Azərbaycan miLLİ elmlər akademiyasi folklor institutu dəDƏ qorqud elmi-ədəbi toplu



Yüklə 1.45 Mb.
səhifə15/67
tarix25.06.2018
ölçüsü1.45 Mb.
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   67

40

2012/

IV

“Qibleyi-aləm, mən pay alan dərviş deyiləm, pay verən dərvişəm. Al

bu almanı, tən bölüb yarısını özün ye, yarısını da hərəmin yesin, sənin bir

oğlun olacaq, adını Qəmər qoyarsan” (3, 5).

“Ey xalça, həzrət Süleyman eşqinə bizi apar düz evimizə. O saat xalça

göyə qalxıb bunları apardı” (3, 26).

Rus mətnlərində:

«Вот дурак взял коня, стал садится на него и сказал: «Стой!» Конь

и  рассыпался  в  серебро.  Дурак  захохотал;  потом  сказал:  «Но»-и

серебро обратилось в коня” (3, 233). 

Mətnin tərcüməsi:

“Axmaq  atı  aldı,  onun  üzərinə  oturdu  və  dedi:  “Dayan!”  At  gümüş

olub  yerə  töküldü. Axmaq  qəhqəhə  çəkdi,  sonra  dedi:  “No!”  elə  bu  an

gümüş ata çevrildi”.

Yaxud:

“Спи глазок, спи, другой” (7, 117).



Mətnin tərcüməsi:

“Yat göz, yat o biri göz”.

Slavyan nağıllarında tez-tez rast gəldiyimiz magik formullardan biri

də Baba Yaqanın evinə daxil olmaq üçün işlədilən ifadədir. Baba-Yaqanın

toyuq ayağında duran komasının qapısı meşəyə tərəfdir. Qəhrəman Baba-

yaqanın məkanına daxil olmaq üçün aşağıdakı magik formuldan istifadə

etməlidir: 

«Избушка, избушка, повернись к нам передом, к лесу задом; нам

в тебя лезти, хлеба-соли ести» (9, 121).

Mətnin tərcüməsi:

“Koma, koma, çevir üzünlə bizə, arxanla meşəyə doğru; biz gərək sənə

daxil olaq, səndə duz-çörək yeyək”. Roşiyanu bu formulun mahiyyətini be -

lə izah edirdi: “Çox güman ki, “toyuq ayaqları üzərində” motivi ölülər ib ti -

dai insanın qəhrəmanın daxil olduğu ölülər dünyası ilə bağlı təxəy yü lü nün

nəticəsidir. Bu dünyaya giriş əsasən heyvan tərəfindən qorunur. Ziyarət rit-

ualı hər şeyi bilən  ölülərin (əcdadların) dünyasına  səyahəti kimi anlaşılır.

Həmin ölülər  isə simvolik olaraq hər hansı bir heyvan (totem) tərəfindən

udulmuş kimi düşünülür. Geriyə dönüş isə həyatın bütün sirlərdən agah ola -

raq geri dönmək (ovçuluq, evlənmə) ayinini əks etdirir” (9, 121).

Nəticə. Beləliklə, sehrli nağıllara məxsus mifopoetik formullara nəzər

saldığımızda aydın  olur  ki,  sehrli  nağıllarda öz əksini  tapan  bu  ənənəvi

cəhət  mifoloji  dünyagörüşünün  bu  və  ya  digər  şəkildə  özünü  ifadə  for-

masıdır. 




41

2012/

IV

ƏDƏBİYYAT

1. Azərbaycan nağılları. Beş cilddə. I cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2005, 360 s.

2. Azərbaycan nağılları. Beş cilddə. III cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2005, 296 s.

3. Azərbaycan nağılları. Beş cilddə. IV cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2005, 336 s.

4. Azərbaycan nağılları. Beş cilddə. V cild. Bakı, “Şərq-Qərb”, 2005, 304 s.

5. Cəlilova F. Türk və Slavyan xalqlarının folklorunda mifoloji elementlərin

müqayisəsi (Azərbaycan və rus eposunda). Bakı, Kitab Aləmi, 2004, 132 s.

6.  S.Sakaoğlu.  Masal Araştırmaları, Akçağ  yayınlar,  4  baskı, Ankara  2010,

342 s. 

7. Народные Русские сказки Из сб. А.Н. Афанасьева. М., Худо жествен -



ная Литература, 1976, 573 с. 

8. Пропп В.Я. Фольклор и действительность. М., Наука, 1976, 327 с.

9. Рощияну Н. Традиционные формулы сказки. М., Наука, 1974, с. 216

10.  Успенский  Б.А.  Филологические  разыскания  в  области  славянских

древ ностей. М., Изд. Москoвского университета, 1982, 247 с.

Rəyçi: F.e.d. Muxtar İmanov



42

2012/

IV

AMEA Folklor İnstitununun elmi işçisi

www. bextiyar.tuncay@yahoo.com

NUH OĞLU YAFƏSLƏ  (OLCAYLA) BAĞLI ETNOQONİK

NUH  OĞLU YAFƏSLƏ (OLCAYLA)  BAĞLI  ETNOQONİK

MİF VƏ  RƏVAYƏTLƏR: TÜRKLƏRİN İLKİN ATA YURDU

MİF VƏ RƏVAYƏTLƏR: TÜRKLƏRİN  İLKİN ATA YURDU

VƏ İLK TÜRK  DÖVLƏTİ

VƏ  İLK TÜRK DÖVLƏTİ

XÜLASƏ

Məqalədə Azərbaycanın erkən etnik tariximizin müxtəlif folklor abidələrində qo ru -

na raq dövrümüzədək ulaşmış nümunələri qədim tarixi mənbələrdə söylənilənlərlə tutuş-

durulur və bunun əsasında etnik və dövlətçilik tariximizə işıq tutulur. 



Açar sözlər: Nuh, Yafəs, Aratta, türklər, kimmerlər, saklar.

ETNOGONİC MYTH AND LEGENDS ABOUT NUH OGLU YAFES

ETNOGONİC MYTH AND LEGENDS ABOUT NUH OGLU YAFES

(OLJAY): THE FİRST NATİVE LAND OF TURKS AND THE FİRST

(OLJAY): THE FİRST NATİVE LAND OF TURKS AND THE FİRST

TURKİC STATE

TURKİC STATE

SUMMARY

In this article, the ancient monuments of Azerbaijan ,preserved from the first ethnic

historical periods are being compared and checked with historical ancient sources and

from that comparements and analysing will help us to clear and light a fire to our ancient

ethnic and statehood history.

Key words: Noah, Yafes, Aratta, Turks, Kimmers, Saks.

ЭТНОГОНИЧЕСКИЕ МИФЫ И ПРЕДАНИЕ О ЯФЕСЕ (ОЛДЖАЕ),

ЭТНОГОНИЧЕСКИЕ МИФЫ И ПРЕДАНИЕ О ЯФЕСЕ (ОЛДЖАЕ),

СЫНЕ НОЯ: ОТЕЧЕСТВО ТЮРКОВ И ПЕРВОЕ ТЮРКСКОЕ

СЫНЕ НОЯ: ОТЕЧЕСТВО ТЮРКОВ И ПЕРВОЕ ТЮРКСКОЕ

ГОСУДАРСТВО

ГОСУДАРСТВО

РЕЗЮМЕ

В  статье  дается  краткий  обзор  некоторых  древнетюркских  легенд  об  ста нов -

лении  азербайджанского  народа  и  сравниваются  данные,  запечатленные  в  этих

легендах с историческими фактами. 



Ключевые слова: Ной, Яфет, Аратта, тюрки, киммерийцы, саки.

Məsələnin  qoyuluşu. Folklorşünas  alimlərimizin  gərgin  əməyi  sayə -

sin  də ötən  əsrdən  etibarən  ölkəmizin müxtəlif bölgələrindən  son  dərəcə

zən  gin folklor materialı toplansa da, bu materialın tarixçilərimiz tərəfin-

dən nəzərə alınması və tədqiqatlara cəlb edilməsi istiqamətində olduqca

az iş görülmüşdür. Fikrimizcə, məsələnin bu şəkildə qoyuluşu folklorşü -

nas  lığımız  qarşısında  yeni  üfüqlər  aça  bilər.  Bu  isə  öz  növbəsində  yeni

tədqiqat istiqamətlərini müəyyən edər. 

İşin məqsədi. Bu məqalədə məqsəd Azərbaycan ərazisindən toplanılan

folklor  materialının  daşıdığı  informativ  yükü  qədim  qədim  tarixi  qay-






Dostları ilə paylaş:
1   ...   11   12   13   14   15   16   17   18   ...   67


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə