Е. S. C ə f ə r o V f I z I k a



Yüklə 5,01 Kb.

səhifə2/112
tarix26.11.2017
ölçüsü5,01 Kb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   112

 

 
Cədvəl 1. 
 
 
  
1dəqiqə - dir.   
              1saat = 60 dəq,   1dəq = 60 san,   1saat = 3600 san - dir və s.  
  
 
 # Hərəkətin sürəti. Müxtəlif mexaniki hərəkətlər biri - birindən hərəkətin 
yeyinliyinə görə fərqlənirlər. Bu o deməkdir ki, eyni bir zaman fasiləsində müxtəlif  
cisimlərin getdikləri yollar müxtəlif olur.  
Hərəkətin yeyinliyini xarakterizə edən parametr sürət adlanır və  «

»  ilə 
işarə olunur. Sürətə görə hərəkətlər bərabərsürətli və dəyişənsürətli olurlar. 
Əgər cisim bərabər zaman fasilələrində                               
müxtəlif   yollar    qət   edərsə,   belə   hərəkət      A .      S      .      S      .      S     . B   
dəyişənsürətli hərəkət  adlanır (şəkil 2).                           t                t              t                               
                                                                                                   Şəkil 2. 
Əgər cisim istənilən bərabər zaman                              
         
          
                     
                 
fasiləsində  eyni  yollar   qət  edirsə,   belə              A  .      S      .      S      .    S     .  B   
hərəkət bərabərsürətli hərəkətdir (şəkil 3).                         t               t           t       
                                                                                                    Şəkil 3. 
 
 
Dərəcəsi 
  
Adı 
Beynəlxalq  
işarəsi 
Nümunə 
Oxunuşu 
Yazılışı 
 1 000 000 000 000 000 000        10
18
          eksa            E              eksametr               Em 
       1 000 000 000 000 000         10
15
         peta             P              petasaniyə            Psan 
               1 000 000 000 000        10
12
         tera              T              teraton                  Tt 
                      1 000 000 000         10
9
          qiqa             Q              qiqametr               Qm 
                             1 000 000         10
6               
meqa          M             meqavatt               MVt 
                                    1 000        10
3
          kilo                k              kiloqram                kq 
                                       100         10
2
          hekto            h             hektopaskal          hPa 
                                         10         10
1
         deka            da              dekalitr                 dal 
                                        0,1         10
-1
         desti             d              destimetr             dm 
                                      0,01        10
-2
          santi             c              santiqram             cq   
                                    0,001         10
-3
          milli            m             millivolt                mV 
                            0, 000 001        10
-6   
        mikro         mk (µ)       mikroamper     mkA(µA) 
                      0,000 000 001         10
-9
          nano             n            nanosaniyə           nsan 
              0, 000 000 000 001        10
-12
         piko               p             pikofarad             pF 
       0, 000 000 000 000 001        10
-15
         femto            f             femtoqram           fq 
0, 000 000 000 000 000 001        10
-18
         atto               a             attosaniyə            asan 


 

 
Bərabərsürətli  hərəkətdə  sürəti  tapmaq  üçün  gedilən  yolu  bu  yola  sərf 
olunan zamana bölmək lazımdır:
      
     .     
t  =  1  olduqda,   

=    S  olur.    Belə  çıxır  ki,  sürət  -  ədədi  qiymətcə  vahid 
zamanda gedilən yola bərabər olan fiziki kəmiyyətdir  
Sürətin  vahidi  onun    düsturundan  tapılır  (törəmə  vahiddir),  yəni  sürətin 
vahidini tapmaq üçün yolun vahidini zamanın vahidinə bölmək lazımdır:    
         
  
.    BS - də
    [


san
m
1
,    
SQS - də
   [


san
sm
1
  - 
dir. 
Sürətin  geniş istifadə  olunan sistemdənkənar vahidi 
saat
km
1
  - dır

      
       
 
san
m
saat
km
6
.
3
1
1

  - yə     və ya     
saat
km
san
m
6
.
3
1

 - a  bərabərdir.  
 
Belə çıxır ki, sürətin km/saat - la ifadə olunan vahidindən m/san ilə ifadə 
olunan  vahidinə  keçmək  üçün  sürəti  güstərən  rəqəmi  3.6  əmsalına  bölmək, 
m/san -dan  km/saat -a keçmək üçün isə, tərsinə,  3.6 əmsalına vurmaq lazımdır. 
 Sürət spidometr  adlanan  cihazla ölçülür. 
Hərəkət  və  sükunət  kimi  sürət  də  nisbi anlayışdır.  Belə  ki, bir cismə 
nəzərən  sürətinin  bir  qiyməti  olan  cismin  digər  cismə  nəzərən  sürətinin  başqa 
qiyməti olur. Fikrimizi misalla dəqiqləşdirək. Yerə nəzərən eyni istiqamətdə 
1


100 km/saat  və  
2

= 90 km/saat  sürətləri ilə  hərəkət edən iki maşın götürək  
(şəkil 4).  
 
 
      
                             
2

= 90 km/saat                                        
1

= 100 km/saat      
 
                                                                          Şəkil 4. 
 
Yerə nəzərən 
1

= 100 km/saat sürətə malik birinci maşın bu halda onun 
arxasınca  hərəkət   edən    ikinci    maşına    nəzərən  
1

= 100 km/saat  sürətinə  
deyil, 
1

= 10 km/saat  sürətinə malik olacaq.  
Maşınların əks istiqamətlərdə hərəkətləri zamanı isə birinci maşının ikinci 
maşına nəzərən  sürəti  
1

= 190 km/saat  odacaq (şəkil 5): 




Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   ...   112


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə