Daġ DÖVRÜ alti cġlddə



Yüklə 2,35 Mb.

səhifə30/106
tarix30.12.2017
ölçüsü2,35 Mb.
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   106

120 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

 

 



 

V FƏSĠL 

 

QURUÇAY MƏDƏNĠYYƏTĠ VƏ ONUN 

TEXNĠKĠ-TĠPOLOJĠ XÜSUSĠYYƏTLƏRĠ 

 

           Azıx paleolit düşərgəsinin  tarixi dövrlə  bağlı ən qədim 

arxeoloji 

və 


paleontoloji  tapıntıları  abidənin  VII-X 

təbəqələrindən  aşkar  olunmuşdur.    Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit 

düşərgəsinin  ən  aşağı  VII-X  təbəqələrində  M.M.Hüseynovun 

rəhbərliyi altında arxeoloji qazıntılar 1974-1976,1980-1982 və 

1986-cı  illərdə  aparılmışdır.  Arxeoloji  qazıntılar  zamanı  Azıx 

düşərgəsində  VII-X  təbəqələrinin  32  kv.m  sahəsində 




121 

 

tədqiqatlar  aparılmış  və  212  ədəd  daş  məmulatı,  7  ədəd 



heyvan  sümükləri  və  minlərlə  xırda  gəmirici  sümükləri  

tapılmışdır. 

 

Çoxtəbəqəli 



Azıx 

paleolit 

düşərgəsinin 

VII-X 


təbəqələrindən  tapılmış  daş  məmulatı  içərisində  əsas  yeri 

əmək  alətləri  tutur.  Düşərgənin  əmək  alətləri  arasında 

çaydaşılarından  hazırlanmış  kobud  çapma  alətləri  çoxluq 

təşkil  edir.  VII-X  təbəqələrin  daş  məmulatı  içərisində  eyni 

zamanda  çapacaq  alətləri,  kubvari  alətlər,  kobud  qaşovlar, 

vurma  səthi  yaxşı  saxlanmış  qəlpələr  qeydə  alınmışdır.  Elmi 

araşdırmalar  zamanı  məlum  olmuşdur  ki,  Azıx  paleolit 

düşərgəsində  stratiqrafik  səviyyədən  asılı  olmayaraq 

düşərgənin  VII-X  təbəqələrinin  daş  məmulatı  texniki  və 

tipoloji 

xüsusiyyətlərinə 

görə 


eyni 

texniki 


üsulla 

hazırlanmışdır.  Bu  texniki-tipoloji  xüsusiyyətlər  əmək 

alətlərinin  tipologiyasında,  ümumi  görünüşlərdə,  çənglə 

örtülməsindən asılı olmayaraq  saxlanılma dərəcəsində, texniki 

hazırlanmalarında və digər cəhətlərdə özünü göstərir. 

 

Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit  düşərgəsinin  ən  aşağı 



təbəqələrinin  daş  alətləri  əsasən  çaydaşılarının  kənar 

hissələrindən  mərkəzə  doğru  vurub  qoparma  üsulu  ilə  çox 

kobud  formada  hazırlanmışdır.  Xüsusilə,  düşərgənin  IX-X 

təbəqələrindən  tapılmış  daş  alətləri  olduqca  kobud    və  bəsit 




122 

 

formada  hazırlanmışdır.  Belə  texniki  üsulla  hazırlanmış  daş 



alətlər  daş  məmulatı  içərisində  çoxluq  təşkil  edir.  Təsvir 

olunan əmək alətləri əsasən  uzunsov çaydaşılarının bir  ucu  və 

ya  onun  uzununa  bir  kənar  hissəsini  qəlpələr  qoparmaq  yolu 

ilə  hazırlamışlar.  Qeyd  olunan  əmək  alətlərinin  meydana 

gəlməsi bir daha sübut edir ki, bu tip  əmək alətləri  iki  yuxarı 

üzü  işlənmiş protoçoppinqlərin  ilk  istehsal pilləsini  təşkil  edir. 

Azıx  paleolit  düşərgəsinin  VII-X  təbəqələrinin  daş  məmulatı 

arasında  qəlpələrdən  hazırlanmış  əmək  alətləri  də  qeydə 

alınmışdır.  Belə  alətlər  içərisində  əsas  yeri  qaşov  tipli  alətlər 

tutur  (bax  şəkil  22,  23,  28).  Çoxtəbəqəli  Azıx  paleolit 

düşərgəsinin  VII-X  təbəqələrindən  tapılmış  daş  məmulatı 

arasında 3-4 kq ağırlığında olan  nəhəng kobud çapma alətləri 

diqqəti daha çox cəlb edir.  Bunları  nəhəng çopper  tipli alətlər 

də adlandırmaq olar.  Hələlik, Qafqaz  və Yaxın Şərqin paleolit 

düşərgələrindən  bu  tip  əmək  alətləri  qeydə  alınmamışdır. 

Təsvir  olunan  alətləri  Azıx  tipli  kobud  çapma  alətləri 

adlandırmaq olar (bax şəkil 21, 2, 26). 

 

Azıx  paleolit  düşərgəsinin  VII-X    təbəqələrindən  tapılmış 



arxeoloji  tapıntıların  mühüm  elmi  əhəmiyyəti  vardır. Bu elmi 

materiallar  Azıx  paleolit  düşərgəsində  ibtidai  insanların  ilk 

məskunlaşdığını  söyləməyə  imkan  verir.  Aparılan  kompleks 

elmi  tədqiqatlar  zamanı  müəyyən  edilmişdir  ki,  ibtidai 




123 

 

insanların  həyatında  Azıx  paleolit  düşərgəsinin  yaxınlığından 



axan  Quruçayın  mühüm  rolu  olmuşdur.  Çünki,  Qarabağın 

Quruçay  vadisi  ibtidai  insanların  əmək  alətləri  hazırlamaq, 

ovçuluq və  yığıcılıqla  məşğul olmaları  üçün  xammal  mənbəyi 

olmuşdur.  Quruçay  dərəsində  əmək  alətləri  hazırlamaq  üçün 

kvars,  kvarsit,  bazalt,  çaxmaq,  felzit,  yaşma  və  digər 

çaydaşıları  mövcud  olmuşdur.  Ona  görə  də  ən  qədim  Azıx 

düşərgəsinin  ibtidai  sakinləri daşdan əmək alətləri  hazırlamaq 

üçün  təbii  çaydaşılarını  Q uruçay  vadisindən  toplayıb  əmək 

alətləri  hazırlamış  və  müəyyən  vaxt  keçdikdən  sonra 

düşərgəyə gətirmişlər. 

 

Aparılan  kompleks  elmi  tədqiqatlar  zamanı  məlum 



olmuşdur 

ki, 


Quruçay 

vadisi 


ibtidai 

insanların 

məskunlaşmaları  üçün  zəruri olan bütün təbii  nemətlərə  malik 

olmuşdur.  Ona  görə  də  ibtidai  insanlar  bu  vadidə 

məskunlaşaraq  çaydaşılarından  əmək  alətləri  hazırlamış, 

özlərinin  iqtisadi  tələbatlarını  ödəmək  üçün  ovçuluq  və 

yığıcılıqla məşğul olmuşlar. 

 

Çoxtəbəqəli 



Azıx 

paleolit 

düşərgəsinin 

VII-X 


təbəqələrindən  tapılmış  daş  məmulatlarının  texniki- tipoloji 

xüsusiyyətləri,  kobud  çapma  alətlərinin  hazırlanma    cəhətləri 

və  dünyanın  heç  bir  paleolit  abidələrindən  belə  alətlər  qeydə 

alınmadığı  üçün  düşərgənin  ən  aşağı  təbəqələrindən  tapılmış 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   26   27   28   29   30   31   32   33   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə