Azərba yca n mġLLĠ elm lər akadem ġyasi a. Bakixanov adina tarġX Ġnstġtutu



Yüklə 5,21 Mb.

səhifə53/223
tarix17.09.2017
ölçüsü5,21 Mb.
1   ...   49   50   51   52   53   54   55   56   ...   223

110 

 

Sənayenin elektrikləĢdirilməsi zaman ı mədənlərə xüsusi diqqət yetirildi. 



Bibiheybət,  Suraxan ı,  Sabunçu  mədənlərində  yeni  elektrik  motorları  quruldu. 

Mədənlər  1920/21  -ci  ildə  765  ədəd 

228

,1925/26-c ı  I  il  sentyabrın  sonunda  isə 



3371  ədəd  elektrik  motoru  almıĢdı

229


  və  beləliklə ,  mədənlə rdə  iĢlənən  bu xar 

enerjisi  ucu z  e lektrik  enerjisi  ilə  əvəz  edildi.  Artıq  1925-c i  ilin  sentyabrında 

Azərbaycanda  hasil  edilmiĢ  bütün  neftin  87,1  faizi  elektrik  enerjisi  ilə 

çıxarılmıĢdı.  1928-ci  ilin  əvvəllərində  istismarda  olan  neft  quyuların ın  96,1 

faizində ele ktrik motorları iĢləyirdi

231


SəmərələĢdirmənin  gediĢində  Azərneftin  təsərrüfatı  inkiĢaf  edir,  qaz 

istehsalı və istifadəsi artırdı. Neftin  bu xarlan ması və qaz a xının ın qarĢısını a lmaq  

üçün neft quyularının  qapalı istismarına baĢlandı. Ġnqilaba qədər qaz ancaq qaz 

quyularından  hasil  edilirdi,  sovet  dövründə  isə  əsas  yeri  fontan  quyularından 

püskürən  qaz    tuturdu.  Bunun  sayəsində  qaz  istehsalı  1920/21-ci  ilə  nisbətən 

1925/26- cı

 

ildə yeddi dəfədən ço x artdı. Texn iki yenidənqurma neft hasilatını da 



1927/28-c i  ildə  xey li art ıraraq  onu 7  milyon 573,8 tona, baĢqa sözlə  1913-cü il 

səviyyəsinin 102,6 faizinə çatdırmağa imkan verd i 

232



Neft hasilatın ın sürətlə çoxalması onun emalını  1928/29-cu ildə 76  mln  



tona qaldırdı

233


Neft  sənayesinin  bərpa  edilməsində  xid mətlərinə  görə  1925 -ci  ilin  

may ında  Azərbaycan  MĠK  Rəyasət  Heyəti  16  nəfər  Bakı  neftçi  -  fəh lə  və 

mühəndisini  A zərbaycan  SSR-in  Qırmızı  Bayraq  ordeni  ilə  təltif  etdi.  On ların 

arasında  Sabunçu  çilingəri  DadaĢ  Dəmir  oğlu,  Bibiheybət  tormo zçusu  Qara 

Mirzə  Sadıq,  Suraxanı  qazmaçısı  Qaflan,  neftayırma  fəhlələri  Oskokin  və  Əli 

Xudat,  Ramana  dülgəri  Vavilov,  Binəqədi  maĢinisti  Rakov,  mühəndis 

MA.KapelyuĢnikov  var  idilər

234

.  Eyni  zamanda  SSRĠ  MĠK-in  qərarı  ilə 



Azərneftin  11  rəhbər  iĢçisi,  o  cümlədən  Azərneftin  rəisi  A.P.Serebrovski,  onun 

müavin i M.V.Barinov və F.A.Rüstəmbəyov da Qırmızı Əmək Bayrağ ı ordeni ilə 

təltif olundular

235


SSRĠ  M ĠK  F.A.Rüstəmbəyova  xüsusi  müraciətlə  qeyd  edirdi  ki,  o, 

"Respublikalar  Ġttifaqının  neft  təsərrüfatın ın  xeyli  yaxĢ ılaĢdırılmasına  səbəb 

olmuĢ  buruq  qazıma,  neft  çıxarılması  və  emalın ın  səmərələĢdirilməsi  iĢinin  

yorulmaz  rəhbəri,  dövlət  maraqların ın  və  Azərneftin  maliyyə  qüdrətinin 

dəyanətli və ardıcıl qoruyucusudur" 

236



Azərbaycan neft sənayesinin bərpası bütövlükdə Zaqafqaziya və SSRĠ -



nin  xalq  təsərrüfatı  üçün  çox  əhəmiyyətli  id i.  1925-ci  ildə  neft  sənayesinin 

məhsulu  ZSFSR  sənayesinin  bütün  ümumi  məhsulunun  yarısını  təĢkil  ed ird i. 

Ölkənin  baĢlıca  yanacaq  bazası  olan  Bakı  bütün  Ġttifaqda  istehsal  olunan neftin 

67 fa izin i verird i 

237




111 

 

Bakı neft mədənlərinin d irçəldilməsi nəinki bütün ölkəni duru yanacaqla 



təmin etməyə, eyni zamanda külli miqdarda gəlir gətirən neftin ixracının fasiləsiz 

artmasına  imkan  yaratdı.  1924/25-ci  ildə  Bakı  neftin in  ixracı  1913-cü  ildəki 

səviyyəni  ötdü.  Neft  məhsullarının  ixracı  ö z  xüsusi  çəkisinə  görə  SSRĠ-nin  

ümu mi ixracatında  birinci yeri tuturdu

238

. Yalnız  1924/25-ci ildə neft ixracından 



əldə edilən 65,4  mln  manat  xalis gəlirin 

239


 38,5  mln manatı A zərbaycan neftinin 

payına düĢürdü 

240



Ancaq  ağır  zəh mətlə  çıxarılan  milli  sərvətdən,  -  "qara  qızıl"dan 



 

respublikanın  ehtiyacı  üçün  cüzi  "pay"  ayrılırd ı.  Belə  ki,  1923-3  ildə  Azərbaycan 

SSR  XKS-nin  sərəncamında qalan  və  respublika  büdcəsinə  daxil  o lan  neft  fondu 

neft  istehsalının  cəmi  on  faizini  təĢkil  edirdi 

241

. Azərbaycanın  neft  məhsullarının 



satıĢından əldə

 

edilən gəlirdən respublika büdcəsinə ayrılan payın azlığı onun xalqına 



qarĢı ədalətsizlik idi. 

N.Nərimanov  Moskvaya  göndərdiyi  məktub  və  teleqramlarında  dəfələrlə 

belə vəziyyətin dəyiĢməsini tələb etmiĢ, hər vasitə ilə

 

respublika büdcəsinə ayrılan 



məbləğin  artırılmasına  çalıĢmıĢdı

242


,  Lakin  bu  məsələlərin  həllinə  Azərneftin 

Ģovinist  ruhlu  rəhbərliyi  heç  bir  maraq  göstərmir,  əksinə  bir  növ  mane  olurdu. 

N.Nərimanov  A.P.Serebrovskinin  diktator,  amirlik  hərəkətlərini  tənqid  edərək 

göstərirdi  ki,  o,  "Azərnefti  monarxiyaya çevirmiĢdir"

243

. A.Serebrovskinin  və  onun 



silahdaĢlarının  ayrı-seçkilik  yaradan  rəhbərlik  xətti  Azərbaycan  neftçilərinin  çox 

vaxt  haqlı  narazılığına  səbəb  olsa  da,  Mərkəzi  də  təmin  etdiyi  üçün  dəyiĢməz 

qalırdı. 

Sənayenin  digər  sahələrinin  bərpası.  Azərbaycan  SSR  AXTġ-nin  

ixtiyarında  olan  sənaye  sahələrinin  bərpası  1926/27-ci  ildə  əsasən baĢa  çatmıĢdı. 

Dağ-mədən  sənayesi  həyata  qaytarılmıĢ,  Gədəbəy  misəritmə  zavodu,  Çirakidzor 

kükürd-kolçedanı mədəninin fəaliyyəti geniĢlənmiĢdi

244

. Naxçıvan duz mədənlərində 



istehsal prosesi me xanikləĢdirilmiĢ

245


, duz çıxarılmasının 1921-ci ildəki 222,8  min pud 

göstəricisi 1926-cı ildə 1 milyon 800 min puda qədər artmıĢdı

246



1924-cü  ildə  fəaliyyətini  1917-ci  ildən  dayandıran  Qaradağ dövlət sement 



zavodu bərpa olunmuĢ, hər ay neft sənayesi üçün zəruri olan 20  min çəllək sement 

verməyə baĢlamıĢdı

247



Ġpəkəyirmə istehsalı da artdı. 1925/26-cı ildə ġəkidə və Dağlıq Qarabağda 



beĢ baramaaçma zavodu iĢləyirdi

248


Eyni  za manda  1925/26-cı  ildə  33  min  adamın  çalıĢdığı  xırda  kustar 

istehsalı  da  bərpa  olunurdu.  Kustar  sənaye  məhsulu  artaraq  30  milyon  manat 

dəyərinə  çatdı

249

.  Bununla belə  xırda  kustar  istehsalının  kooperativləĢdirilməsi  üçün 



görülən  tədbirlərin  əhəmiyyəti  də  az  olmadı.  1924-cü  il  iyunun  17-də  hökumətin 

dekreti  ilə  xirda  kustar  istehsalçılara  birlik,  Ģirkət  və  artellərdə  birləĢmək  hüququ 

verildi 

250


. 1925-ci  il sentyabrın 30-da Azərbaycan SSR Ali Ġqtisadi AXTġ  yanında 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   49   50   51   52   53   54   55   56   ...   223


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə