Bmt-nin 822 və 853 saylı qətnamələrindən əvvəl işğal olunmuş Azərbaycan ərazisi



Yüklə 104 Kb.

səhifə40/86
tarix08.03.2018
ölçüsü104 Kb.
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   86

ERM ƏNİLƏRİN  QARABAĞDA 
İLK  M ƏĞLUBİYYƏTLƏRİ
C Ə B R A Y IL-Q A R Y A G İN
HADİSƏLƏRİ
1905-ci  ilin  iyun.
M ənim   «İrşad»  qəzeti  vasitəsi  ilə   yazıb  erməni-m üsəlm an 
hadisələrinə  dair  m əlum at  istədiyim dən  sonra  M irzə  Camal  Yu- 
sifzadənin  göndəräiyi  jvnnaldar)  v ə   bir  paTa  m əxsusi  moktublar- 
dan  iqtibas  olunub  redaktə  edildikdən  sonra  dərc  edilmişdir.
M ülahizə  yaxud  düşüncələrim.  Oxucularm  məlumatı  olsun 
ki,  hər  tərəfdən  m ənim   əlim ə  gəlib  çatmış  məlumatların  bir  ço- 
xunda  ermənilərin  istiqlaliyyəti-idarə  muxtariyyəti  tələblərindən 
uzun-uzadıya  bəhs  açılır.
Bu  Cəbrayıl  hadisələrinə  gəldikdə,  bu  qanşıq  söhbətləri  büs- 
bütün  sübuta  yetirib  bir  çox  dəqiq  məlumatlar  verm əkdə  oxucu- 
lan  bir  sıra  şübhəli  fikirlərdən  azad  edir.
M ənə  qalırsa,  ermənilərin  bu  hərəkətlərinə  v ə  imkan  xaricin- 
də  olan  istəklərinə  boş  bir  xəyal,  xeyri  olmayan  bir  fikirdən  baş- 
qa  bir  söz  dem əyəcəyəm .  Zira,  erməni  m illəti  bir  para  m övqedə 
var  q ü w əsin i  islamlara  vurub,  çox  da  çalışdılar,  çalışıb  məğlub 
oldular.  Bunu  da  n əzərə  almalıyıq  ki,  islamlarda  nə  hərbi  qüvvə, 
nə  odlu  silah,  nə  də  müharibə  v ə   nizam  görmüş  əsgər var  idi.  D i- 
gər  tərəfdən  hökumət  məmurlannm  bəzi  m əsələlərd ə  onlara  et- 
dikləri  köməyini  bir  kənarda  qoyub  da,  özlərinin  20  ildə  yığdıq- 
lan  tədarüklərini  nəzər-diqqətə  aldıqda  ermənilərdə  böyük  yara-
nıazlıq  meydana  çıxır.  B elə  işlərə  qoşulmuş  ermənilərin  Rusiya, 
Türkiyə  əley h in ə  baş  qaldırmalan  bir uşaq  fikridir,  zənnindəyəm .
M əqsədin  ərzi. 
1905-ci  ilin  iyun  ayınra  13-də  2  n əfər  mü- 
səlləh   erməni  daşnaksütyun  əsgəri  Qacar  kəndinin  sakini  Ə hm əd 
Kərbəlayi  Qasını  oğlunun  evinə  gəlib  bu  sözləri  söyləmişlər:
«Biz  iki  nəfər Daşnaksütyun firqəsindən  olub  iki möhtərənı  şəx- 
sin  aşağıda yazılmış»  sözlərini  siz  müsəlman  camaatına  çatdırmaq 
üçün  gəlmişik.  Daşnaksütyun  firqəsinin  səlahiyyətli  adamtarı  sizi 
iyun  ayının  16-da  məşhur  Ağ  oğlan  monastırına  dəvət  edirlər.  Əl- 
bəttə,  adlan  aşağıda  cjeyd  edilmiş  kəndlərə xəhər  verilib.  Deyilən 
vaxtda  hannnız  ora gətsəniz lazımı sözlər  vardır,  sizə söyləyəcəklər. 
Həmin  kəndlər:  Divanəli,  Yağlıvənd,  Dilağarda,  Veysətti kəndlərin- 
dən  ibarətdir».
lyun  aymın  16-da  həm in  kəndlərin  camaatı  ək səriyyətlə  m o- 
nastıra  yığılıb  ermənilərin  iştirakı  ilə   bir  mitı'nq  keçirdilər.
Yığıncağın  təsviri. 
Erməni v ə   müsəlmanların  iştirakı  ilə   «A ğ 
oğlan»  m onastm nda  yığıncaq  edilir.  Yığmcaq  m onastm n  h ə y ə - 
tində  olub,  bir  çox  stollar,  stullar  düzülmüşdü.  Fəqət  yığıncağm  
m əıkəzin də  üç  bəzəkli  kürsü  qoyulduğundan  qabaqca  adlan  qeyd 
edilm iş  em ıəni  başçılannın  kürsüsü  olduğu  meydana  çıxııd ı.  Bir 
azdan  sonra  m öhtərəm   şəxslər  yığm cağa  daxil  olub  m ərkəzdə 
qərar  tutdular.  Bundan  iki  dəqiqə  sonra,  yəni  rəsnıi  tədqiqat  qur- 
taran  kimi  yığıncağa  Baxşı  adlı  bir  em ıəni  daxil  olub  aşağıda  ya- 
zılm ış  sözlərini  sona  yetirməm iş  erm ənilər  onun  susm asına  işarə 
etdilər: 
«Camaat!  Sizin  mahalınıza,  kəndlərinizə  fiç  nəfər 
möhtərəm  şəxs  qonaq  gəlmişdir.  Mən  isə  Çartazlı  Baxşı  adlı 
bir  nəfərəm  ki,  əsl  adım  -  ismim  Aşotdur.  Bu  möhtərəm


şəxslərə  katibbaşı və  mütərcim xidmətini  ifa  edirəm. Bu  orta 
kürsü  də  əyləşən  çox  hörmətli  bir  vücuddur  ki...»  Söz  bura 
yetişəndə  ermənilər  qışqırıb  salıb,  «sus,  sus»  deməklə  onu 
susdurdular.  Sonra  sağ  tərəfdəki  kürsü  də  əyiəşmiş  möhtə- 
rəm  şəxs  çox  vüqarlı  və  əzəmətlə  qalxıb  bu  nitqi  söylədi.
NITQEV  MƏTNI: 
«Camaat!  Biz  erməni-müsəlman  və  bütün 
qafqazlılara  lazımdır  ki,  hər  bir  mətləbə  bir  məsəl  gətirib  tainki  bıı 
tövrlə  camaatımıza  bir  söz  başa  salaq.  Zira,  bizdə,  xüsusən  siz  miisəl- 
manlarda  əsla  elm-mərifət  (!)  nuru  yoxdur.  Əlbəttə,  insanda  elm-məri- 
fət  nuru  olsa,  bu  nur  ilə  sözün  əsl  mənasmı,  yəni  nədən  ibarət  olaca- 
ğmı  anlar.  Buna  görə,  məsələsiz  mətləb  bizə  iş  vermiyor.  Mən  bu  sö- 
zümü  istisnasız  olaraq  erməni  və  müsəlmanlara  deyirəm.  İndi  bilirşiniz 
ki,  biz  qafqazlılar rus  millətinin  qapazları  və  zülm-sitəm  boyunduruğu- 
nun  altında yaşayıb,  kefləri  istədiyi 
qədəT 
əllərindən və  dillərindən  gə- 
ləni  bizlərə  edirlər.  Bizlərə  çox  züim  və  insafsızlıq  etmişlər.  Bizlərin 
insan  hüququnu  payimal  və  istibdad  təpikləri  altına  alaraq,  bizim  həqi- 
qi 
v ə  
məxsusi  həyatımızı  əlimizdən  çıxarmışlar!
Biz  erməni  milləti  neçə  vaxtdan  bəri  milli  hüququmuzu  və  idarə 
istiqlaliyyətimizi  tələb  etmək  təmənnasındayıq.  Nəhayət,  bizim  düşmə- 
nimiz  olan  Rusiya  səltənəti  böyük  cüssəli  bir  fil  mənziləsindədir.  Biz- 
lər  və  sizlər,  daha  doğrusu  rus  olmayan  başqa  xalqlar  aciz  olub  həmi- 
şə  zalım  hökumətin,  o  filin  qorxusundan  küncə  qısılıb,  ac-yalavac  sı- 
zıldamaqda  idik.  Amma,  Allah-taalaya  minlərcə  şükr  olsun  ki,  bizdən 
də  aciz  olan Yaponiya  milçəkləri bu  zalım  filə  o  qədər zərbə vurdu  ki, 
bizim  arzumuzun  sonuna  yetişdi.  Həmin  milçək  zalım  fıli  o  qədər  o 
yan  bu  yana  qovalädı  ki,  axırda  arxası  üstə  dərin  bir  xəndəyə-kanala 
yıxıldı.  İndi  haydı  qardaşlar,  gəlin  əl-ələ  verək,  həmin  filin  ətini  par- 
ça-parça  edib  məhv  eləyək.
Bəlkə bu  filin ətini-qanım  məhv  etməklə uzun  illərdən  bəri  qəflət 
və  əsarət  içində yaşamış  millətlərin  də üzünə  ədalət  nuru  düşə  v ə  sela-
Azəri  türkiəri  Qarabağ  kəndlərinin  müdafiəsində
mətlik  görə,  haydı,  qardaşlar,  haydı!», -  deyib  sözünü  qurtardı.  Sonra sol 
tərəfdə  oturan  möhtərəm şəxs  təntənə  ilə  ayağa qabcıb  bu  nitqi  söylədi:
2-Cİ  NİTQİN  MƏTNİ: 
«Camaat!  Biz  erməni  milləti  çoxdan 
bəri  bu  xəyalda  idik  ki,  Qafqazda  bir  qazan,  yəni  xörək  bişirək,  qab 
asıb  onun  içində  ədalət,  müsavat  xörəklərini  bişirib  sizi  və  bir  neçə 
tayfaları  da  bu  xörəyə  şərik  edək.  İndi,  həmin  qazan  hazırdır  və  onu 
qoymağa bir  sepayə  - üçayaqlı  lazımdır ki,  onun üstündə  qazan dursun.
Həmin  sepayenin  birisi  ermənilər,  birisi  də  gürcülərdir.  İndi  lazım- 
dır  üçayaqlınm,  yəni  sacayağmın  bir  qıçı  da  siz  müsəlmanlar  oläsımz. 
Əlbəttə,  lazımdır  müsəlman  qardaşlarımız  bizim  sözümüzə  baxıb  saca- 
yağmın  üçüncü  ayağı  olsıinlar.  Biz  bu barədə  müsəlmanlara ümidvarıq»
-  deyib  sözünü  tamam  etdi.  Sonra  orta  stulda  təmkinlə  oturan  üçüncü 
şəxs  əzəm ətlə  ayağa  qalxdı,  bu nitqi  söyləyib,  dəfələrlə  camaatı  sorğu- 
suala  tutub  fikrini  öyrəndi.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   36   37   38   39   40   41   42   43   ...   86


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə