düma A. Qafqaz səfəri. B., 1985. 
19. Əhmədova F. Nəriman Nərimanov – ideal və gerçəklik. B., 1998. 
20. Əhədov A.F. Azərbaycanda islamın modernləşdirilməsi. B., 1995. 
21. Əhmədov T. Nəriman Nərimanov. B., 1982. 
22. Əhmədov T. Nəriman Nərimanovun yaradıcılıq yolu. B., 1991. 
23. Göyüşov A.R. Azərbaycanda İttihadçılıq. B., 1997. 
24. Hacıbəyov Ü.Ə. Seçilmiş əsərləri. B., 1985. 
25. Hacıbəyov Ü.Ə. Fitnələr qarşısında. B., 1995. 
26. Hacıbəyov Ü.Ə. Aazərbaycan q. 2 iyun 1919-cu il, № 193. 
27. Haqverdiyev Ə. Seçilmiş əsərləri. B., 1971 
28. Həsənov C.P. Azərbaycan beynəlxalq münasibətlər sistemində. 1918-1920.  B., 1993. 
29. Hüseynov A. Kommunist q. 7 avqust 1991. 
30. Hüseynov R. Rəfibəylilər. B., 1996. 
31. Hüseynov R. Millətin zərrəsi. B., 2001. 
32. Hüseynov Ş. Müstəqilliyin çətin yolu. B., 1996. 
33. Hüseynzadə Ə. Türklər kimdir və kimlərdən ibarətdir. B., 1997. 
34. Hüseynzadə Ə. Qırmızı qaranlıqlar içində yaşıl işıqlar. B., 1996. 
35. Hüseynzadə Ə. Həyat q. 27 aprel 1906-cı il, № 91. 
36. Xoyski F. Həyat və fəaliyyəti (sənəd  və materiallar) B., 1996. 
37. İbrahimli X.C. Azərbaycan siyasi mühacirəti. B., 1996. 
38. İbrahimov M.Ə. Böyük demokrat. B., 1957. 
39. İlkin Q. Sən köhnə Bakını tanıyırsanmı? B., 1997. 


132 
 
40. Kəngərli A. Azərbaycan romantiklərinin yaradıcılığında türkçülük. B., 2002. 
41. Qarabəyov Q. Kaspi q. 21 aprel 1900-cü il, № 87. 
42. Qarabəyov Q. Haqq yolu q. 14 oktyabr 1912-ci il, № 19. 
43. Qarabəyov Q. İttixad q. 7 mart 1919-cu il, № 2. 
44. Qasımov C. Əksinqilab ilə mübarizə təşkilatı və siyasi repressiya. B., 1997. 
45. Qasımov C. Resressiyadan deportasiyaya doğru. B., 1998. 
46. Qasımzadə F. M.F.Axundovun həyat və yaradıcılığı. B., 1962. 
47. Quliyev V. Ağaoğlular. B., 1998. 
48. Qurbanov Ş. Ömrün fikir dünyası. B., 1991. 
49. Qurbanov Ş. Nəriman Nərimanov dünyası. B., 2001. 
50. Mehdizadə M. Beynəlxalq siyasətdə petrol. B., 1994. 
51. Məhəmməd Əsəd bəy. Şərqdə neft və qan. B., 2003. 
52. Məmmədquluzadə C. Əsərləri. I cild. B., 1966. 
53. Məmmədquluzadə C. Əsərləri. II cild. B., 1984. 
54. Məmmədquluzadə C. Əsərləri. VI cild. B., 1985. 
55. Məmmədli Q. Molla Nəsrəddin. B., 1984. 
56. Məmmədov V. N.Nərimanov. B., 1957. 
57. Məmmədzadə M. Milli Azərbaycan hərəkatı. B., 1992. 
58. Mir Cəfər Bağırovun məhkəməsi. B., 1993. 
59. Mirəhmədov Ə. Azərbaycan Molla Nəsrəddini. B., 1980. 
60. Mirzə R. Türkçülüyün babası. B., 2000. 
61. Rasim Mirzə. Türkçülüyün babası. B., 2000. 
62. Nemanzadə Ö.F. Seçilmiş əsərləri. B., 1982. 
63. Nərimanov N. Əsərləri. B., 1956. 
64. Nərimanov N. Seçilmiş əsərləri. B., 1973. 
65. Nərimanov N.N. Məqalə və məktubları. M., 1925. 
66. Nərimanov N.N. Ucqarlarda inqilabımızın tarixinə dair. B., 1992. 
67. Nəzərli Ş. Cümhuriyyət generalları. B., 1995. 
68. Novruzov Ş.H. Şərqi-Rusun çağırışı. B., 1988. 
69. Ordubadi M.S. “Qanlı illər” B., 1991. 
70. Rəsulzadə M.Ə. Əsərləri. B., 1992. 
71. Rəsulzadə M.Ə. Seçilmiş əsərləri. II cild. B., 2001. 
72. Rəsulzadə M.Ə. Stalinlə ixtilal xatirələri. B., 1991. 
73.  Rəsulzadə  M.Ə.  Əsrimizin  Səyavuşu,  Çağdaş  Azərbaycan  ədəbiyyatı,  Çağdaş 
Azərbaycan tarixi. B., 1991. 
74. Rəsulzadə M.Ə. Azərbaycan cümhuriyyəti. B., 1990. 
75. Rəsulzadə M.Ə. Açıq söz q. 02.10.1915. № 1 
76. Sabir M.Ə. Hophopnamə. B., 1980. 
77. Seyidzadə D. Azərbaycan XX əsrin əvvəllərində: müstəqilliyə aparan yollar. B., 1998. 
78. Süleymanov M.F. Eşitdiklərim, oxuduqlarım, gördüklərim… B., 1989. 
79. Süleymanov M. Nuru paşa. B., 1999.  
80. Süleymanov M. Mehmandarov. B., 2000. 
81. Süleymanov M. Müsəlman dünyasında ilk Xalq Cümhuriyyəti. B., 1999. 


133 
 
82. Svyatoxovski T. Rusiya Azərbaycanı. 1905-20-ci illər. Azərbaycan j. 11-1989. 
83. Şeyxzamanlı N. Azərbaycan istiqlal mücadiləsi xatirələri. B., 1997. 
84. Topçubaşov Ə. Kaspi q. 9 iyul 1905-ci il, № 132. 
85. Topçubaşov Ə. Kaspi q. 1 dekabr 1905-ci il, № 233.  
86. Vəzirov H. Kefim gələndə. B., 2001. 
87. Vəzirov N.F. Əsərləri. B., 1977. 
88. Yaqublu N.Q. Məhəmməd Əmin Rəsulzadə. B., 1991. 
89. Zeynalov A. 525-ci qəzet, 31 oktyabr 2001-ci il, № 227.  
90. Zərdabi H. Əkinçi. B., 1979. 
91. Zərdabi H. Seçilmiş əsərləri. B., 1960. 
92. Zərdabi H. Şəxsi arxivi. İnv. 5671. 
93. Ziyadxanov A. Azərbaycan. B., 1999. 
94. Ziyadxanov A. Azərbaycan. B., 1999. 
 
Rus dilində 
 
95. Багирова И.С. "Политические партии   и организации Азербайджана в начале ХХ 
века" 1900-1917) Б., 1997 
96. Балаeв А. Азербайджанское национальное  движение в 1917-1918 г.  Б.,1998. 
97. Балаев А. Азербайджанское национальное движение: От "Мусават" до народного 
фронта. Б. 1992. 
98. Бахтин     М.М.   Эстетика     словесного       творчества. М., 1986. 
99. Величко В.Л.  Кавказ.  Б., 1995. 
100. Гаджибейли Дж. Избранные. Б., 1993. 
101.  Гулийев  Дж.Б.  Борьба  коммунистической  партии  за  осуществление  Ленинской 
национальной политики в Азербайджане. Б., 1970. 
102. Добренко Е. Падал. Вопросы летературы. № 8-1980. 
103. Документы по Русской политики в Закавказии. Б., 1920. 
104. Ежегодник Баку и его районы. Б., 1911. 
105. Исмаилзаде Д.И.  Русское крестьянство в Закавказье. М., 1928. 
106. Казыев М.А. Нариман Нариманов. Б., 1970. 
107. Минасазов Г. Избранные произведения. Б., 1982. 
108. М. Асад-бек. Сталин. Карьера фанатика. Б., 2003. 
109. Нариманов Н. Статьи и письма. М., 1925. 
110. Нариманов Н.    Избранные  произведения.     Том - 1, Б., 1988 
111. Нариманов Н.   Избранные   произведения.   Том - 2. Б., 1989. 
112. Олъгденбург С.С. Царствование императора Николая II. М.,1992 
113.  Сейидзаде  Д.Б.  "Азербайджанские  депутаты  в  Государственной  Думе  России"   
Б., 1991. 
114. Топчубашов А.М. "Меморандум" Б., 1993. 
115. Топчубашов А.М. "Дипломатические беседы" Б., 1994 
116. Топчубашов А.М. "Письма из Парижа" Б., 1998. 
117. Толстой Л.Н. Соченение. XVIII том. М, 1984. 


134 
 
118. Фатуллаев Ш.С. Градостроительство и Архитектура Азербайджана IХ-начала XX 
века. Б., 1986. 
 
Qəzetlər  
 
119. Baku, 18.03.1912. № 64. 
120. Baku, 09.09.1912. № 56. 
121. Baku, 26.04.1909. 
122. Bak raboçiy, 18.03.1923. № 60. 
123. Dəvət-Qoç, 19.07.1906. № 19.  
124. Həyat, 27.04.1906. № 91.  
125. Hümmət, 03.05.1918. 
126. İrşad, 13.10.1906. № 241. 
127. Kavkaz, 1868-ci il, № 5. 
128. Kaspi, 06.07.1893. № 144 
129. Kaspi, 29.10.1900. № 227. 
130. Kaspi, 07.10.1901. № 218 
131. Kaspi, 09.10.1901. № 219 
132. Kaspi, 22.03.1903. № 57 
133. Kaspi, 26.04.1903. № 91 
134. Kaspi, 09.04.1909. № 77. 
135. Kaspi, 12.04.1911. № 273. 
136. Kavkaz, 1868-ci il, № 5. 
137. Kavkaz, 1896-cı il, № 262. 
138. Molla Nəsrəddin, 23.09.1917. № 25 
139. Vışka, 21.04.1931. № 110 
140. Zakavkazye, 17.07.1909. № 107. 
141. Zakavkazski vestnik, 01.06.1851. 
142. Ziyayi-Qafqaziyyə. 06.05.1879. № 14. 
 
Arxiv materialları və ensiklopedik mənbələr 
 
143. A.R.D.A. f. 389, siyahı 8, iş 121, v.64 
144. A.R.D.A. f. 389, siyahı 6, iş 443. 
145. A.R.D.A. f. 389, siyahı 6, iş 37, v.154. 
146. A.R.D.A. f. 970, siyahı 1, iş 32, 33. 
147. A.R.D.A. f. 970, siyahı 1, iş 1, v.47. 
148. A.R.D.A. f. 970, siyahı 1, iş 7, v.45 
149. A.R.D.A. f. 894, siyahı 10, iş 154, v.31. 
150. A.R.D.A. f. 970, siyahı 1, iş 16, v.2. 
151. A.R.D.A. f. 894, siyahı 10, iş 154, v.16. 
152. A.R.D.A. f. 389, siyahı 6, iş 447, v.9,10. 
153. A.R.D.A. f. 312, siyahı 1, iş 138, v. 17. 


135 
 
154. A.R.D.A. f. 312,  siyahı 1, iş 7, v.23. 
155. A.R.D.A. f. 46, siyahı 1, iş 346, v.18. 
156. A.R.D.A. f. 46, siyahı 4, iş 66, v.3-4. 
157. ADTN-nın arxivi, M.H. Hacınskinin cinayət işi. T. 330. 
158. AR. MDTA. f. 46, op.4. sax. va. 82, v.1. 
159. AR. MDTA. f.389, siyahı 6, iş 37. v.23. 
160. AR. MTİ-nin arxivi, PS. 7525 saylı iş.  
161. Gürcüstan MDTA f.422 iş 546 
162. MEA-nın Azərbaycan tarixi muzeyi, ən yeni tarix dövrü. İnv. № 443. 
163. Hacınskilərin ailə arxivi.  
164. ASE. IV cild. B., 1980 
165. ADTN-nın arxivi, t.330, s. 4. 


136 
 
Mündəricat 
 
Müəllifdən 
Azərbaycan maarifçi-demokratik hərəkatı 
Gənc maarifçi-demokrat 
Vicdanlı məmur 
Peşəkar memar və ictimai xadim 
Diplomatik fəaliyyət  
Cümhuriyyət dövrü 
Keşməkeşli sovet dövrü 
“Difai” 
Nəticə 
İstifadə olunmuş ədəbiyyat 


137 
 
Redaktor:               Günel ƏLİYEVA  
Bədii tərtibatçı:     Xaqani HÜSEYNZADƏ 
Texniki redaktor:   Cəsarət QASIMOV 
Korrektor:             Kəmalə XANMƏMMƏDOVA 
Operator:              Günay ƏSƏDOVA 
 
 
 
 
 
Aydın Ərşad oğlu Dadaşov 
 
 
 
MƏHƏMMƏD 
HƏSƏN HACINSKİ 
 
 
 
 
 
 
Yığılmağa verilib 10.06.2004 
Çapa imzalanıb 19.07.1004 
Kağız formatı 60x84 
1
/
16
 
Şərti çap vəqəqi 15, 5. 
Tirajı 1000.  Sifariş № 199 
 
 
 
 
 
CBC 
polygraphic 
             production 
Tel/Fax: 47 75 04. Tel.: 47 75 25 
mətbəəsində çap olunub
 
 


138 
 
 
 
 
 
 
 


139 
 


140 
 


141 
 


142 
 


143 
 


144 
 


145 
 


146 
 


147 
 


148 
 


149 
 


150 
 


151 
 


152 
 


153 
 


154 
 
 


155 
 
 


156 
 


157 
 


158 
 


159 
 


160 
 


161 
 


162 
 


163 
 


164 
 


165 
 


166 
 


167 
 
 


168 
 


169 
 


170 
 


171 
 


172 
 


173 
 


174 
 


175 
 


176 
 


177 
 


178 
 


179 
 


180 
 


181 
 


182 
 


183 
 
 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   56   57   58   59   60   61   62   63   64


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə