Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə173/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   169   170   171   172   173   174   175   176   ...   223

353 

 

çatıĢmaması və bunlarla əlaqədar olaraq ictimai maldarlıqda məhsuldarlığın xeyli 



aĢağı olması ilə bağlı idi. 

Mərkəz  qarĢıya  Azərbaycanı  və  Orta  Asiya  respublikaların ı 

"ümu mittifaq  bostanına"  və  ölkə,  birinci  növbədə  Ģimal  vilayətləri  əhalisinin  

tərəvəzə  artmaqda  olan  tələbatını  ödəmək  bazasına  çevirmək  vəzifəsini 

qoymuĢdu.  Azərbaycanın  kənd  təsərrüfatı  rayonları  "beynəlmiləlçi  borcunu" 

ödəmək  naminə  Rusiyanın  Ģimal  rayonlarına  faraĢ  tərəvəz  və  pomidor  Ģirəsi 

göndərməyə baĢladı, hətta 1940-cı ildə tərəvəz və kartof p lanı xeyli artırıldı. 

Həmin  illərdə  yeni  kənd  təsərrüfatı  mütəxəssisləri  -  aqronomlar, 

zootexniklər,  mal  həkimləri,  mexan izatorlar  hazırlan mıĢdı.  1940-cı  ilin  

baĢlanğıcında  respublikanın  kənd  təsərrüfatında  ikı  minə  qədər  mü xtəlif 

mütəxəssis  çalıĢırd ı.  Dörd  minə  qədər  azərbaycanlı  qadın  traktor  sürücüsü 

ixtisasına yiyələnmiĢdi

40



Kolxo zların 



təĢkilat-təsərrüfat  iĢlərində 

müəyyən  irəliləyiĢlərə 

baxmayaraq, respublikanın  kənd təsərrüfatı istehsalında məsarif var id i.  Üçüncü 

beĢilliyin  ilk  illərində  pambıq  plan ı  ardıcıl  surətdə  yerinə  yetirilmirdi.  1938-ci 

ildə respublikada 1937-ci ilə nisbətən 17,4 min ton az pambıq toplan mıĢdı. 1939-

cu  ildə  pambıq  planı  artıq laması  ilə  yerinə  yetirilmiĢ  -  229,3  min  ton  pambıq  

yığılmıĢdı.  1940-cı  ildə  isə  pambıq  toplanması  yenə  azalmıĢ,  154,2  min  ton 

olmuĢdu


41

,  həmin  illərdə  buğda  məhsulu  da  xeyli  azalmıĢdı.  1940-cı  ildə 

sahələrdən  götürülən  buğda  məhsulu  298  min  ton,  yəni  1937 -ci  ildəkindən  51 

min ton az olmuĢdu

42

. Bu, suvarılan buğda əkinləri hesabına texniki və subtropik 



bitkilər üçün sahələrin geniĢləndirilməsi ilə bağlı id i. 

Müharibə  ərəfəsində  Azərbaycanda  kənd  təsərrüfatı  ilə  bağlı 

məsələlərin  ço xu  tam  həll  olun mamıĢdı.  Respublikanın  aqrar  sektoru  amansız 

mərkəzləĢdirməyə,  in zibatçılığa  məruz  qalmıĢ,  direktiv  iqtisadiyyat ın  tərkib  

hissəsinə çevrilmiĢ, faktiki olaraq,  müstəqil yaradıcı istehsal  fəaliyyətindən və öz 

torpaqlarının sahibkarı hüququndan məhru m edilmiĢdi. 



Maddi-mə dəni  vəziyyət.  Üçüncü  beĢilliy in  baĢlanğıcında  əhalinin  

məiĢətində müəyyən irəliləyiĢlər var id i. Milli gəlir artmıĢdı, belə ki, Azərbaycan 

SSR-in dövlət büdcəsinin gəliri  1939-cu ildə 995,3  milyon  manat idi və  1937-c i 

ilə  nisbətən  13,1  faiz,  1940-cı  ildə  isə  1122,9  milyon  manat  olub,  1939-cu  ilə 

nisbətən 12,8 faiz artmıĢdı

43



Bu,  sosial  xərclər  fondunun  artırılmas ına  səbəb  oldu.  Məsələn,  sosial-

mədəni  xərclər  1940-cı  ildə 1937-ci  ildəki 486,5  milyon  manatdan 734,2  milyon 

manata  çatmıĢdı.  Bu,  fəh lələrin  və  qulluqçuların  əmək  haqqı  fondunun  və 

kolxo zçu ların  gəlirin in  artması  demək  idi.  1933-1940-cı  illərdə  fəh lə  və 

qulluqçuların  əmək  haqqı  sənayedə  orta  hesabla  2,5  dəfə,  tikinti  və  nəqliy yatda 

2,8 dəfə, kənd təsərrüfatında isə 2,3 dəfə ço xalmıĢdı

44

. Kolxo zların da gəliri a rtır, 




354 

 

yeni-yeni  milyonçu  kolxozlar  meydana  çıxırdı.  Qasım  Ġs mayılov  rayonunda 



Bəsti  Bağırovanın  iĢlədiyi  kolxo zun  gəliri  milyon  manatdan  artıq  idi

45



Mingəçevir  kənd  sovetində  bir  kolxo z

46

,  Kirovabad  rayonunda  isə  beĢ  kolxo z 



milyonçu  olmuĢdu.  Kolxo zlar  ö zlərin in  elektrik  stansiyalarını  tikirdilər,  təkcə 

1938-c i  ildə a ltı be lə ele ktrik stansiyası iĢə salınmıĢdı

47

. BeĢilliy in üç ili ərzində 



yaĢayıĢ  evləri  tikintisinə  52,8  milyon  manat  xərclən miĢ,  yəni  ikinci  beĢliyə 

nisbətən təxminən iki dəfə artıq o lmuĢdu

48



Bakı  və  onun  rayonlarında  yaĢayıĢ  evlərinin  tikintisi  geniĢlən miĢdi. 



Mənzil  haqqı  zəh mətkeĢlər  üçün  çox  ölkə lərlə,  hə mç inin  inq ilabdan  qabaqkı 

dövrlə  müqayisədə  çox  ucuz  idi.  1939-cu  ildə  Bakıda  neftçi  fəhlənin  mən zil 

haqqı onun ailə büdcəsinin 1,6 fazini təĢkil edirdi, halbuki 1909-1910-cu ildə bu, 

20,5  faizə  bərab  id i

49

.  Lakin  mənzil  proble mi  hələ  ta m  həll  olun ma mıĢdı. 



Ümu miyyətlə,  Bakıda  yaĢayıĢ  evləri  tikintisi  əhalin in  olduqca  böyük  sürətlə 

artmasından daim geri qalırdı. 

Sovet  hakimiyyəti  illərində  mənzil  məsələsi  bütün  ölkədə  həmçinin  

Azərbaycanda  da  zəhmətkeĢlərin  ən  kəskin  həyat  problemlərindən  biri  kimi 

qalmaqda idi. 

BaĢ  plan  üzrə  1938-1941-ci  illərdə  Bakın ı  nü munəvi  Ģəhərə  çevirmək 

üçün onun yenidən qurulmasına baĢlanmıĢdı

50

. BaĢ plan üzrə sənaye tikililəri ilə 



əlaqədar  Bakın ın  yaxın lığında  yeni  Ģəhər-Sumqayıt  yaranırdı

51

.  1939-cu  ildə  



Bakıda  trolleybus  xəttinin  layihələĢdirilməsi,  höku mət  evinin  tikilməsi 

planlaĢdırılmıĢdı

52



Ġctimai  yeməkxanalar  Ģəbəkəsi  geniĢlənirdi.  On ların  sayı  1940-cı  ilin  



axırında  1933-cü  ildəki  1268-dən  2308-ə  çatmıĢdı

53

.  Ġctimai  yeməkxanalar 



Ģəbəkəsi dövriyyəsi 1932-ci  ilə n isbətən 1940-cı  ildə beĢ dəfədən çox artmıĢdı

54



Bakı ətrafında iri tərəvəzçilik və heyvandarlıq bazaları yarad ılırdı

55



Əmək Ģəraitinin yaxĢılaĢdırılmasına ayrılan vəsaitdən istifadə olun ması 

artırd ı. 

Əmək  Ģəraitinin  yaxĢılaĢmasına 

məbləğ  ayrılmasının  həyata 

keçirilməsin in  böyük  təsiri  oldu.  Əgər  1938-ci  ilin  b irinci  yarısında  Azərneft 

istehsal  birliyi  ü zrə  əməy in  müdafiəsi  tədbirləri  və  təhlükəsizlik  texn ikası  üçün 

ayrılmıĢ  illik  məbləğin  15  faizdən  azı  istifadə  olunurdusa,  1939-cu  ildə  bu,  46 

faizə  çatmıĢdı

56

.  Hökumətin,  həmkarlar  təĢkilatların ın  və  baĢqa  ictimai 



təĢkilatların əmək  mühafızəsi və texn iki təhlü kəsizlik üzrə nəzarətin güclən məsi 

nəticəsində  iĢ  vaxtından  kənar  iĢlər,  əmək  qanunlarının  pozu lması  halları  xeyli 

azald ı. Bununla belə  mərkəzi  idarələrə tabe olan,  xüsusən müdafiə sənayesində, 

tikintidə və b. sahələrdə iĢ vaxtından artıq iĢlər davam edirdi

57



Sənaye  müəssisələrinin  mexanikləĢdirilməsi  və  avtomatlaĢdırılması, 



həmçinin  fəh lə  sinfin in  mədəni-texn iki  səviyyəsinin  yüksəldilməsi  sənayenin 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   169   170   171   172   173   174   175   176   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə