Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə47/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   223

98 

 

YĠS-in həyata keçirilməsi prosesində baramaaç ma və pambiq təmizlə mə  



müəssisələrinin  fəaliyyəti  canlandı.  1918-ci  ildən  dayandırılmıĢ  Naxçıvan  duz 

mədəni 1921-ci ilin yazından yenidən iĢə

 

baĢladı


122

. 1922-c i  ilin sonu - 1923-cü  

ilin əvvəllərində Nu xada dövlət baramaaçma fab rikləri iĢə düĢdü

123


. 1923-cü ildə  

ġərur rayonunda və Ucar stansiyasında pambıqtəmizləmə  zavodlarının fəaliyyəti 

bərpa olundu

124


Tikinti  materialları  sənayesinin,  o  cümlədən  Tovuz  sement  zavodunun 

bərpasına  baĢlanıldı.  Zavodun  fəhlələri  1921-ci  ilin  yayında  əlavə  ərzaq  əldə 

etmək  üçün  tarla  iĢlərindən  imtina  edib,  gündə  12  saat  iĢləməklə  zavodun 

təmirini  tezliklə  baĢa  çatdırmaq  məqsədilə  ixtisaslı  fəhlələrdən  zərbə  qrupu 

yaratdılar

125

  və  1922-c i  ilin  aprelində  zavod  istismara  verild i



126

.  Çiragid zor 

kükürd  kolçedanı  mədənində  də  bərpa  iĢləri  görüldü.  Zəylik  zəy  zavodu, 

Ləkidəki  yağ  zavodu  iĢə  baĢladı.  1922-ci  ilin  əvvəlində  Nuxada  üç  dövlət 

baramaaçma fabriki iĢə düĢdü

127


Balıq  sənayesinin  dirçəldilməsin i  sürətləndirmək  üçün  111  kiçik  balıq  

vətəgəsi  icarəyə  verildi,  dövlətin  bilavasitə  ixtiyarında  isə  cəmi  11  ən  iri  balıq 

vətəgəsi  qalmıĢdı

128

:  Balıqçılıq  avadanlığı  almaq  üçün  xaricə  nü mayəndə 



göndərildi.  Balıq  ko mitəsi  Xalq  Ərzaq  Ko missarlığın ın  yanında  xüsusi  idarəyə 

çevrild i  və  təsərrüfat  hesabına  keçdi.  1922-ci  ildə  balıq  tutmaq  planı 

artıqlamasilə  yerinə  yetirildi,  balıq  sənayesi  gəlir  gətirməyə  baĢladı.  Balıq 

vətəgələri fəhlələrinin hər b irinin  məhsuldarlığı  1924-cü  ildə 1923-cü  ildəki  173 

puddan 230 puda çatdı

129




Kənd  təsərrüfatının  dirçəlməsi.  Müharibələr,  Ermənistanla  sərhəd 

rayonlarında  ermən i  hərbi  qüvvələrilə  toqquĢmalar  nəticəsində  Azərbaycanın 

yüzlərlə kəndi xarabaya çevrilmiĢ, minlərlə sakini qaçqın olmuĢ və ağır sınaqlara 

məruz  qalmıĢ,  kənd  təsərrüfatı  tənəzzülə  uğramıĢdı.  Hərb i  ə məliyyatlar 

nəticəsində  və  eləcə  də  sovet  hakimiyyətinin  kəndlilərin  mənafeyinə  uyğun 

olmayan bir sıra tədbirləri - ərzaq sapalağının, at-araba  mükəlləfiyyətinin tətbiqi 

1920-c i  ildə  iĢ  heyvanlarının  a za lmasına,  ə kin  sahələrinin  35  fa iz  ixt isara 

düĢməsinə səbəb olmuĢdu 

130



Kənd təsərrüfatı istehsalındakı tənəzzü lü dayandırmadan Ģəhər əhalisini 



çörək  və  baĢqa  yeyinti  məhsulları  ilə,  sənayeni  isə  xammal,  yanacaq  və  iĢçi 

qüvvəsi ilə təmin etmək  mü mkün olmayacaqdı.  Buna görə də kənd t əsərrüfatını 

təcili bərpa etmə k lazım idi. 

Yo xsu l  və  a ztavanlı  kəndli  ailələ rinin  ə ksəriyyətinin  torpaqla,  kənd  

təsərrüfatı  alətləri  və  iĢ  heyvanı  ilə  təmin  olun ması,  suvarma  sisteminin  bərpa 

edilməsi  kənd  təsərrüfatının  dirçəlməsin in  əsas  məsələsi  idi.  Ta xılçılığı  bərpa 

etmək  vəzifəsi  birinci  növbədə  dururdu.  Məhz  buna görə  də  1921-ci  ildə  payız 



99 

 

əkin  kampan iyası  zamanı  nəzərdə  tutulan  47,4  min  desyatin  əvəzinə  550  min  



desyatin sahədə taxıl səpini aparıldı

131


Dövlət tərəfindən 1921-ci ildə kəndlilərə borc o laraq (puldan əlavə)  47 

min 601 pud payızlıq, 1922-ci ildə isə 58 min 400 pud yazlıq to xu m buraxıldı

132


Azərbaycan  Kommunist  partiyasının  IV  qurultayı  (fevral  1922-ci  il) 

kənd  təsərrüfatını  müharibədən  əvvəlki  səviyyəyə  çatdırmağı  birinci  dərəcəli 

vəzifə  kimi  irəli  sürdü.  Pambıqçılığın  in kiĢafına,  köhnə  suvarma  arxla rın ın 

bərpasına,  Muğan,  Mil  və  ġirvan  düzənliklərində  yenilərinin  inĢasına  böyük 

əhəmiyyət  verilirdi.  Pamb ıqçı  kəndlilərdən  toplanan  vergiləri  azaltmaq,  onlara 

səpin üçün borc toxu m vermək lazım id i

133


Azərbaycan  SSR  Xalq  Ko missarları  Sovetinin  s ədri  Q.M.Musabəyov 

respublika  höku mətin in  fəaliyyəti  haqqında  Ġkinci  Ümu mazərbaycan  Sovetlər 

qurultayındakı  (28  aprel  1922-ci  il)  məruzəsində  qeyd  etmiĢdi:  "ġəhər 

sənayemizin böyük əhəmiyyətinə baxmayaraq, belə b ir  faktı  inkar etmək olmaz 

ki, Azərbaycan əkinçilik ölkəsidir və bizim  kənd təsərrüfatımıza qayğı ön planda 

olmalıdır"

134


Azərbaycan hökuməti  1922-1923-cü  illərdə kənd təsərrüfatın ın in kiĢafı 

istiqamətində  vacib  qərarlar  qəbul  etdi

135


.  Bu  tədbirlərin  həyata  keçirilməsi, 

torpaq  məsələsinin  həllində  irəliləyiĢ  və  dövlətin  kö məyi  tədricən  öz  bəhrəsini 

verird i.  Kənd təsərrüfatı dirçəliĢ yoluna düĢürdü. 1922-ci  ildə payızlıq taxıl ü zrə 

dövlət  planı  125  faiz  yerinə  yetirildi.  Həmin  il  buğda  əkini  sahəsi  320  min  

desyatino  çatdı.  Ümu miyyətlə,  1922-c i  ildə  taxıl  əkini  sahəsi  1914-cü  ildəkinin  

96 faizi qədər id i

137



Azərbaycanın  kənd  təsərrüfatında  ən  mühüm  sahələrdən  biri 



Pambıqçılıq  id i.  Pamb ıqçılığın  səviyyəsi  xey li  aĢağı  düĢmüĢ  və  demək  olar  ki, 

tam məhvolma həddinə çatmıĢdı. 

Bütün sovet  ölkəsi  üçün də  pambıqçılığın  in kiĢafı  prinsipial  əhəmiyyət 

kəsb  edirdi.  Təsadüfi  deyild i  ki,  Mərkəzi  hakimiyyət  Azərbaycanı  bu  qiy mətli, 

ancaq on ağır zəh mət tələb edən bitkinin  istehsal bazalarından birinə çev irməyə 

çalıĢırdı. 

1920-c i  il  noyabrın  2-də  RSFSR  Xalq  Ko missarları  ġurası  V.Ġ.Len inin  

imzası  ilə Türküstan və Azərbaycanda pambıqçılığ ı bərpa etmək haqqında qərar 

qəbul  etdi.  RSFSR  Xalq  Torpaq

 

Komissarlığına  pamb ıqçılıqla  məĢğul  olan 



sovxoz  və  kolxo zlarda  pa mbıq  əkininə  üsrün  yer  verilməsi,  köhnə  təcrübə 

tarlaların ı, seleksiya stansiyaların ı bərpa etmək və yenilərin i əldə etmək  mühü m 

vəzifə  olaraq  tapĢırıld ı.  Pambıq  əkin i  ilə  məĢğul  olan  kollektiv  və

 

fərdi 



təsərrüfatlara  torpaq  və  sudan  istifadədə  imtiyazlar  verild i,  Müvafıq  

ko missarlıqlara  və  idarələrə  tapĢırıldı  ki,  pambıq  əkin i  ilə  məĢğul  olan 

təsərrüfatları  kənd  təsərrüfatı  alətləri  və  gübrə  ilə  ilk  növbədə  təmin  etsin, 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   43   44   45   46   47   48   49   50   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə