Azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu azərbaycan folkloru antologiyasi (Cəbrayıl, Ağdam, Laçın, Qubadlı, Zəngilan, Ağcabədi və Kəlbəcər rayonlarından toplanmış folklor nümunələri) baki – “Nurlan“ – 2012



Yüklə 2,74 Mb.
səhifə28/28
tarix08.04.2018
ölçüsü2,74 Mb.
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   28

BAŞLIQLAR
TƏRTİBÇİDƏN 3

MİFOLOJİ MƏTN, ƏFSANƏ, RƏVAYƏT

VƏ XATİRƏLƏR

Yerlə göyün aralanması 14

Nəhəng insanlar 15

İnsanların müxtəlif dinlərə ayrılması 15

Karvanqıran ulduzu 16

Ülkər ulduzu 17

Ayın üzü niyə ləkəlidir? 17

Fatma ananın hanası 17

Qaraçuxa 17

Qara Çoban 21

Kaftar 24

Əzrayıl 25

Qıllıca 25

Kaftarkus 26

Hal 26

Cin 34


Ev ilanı 37

İlanların qızlara vurulması 39

Aşiq olmuş ilanlar 40

Yeddi qardaş ilan 41

İsgəndərin dirilik suyu içməyə getməsi 41

Dənizin suyu niyə acıdı? 43

İnsaf, su, od 43

Bayquş 44

Kim gecə qəbiristanlığa gedər? 45

Ehsan 45



Dini şəxsiyyətlər, pirlər və ocaqlar haqqında

Əlinin zəhmi 46

İmam Hüseyn və Yezid 47

Seyid Musa 48

Ermənilərin seyiddən dilək istəməsi 52

Əliyin qurban kəsilməyə gəlməsi 54

Seyid Ağa 54

Seyid Səccah 54

Seyid Mirzə 55

Mir Həşim 55

Cərciz peyğəmbər 56

Pir ağacı 57

Sırğa ocağı 57

Yer adları ilə bağlı xatirələr

Qanlı dərə 58

Soyuq bulaq 58

Ərgünəş dağı 59

Məngələnata dağı 59

Qızlar gölü, seyid gölü 60

Osman bulağı 61

Safolu istisuyu 61

Xanlıqlar 62

Cuma bazarı 62

Qaytanlı kitab 63

Bəhrəmli kəndi 64

Xanlıq, Bəhrəmli, Vərəndəli və Düdükçü kəndləri 66

Tuğ kəndi 67

Muğanlı kəndi 68

Salakətin kəndi 70



Tarixi şəxsiyyətlər, qaçaqlar, tanınmış insanlar

və pəhləvanlar haqqında rəvayətlər

Şeyx Sədi 72

Mir Mehdi Xəzani 73

Hacı baba 74

Hacı Qasım 77

Molla Məhərrəm 83

Məşədi Bayaz 84

Heydər kişi 85

Sadıq və o taylı pəhləvan 86

Sadığın öküz oğurluğu 87

Hökmalı kişi 87

Aşıq Əhmədin quzunu dağdan endirməsi 88

Nəriman bəy 89

Daşdəmir bəy 92

İsfəndiyar bəy 93

Qaçaq Əsədulla 94

Qaçaq Qardaşxan 96

QARABAĞ MÜHARİBƏSİ XATİRƏLƏRDƏ

Köçürmə siyasəti 97

Daşnak vəhşilikləri 98

Qaradağlı faciəsi .102



ETNOQRAFİK MƏTNLƏR

Tərəkəmə həyatı

El yolu .106

Tərəkəmə köçü .107

Dağda .108

At boyda canavarlar .111

Tərəkəmə alaçığı 111

Qoyunçuluq 116

Dölburnu 118

Bijvər 118

Quzular portaxlayır 119

Gəvəl quzu 119

Təlimək 119

Oğursax qoyun 120

Gər qoyun 121

Kəmsiy 121

Qancığabağı 121



Tərəkəmə ağılları

Küz 121


Dəlmə 122

Külfə 123

Günəbaxan 123

Tərəkəmə itləri 123

Atlar haqqında 126

Dəvələr haqqında 126

Adamcıl nərlər 128

Ceyranlar haqqında 129



Tərəkəmə yeməkləri

Qızartma 129

Qatmalı 129

Bağır-beyin 129

Canaçəkmə 130

Şampur 130

Qovurma 131

Buğlama 131

Yuxa 131

Təndir kababı 132

Fəsəli 132

Kömbə 132

Motal 133

Eymə 134


Tərəkəmə papaqları 134

Tərəkəmə xarakteri

Sən öl, sanamaram 134

Ağaclı kişilər 135

Tərəkəmə oğurluqları 137

Tərəkəmənin andı 139

Toy adətləri 139

Xıdır Nəbi 144

Novruz adətləri 144

Hadıxlar 147

Qırx tükü 149

Göbək kəsmə 150

Sünnət 151

Qırx tökmə 151

Diş hədiyi 152

Dırnaq kəsmə 153

Həmzad 154

Çiləyə düşmə 157

Vurğun vurma 157

Çətik alma 158

Tas qurma 158

Verginin verilməsi 160

Gülləbatmaz duası 162

Cadu 162

Yağış yağdırma 163

Yağış kəsmə 164

Dolu kəsmə 164

Duman qovma 165

Qodu-qodu 165

Aşura mərasimi 166

İmam ehsanı 167

Ofsunçular 167

Bədnəzər 171



NAĞILLAR

Qurbağa gəlin 173

Padşah oğlu 178

Halal süd əmmiş gəlin 180

Əzrayılın kirvəliyi 182

Əzrayıldan qaçan ər-arvad 184

Əzrayıl və çoban 185

Ölümdən qorxan arvad 187

Keçəlin nağılı 188

Allahı qonaq çağıran tacir 194

Bir il çoban olan kişi 195

Ofsanata düşən tikə 197

Qəbul olunmuş ehsan 199

Üç bacı 200

Yazıya pozu yoxdur 202

Peyğəmbərin nağılı 208

Peyğəmbərlə oğru 215

Adamyeyən qız 217

Ovçu Pirim 218

Halallıq 221

Böhtana düşmüş qız 223

Həcc ziyarəti 228

Hatəmin nağılı 229

Nuşirəvan şahla İsgəndər 233

Məlikməhəmməd 235

İmam ehsanı 242

Allaha pənah 244

Get, qovaq ağacından soruş 245

Qonaq qaçıran kişi 247

Şah Abbasın qızı 248

Yeddi qardaş devin nağılı 249

Şah Abbas və qardaşlığı 251

Bəhlul Danəndə 259

Şeytan iki dostun arasını vurur 262

Biləndər 264

Tənbəl qız 269

Axmaq kişinin nağılı 271

Molla Nəsrəddin, Bəhlulu-Dənəndə, Bağdadi-Xəlifə 276

Yalançı Molla 280

Mollanın kələyi 282

Molla Nəsrəddinin ölməyi 284

Molla və qırx lotubaşı 286

Musa peyğəmbər 288

Qaraçuxanın nağılı 290

Tülkü və ilan 292

Tülkü və qarğa 294

Qozun nağılı 294

Əsli ho 296

Hər yerdə bir ev tik 297

Altı ayda bir qarış, bir ayda altı qarış 298

Sünbüllərin söhbəti 299

Yalanlama 300



LƏTİFƏLƏR

Molla Nəsrəddin lətifələri

Örkənin altındadı 302

Mollanın evə qayıtması 302

İynəni saplayanda ucunu düymə 303

Doğa bilir, ölə bilmir? 303

Ala dana 304

İçində getməyin 304

Dünya qarış-quruşdu 304

Mindiyimi sanamamışam 305

Sən hələ burada gülürsən 306

İnanma 306

Biz Allaha borclu olunca 307

Deyəsən, işin düzəlir 309

Molla Nəsrəddin və qırx lotu 309

Cavanlıqda da bir zibil deyildin 310

Papağını da özüylə aparsın 310

Dur, qapını ört 310

Yalançı molla 311

Molla və kasıb oğlan 312

Bəhlul Danəndə lətifələri

Bəhlulun məsləhəti 313

Arxaya bir şey at 314

Abdal Qasımın lətifələri

İtmiş eşşək 315

Ağzı belə yer deyil? 315

Cinə dönmüş eşşək 316

Abdal Qasımın gəbəni aparması 317

Kurtka da mənimdi 318



Şahpələngin lətifələri

Mən kora heyvan satmıram 318

Çist, üstündən bir də çist 319

Başındakı papağa bax 319



İngilis kişinin lətifələri

Kirkirə 320

Geyişmə dərmanı 320

Ermənilərlə bağlı yaranan lətifələr

Ölən sizdən olsun 321

Elə sən də ölsəydin, lap yaxşı olardı 322

Öz malın kimi ye 323

Bizim onda nişanamız var 324

Müxtəlif mövzulu lətifələr

Teymurləng və dəllək 325

Mən hələ qarğamamışam 327

At suyu görür, su da atı 328

Arada tullanmaq da lazımdır 328

Mən ər gördüm? 328

Almağa öyrənib 329

Bir manat ver, birini də deyim 329

Kəsib sonra sayırlar 330

Həşdatdandı 330

Minmişdim ki, düşəm? 330

Piyan oldum 331



BAYATILAR, AĞILAR, VƏSFİ-HALLAR 332

LAYLALAR VƏ NAZLAMALAR 353

NEHRƏ, SAĞIN NƏĞMƏLƏRİ 355

SAYAÇI SÖZLƏRİ 357

SANAMALAR 358

ŞEİRLƏR

Siçanla pişiyin deyişməsi 360

Koroğlunun sərt qalası 361

Gedən gəlmədi 361

Kaş vətəni bir də, Allah, görəydim 361

MAHNILAR

Aman, nənə 363

Furqonçuyam, atım qara 364

Dəllək qızı 364

Gözəl oğlan, ver yaylığı 364

MƏRSİYƏLƏR

Sübhənallah deyə-deyə 366

Bilin, mənəm 367

Ya Hüseyn 369

Ana 374

Qardaş 378



İNƏK ADLARI 382

TAPMACALAR 383

ATALAR SÖZLƏRİ VƏ MƏSƏLLƏR 388

ALQIŞLAR 389

OYUNLAR

Toqqa-toqqa 391

Çilingağac 391

Mərə-mərə 392

Dirədöymə 392

Evcik-evcik 393

Gəlincik 393

MƏTNLƏRİN SÖYLƏYİCİLƏRİ HAQQINDA

MƏ­LU­­MAT 394

SÖYLƏYİCİLƏR HAQQINDA ÜMUMİ MƏLUMAT 411

Qarabağ: folklor da bir tarixdir, VII kitab (Xocavənd rayonından toplanmış folklor örnəkləri).

Bakı, “Elm və təhsil“, 2014.


Nəşriyyat direktoru:

Prof. Nadir Məmmədli

Nəşriyyat redaktoru:



Fil.ü.f.d.Səbinə İsayeva
Kompyuterdə yığan:

Zümrüd Orucova
Korrektor:

Elnarə Əmirli

Kompyuter tərtibçisi və

texniki redaktoru:

Aygün Balayeva
Kağız formatı: 70/100 1/16

Mətbəə kağızı: №1

Həcmi: 444 səh.

Tirajı: 350

Kitab AMEA Folklor İnstitutunun Redaksiya-nəşr

bölməsinin Kompyuter Mərkəzində yığılıb səhifələnmiş,

«Elm və təhsil» NPM-də hazır deopozitivlərdən

ofset üsulu ilə çar olunmuşdur.




1 Bu məlumatı bizə verdiyi üçün həmkarımız Səbinə İsayevaya minnətdarıq.

2 Bir kopa – bir topa

3 Yunul – yüngül

4 Qəhəl – içərisinə heyvan salmaq üçün çəpərlənən sahə

5 Arxac – qoyun saxlanan yer

6 Ültüfətim – nəfsim

7 Çıtıx – samovarı qaynatmaq üçün istifadə olunan kiçik ağac parçaları

8 Şeytan – ilbiz

9 Varangələ – söyləyicinin dediyinə görə, xananı aşağı salıb-qaldırmağa xid­mət edən qarğıdan hazırlanmış alət


10 Sallan-bullan – yavaş, arxayın

11 Həkət elədi – söhbət etdi

12 Sırəvnən – sırayla

13 Cahaz – dəvənin yəhəri

14 Karatesi – karetası

15 Piton – bidon


16 Qanadın – budağını

17 Yaf – lap

18 Cırmıx – Germuq

19 Söyləyici Əbdürrəhman Vəzirovu nəzərdə tutur.

20 Dəvənin səvədi – dəvənin skleti

21 Söyləyicinin dediyinə görə, Sarı xan Şirvanlıdır.

22 Cinhaz Qarakənddə təpədi.

23 Dərriyir – tərləyir

24 Bir xısma – bir ovuc

25 Çaydağılan – Muğanlı kəndindən axır.

26 Domu – Xocavənd rayonunda kənd. Hal-hazırda orada ermənilər yaşayır.

27 Hataut – Xocavənd rayonunda kənd

28 Bəzi söyləyicilər keçə hazırlayan ustaya hallaş deyirdilər.

29 Qarım – arx

30 Şanqalanqatar – tamamilə, büs-bütün mənasında işlənib

31 Çətyan – çöllüklərdə topa halında bitən kol

32 Gəzdə – dəvənin donqarı

33 Cığ – ceyran sürüsü

34 Bəzi söyləyicilər bu yeməyi cannan çəhmə adlandırırdılar.

35 Eymə – dəri nehrə

36 Əlpənahlı, Əliqulular, Sərxanlı İmişli rayonunun kəndləridir.

37 Köşməçə – odun yarması

38 Öycü yoxdu – əncam yoxdu

39 Mərzili – Ağdam rayonunda kənd

40 Deyinihli olor – niyyət edir

41 Söhbətə qulaq asan digər söyləyici düzəliş verdi və oxun qurbağanın deyil, tıs­­bağanın üstünə düşdüyünü dedi.

42 Çousdan – koma, ev

43 Böyüzbü olmuşam – biabır olmuşam

44 Danlancı – danlanan

45 Kin – ki

46 Ejirimdi – günahımdı

47 Gənaşirriy eliyir – məsləhət edir

48 Ləkəmtəl – iş yönü bilməyən

49 Lünbüdü – tamam, bütünlüklə

50 Bijəltərəyimiş – çoxbilmiş imiş

51 Olmurol – heç cür olmur

52 Dərman – dəyirman

53 Mənniy – mənbəni nəzərdə tutur

54 Oçur – oçeret

55 Əmrazıya gəlir – əmələ gəlir

56 Ərzi-bəndəlik – xahiş

57 Bı dəkcədə – həmin vaxt

58 Bağarsığ – bağırsaq

59 Cıvrıx qoz – qərzəkdən çıxan qoz

60 Səəh – səhəng

61 Dilək istəmək – xahiş etmək, nəsə istəmək

62 Küm – selin gətirib bir yerə topladığı qum


63Söyləyicidən alqış deməsini xa­hiş et­diyimizdə bu bayatını mah­nıy­la oxu­du. O, bayatını ifa pro­se­sin­də yaratdı.

64 Vağam oldu – soldu, köhnəldi

65 Lök – dəvə

66 Söyləyici bayatıları anasından eşit­­diyini dedi. Anası Bilqeyis ar­vad 80 yaşında rəhmətə gedib.

67 İfcin – söyləyici bu sözü izah edə bilmədi.

68 Söyləyici bu bayatını əvvəl avazsız demişdi.

69Söyləyici Məryamın kim olduğunu izah edə bilmədi.

70 Gəlninin dediyinə görə, Nadya nənə evdə tək qalan kimi öz-özü­nə belə bayatılardan deyir.

71 Nineer – neyləyir

72 Arğalı – ölü

73 Söyləyici 2 bayatını da (116-117) ağlaya-ağlaya dedi.

74 Asif söyləyicinin Qarabağ uğ­run­da gedən döyüşlərdə şəhid ol­muş oğludur.

75 Cəmil, Şahmar, Vaqif Qarabağ uğ­runda gedən döyüşlərdə şəhid ol­muş Xocavənd sakinləridirlər.

76 Söyləyicinin iki övladı rəhmətə ge­dib.

77 Söyləyici bu bayatını qayna­na­sı­nın yasında dediyini qeyd etdi.

78 Gəllahı – düzəngahı

79 Bu ağını yas məclisində qeydə almışıq. Əfqan mərhumun adıdır.

80 Rafiq söyləyicinin rəhmətə ge­dən oğlunun adıdır.


81 Selve – ağac parçası

82 Niyazi, Nizami söyləyicinin oğlanlarının adlarıdır.

83 Söyləyici bu mətni oxşama adlandırdı.

84 Söyləyicinin dediyinə görə, şeir Aşıq Ələsgərindir.

85 Gözdərini ürşan eylədi – gözlərini parıldatdı.

86 Nəmi – süd sərilən yer

87 Çin – orden

88 Söyləyici şeiri özü yazıb.

89 Söyləyici yanında olduğumuz zaman bu mahnını heç cür xatırlaya bil­mə­di­. Biz evə qayıtdıqdan sonra zəng edib telefonla dedi.

90Söyləyici mərsiyəni 20 yanvar şəhidlərinin xatirəsinə yazdığını dedi.

91 Söyləyici mərsiyədən ağıya keçərkən avazı dəyişdi.

92Mərsiyələrin əksəriyyətində ərəb və fars dillərindən alınma sözlər çox işlə­di­­lir. Ancaq müasir dövrdə yaranan mərsiyələrin dilinin sadələşdiyini mü­şa­hi­də edirik. Söyləyici mətndəki çətin anlaşılan sözlərin mənalarını izah edə bil­mədi.






Dostları ilə paylaş:
1   ...   20   21   22   23   24   25   26   27   28


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə