E d. professor Rəyçilər: M. C. Atakişiyev



Yüklə 2,79 Kb.

səhifə81/106
tarix08.03.2018
ölçüsü2,79 Kb.
1   ...   77   78   79   80   81   82   83   84   ...   106

qorumaqdır. Müdaxilə Şimala, Uzaq Şərqə yayılmış və Sibiri də 
əhatə  etmişdir.  Burada  Çexoslovakiya  korpusundan  da  istifadə 
edilirdi.  Müqaviləyə  əsasən  bu  korpus  Vladivostok  limanından 
keçib  Fransaya  getməli  idi.  Lakin  yaponlar  Vladi-  vostoka 
gəldikdən  sonra  çexlər  bu  razılaşmalan  pozmuş  və  qiyam 
qaldırmışlar.  Rusiyanın  mərkəzi  rayonları  ilə  Ural  və  Sibir 
arasındakı  əlaqəni  kəsmişlər.  Bütün  bunlara  baxmayaraq  xarici 
diplomatların köməkliyi ilə yaradılan üsyanlar yatırılmışdır. 
257 


XIX
 
Fəsil. 
MÜHARİBƏDƏN SONRA DİNC TƏNZİMLƏMƏ 
PROBLl^EMLƏRİ PARİS VƏ VAŞİNQTON 
KONFRANSLAR]! 

Paris  konfransı.  Müharibədən  sonra  gündəlikdə  dinc 
yolla  tənzimlənmə  məsələləri  dayanırdı.  Bu  məqsədlə  1919-cu 
ildə Parisdə yanvar ayının 18-dən iyun ayının 28-dək beynəlxalq 
konfrans  keçirilmişdir.  Konfranslarda  27  dövlətin  nümayəndəsi 
iştirak  etmişdir.  Rəsmi  nümayəndələrdən  başqa  bir  çox 
müstəmləkə  ölkələrdən,  ictimai  təşkilatlardan  da  nümayəndələr 
gəlmişlər.  Qeyd  etməliyik  ki,  konfrans  çox  genişmiqyaslı 
olmuşdur. Ancaq rəsmi nümayəndələr 1000 nəfərdən artıq idi. 
Bununla  yanaşı  hər  bir  nümayəndə  heyətinin  tərkibində 
ekspertlər  və  xidmətlçilər  də  vardır.  Konfransın  açılması 
ərəfəsində dövlət başçıları, müxtəlif nazirlər, xarici işlər nazirləri, 
deleqasiya rəhbərləri görüşlər keçirmişlər. Etiraf etməliyik ki, bu 
təntənənin hamısı yenicə yaranmış Sovet cəmiyyətinin fəlsəfəsi ilə 
də  bağlı  idi.  Bu  vaxtadək  çağınlan  konfransların  heç  biri  bu 
səviyyədə  əks-səda verməmişdir. Konfransın  gündəliyi  çox idi  - 
konfransın  hansı  dildə  (inigilis,  fransız)  aparılması,  iştirakçı 
dövlətlərin rolu, reqlament və s. 
Konfransın  iştirakçısı  olan  27  dövlət  dörd  qrupa 
bölünmüşdür. 
Birinci  qrupa  ABŞ,  Böyük  Britaniya,  Fransa,  İtaliya, 
Yaponiya daxil idi. 
İkinci  qrupa  Britaniya  dominnonu  və  19  başqa  dövlət 
daxil idi. 
Üçüncü qrupa dörd Latın Amerikası ölkəsi daxil idi. 
Dördüncü  qrupa  neytral dövlətlər və  yeni  yaranmaqda 
olan dövlətlər daxil idi. 
Konfransı  Fransa  prezidenti  Puaııkara  açmışdır.  O, 
Almaniyanın ünvanına bir çox ciddi təhqiramiz ifadələr 
258 


işlədərək  daha  həlledici  tədbirlər  görməyi  tələb  edirdi  ki,  bir  də 
yeni müharibələrə yol verilməsin. Bütün vacib məsələləri üç şura 
həll  edirdi:  Onluqdan  ibarət  şuralar,  dördlükdən  ibarət  şuralar, 
beşlikdən ibarət şuralar. 
Onluqdan  ibarət  şuraya  ABŞ-dan  Vikon  və  Lansin, 
İngiltərədən  Lloyd  Corc  və  Balfur,  Fransadan  J.KIemanso  və 
Pişon,  İtaliyadan  -Orlando  və  Soşnito,  Yaponiyadan  Makino  və 
Şinda daxil idilər. 
Dördlükdən  ibarət  şura  aşağıdakı  tərkibdə  fəaliyyət 
göstərirdi;  ABŞ,  Bö
3
hik  Britaniya,  Fransa  və  İtaliyanın  dövlət 
rəhbərləri. 
Beşlikdən ibarət şura ABŞ, Böyük Britaniya, Fransa və 
İtaliyanın  xarici  işlər  Nazirlərini  və  Yaponiyanın  xüsusi 
nümayəndəsini  təmsil  edirdi.  Əslində,  bir  çox  məsələlər  üç 
dövlətin  -  ABŞ,  Böyük  Britaniya  və  Fransanın  qərarı  ilə  həll 
edilirdi.  Sovet  Rusiyasından  nümayəndəlik  dəvət  edilməmişdir. 
«Rusiya məsələsi» bütün söhbətlərdə müzakirə edilirdi. Bir qrup 
nümayəndələr  təklif  edirdi  ki,  müttəfiqlərin  ordusunu  Rusiyaya 
yeritsinlər, digər qrup nümayəndələr isə belə hesab edirdi ki, A.V. 
Kolçaka, A.İ. Denikinə köməklik göstərmək daha faydalıdır. 
Elə həmin vaxtlar Böyük Britaniyanın Baş Naziri Lloyd 
Corc və ABŞ-ın prezidenti Vilson təklif edirdi ki, yeni konfrans 
çağırmaq  və  Sovet  hökuməti  nümayəndəliyini  və  eləcə  də 
müharibədə  iştirak  edən  bütün  qüvvələri  dəvət  etmək  lazımdır. 
Sovet  hakimiyyətinin  möhkəmləndiyini  görən  London  və 
Vaşinqton burjuaziya cəmiyyətinin təhlükəsizliyi barədə müəyyən 
tədbirləri görürdülər. 
«Versal  sülh  müqaviləsi».  «Paris  konfransı»  «Millətlər 
Liqası»nın  nizamnaməsini  qəbul  etdikdən  sonra  Almaniya  ilə 
sülhün  şərtlərini  müzakirə  etməyə  başlamışdır.  Fransa,  ABŞ  və 
digər  müharibə  iştirakçısı  olan  digər  dövlətlər  Almaniyanın 
zəiflədilməsini  istəyirdilər.  Beləliklə,  istəmirdilər  ki,  Almaniya 
iqtisadi və ticarətin inkişafı baxımından rəqabət qabiliyyətli 
259 


olsun.  Fransa  daha  barışmaz  mövqedə  dayanmışdır.  Fransa 
nümayəndələri  çox  təkidlə  tələb  edirdilər  ki,  Almaniya 
müharibədə dəymiş bütün zərəri ödəməlidir. Onlar Almaniyadan 
800 mlrd, qızıl marka hərbi cərimə tələb edirdilər. 
Fransa, İngiltərə və ABŞ-ın xeyrinə cəmi hərbi cərimə 1,5 
trln. qızıl marka təşkil edirdi. Almaniyada ordunun əsaslı surətdə 
azaldılması  da  qəti  qoyulurdu.  1919-cu  il  aprel  ayının  25-də 
Almaniya  deleqasiyası  Versala  dəvət  edilmişdi.  Nümayəndəliyə 
xarici işlər Naziri qraf Broklorf Ranstau rəhbərlik edirdi. «Versal 
müqaviləsi»nin şərtləri Alman nümayəndələrinə verildikdə onlar 
heç  bir  şərtlə  razılaşmamışlar.  Ancaq  Elzas  və  Lotaringiyanı 
qaytarmağa  razılıq  vermişlər.  Poznan  əyalətinin  də  bir  hissəsini 
Polşaya  qaytarmağa  razılıq  vermişlər.  Hərbi  cəriməyə  gəldikdə 
isə 400 mlrd, qızıl verəcəklərini bildirmişlər. Müharibənin bütün 
günahlarını almanlarda görməyi düzgün hesab etmirdilər. Bu kimi 
imtinalara  baxmayaraq,  Fransa  nümayəndəsi  Klemanso  açıq  - 
aşkar qeyd edirdi ki, siz müharibədə məğlub olubsunuz, odur ki, 
sülhün bütün tələblərini qəbul etməlisiniz. Əgər yenə belə siyasət 
aparsanız,  «Antanta»  dövlətləri  hərbi  işə  yenidən  başlamalı 
olacaqdır. Bu tələb elə- belə söz deyildi. «Dördlük şura»nın qərarı 
ilə Marşal Foş bütün xərcin ödənməsi planım hazırlamışdı. 
Vəziyyətin  çətin  olduğunu  görən  almanlar  uzun 
danışıqlardan  sonra  sülh  müqaviləsini  imzalamağa  razılıq 
vermişdir.  1919-cu  il  iyun  ayımn  28-də  Versal  sarayında 
Almaniya  ilə  sülh  müqaviləsinin  imzalanması  bəyan  edilmişdir. 
«Versal  Sülh  Müqaviləsi))  440  bənddən  ibarət  idi.  Almaniya 
Elzas  və  Lotaringiyanı  Fransaya  qaytarmışdır  (1870-ci  il 
sərhəddində),  Eypen,  Malmedi  və  Morene  rayonlan  Belçikaya 
keçmişdi.  Reynin  sol  sahilində  50  km  sahə  xüsusi  zona 
yaradılmışdır. Almanlann hərbi istehkamlar, qurğular tikmələrinə 
imkan  verilməməsi  qeyd  edilmişdi.  Reynin  qərb  sahili  ittifaq 
ordusu tərəfindən zəbt edilmişdir. Saar kömür hövzəsi Fransaya 
verilmişdir (15 il müddətinə «MillətIər liqasi))nm idarəçiliyi 
260 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   77   78   79   80   81   82   83   84   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə