Fġqh təLĠMĠ



Yüklə 3,35 Kb.

səhifə90/92
tarix08.03.2018
ölçüsü3,35 Kb.
1   ...   84   85   86   87   88   89   90   91   92

 
 
375
 
 
 fiqh təlimi 
3. Eyni və ya qiymətini ödəməkdə gecikməsi. 
Sahib  pulun  xümsünü  həmin  pulun  eynindən  və  ya  onun  qiymətinin 
bərabərində ödəməkdə azaddır. Bir sözlə, əgər onun qiymətinin bəra-
bərində  pul  vermək  istəsə,  gərək  pulun  xümsünü  də  versin,  məsələn, 
bir kəsin xüms aid olan mülkü varsa ( ev və ya torpaq) və onun xüm-
sünü illik gəlirdən versə, onda gəlirin də xümsünü verməsi vacibdir.
1
 
 
Diqqət: 

 
Qiyməti daim dəyiĢən sikkə Ģəklində olan qızılın xümsünü əgər on-
ların  öz  qiyməti  ilə  vermək  qəsdi  olsa,  bu  günkü  qiymətlə  verməli-
dir.
2
 
4. Gəlirin xərcinin kəsri. 
Gəlirdən mənfəət ələ gətirmək və iqtisadi fəaliyyətdə xərclənən hissə-
yə o cümlədən gediĢ-gəliĢ xərcləri, dəyən ziyana ödənilən xərc, mağa-
za kirayəsinə, dəllal və ya iĢçinin haqqına və s. kimi xərclənən hissə o 
ilin gəlirindən istisna olur və xümsü yoxdur.
3
 
5. Gəlir xümsünün məunəyə aid olmaması (illik xərc). 
Gəlirin xümsü məunəyə aid olmur, yəni ehtiyaclara və yaĢayıĢ ləvazi-
matlarına  il  arasinda  iĢlənən  hissəyə  xüms  düĢmür  və  yalnız  ilin  so-
nunda artıq qalan hissəyə xüms düĢür və hesablanmalıdır.
1
 
6. Həmin ilin gəlirindən ilin məunəsinin kəsri hər ilin məunəsi həmin 
ilin gəlirindən kəsr olur, əvvəlki və sonrakı illərin yox. Buna görə də 
                                         
1
 
Şəri suallara cavab, 863, 141, 112 
2
 
Şəri suallara cavab, 112 
3
 
Şəri suallara cavab, 151 


 
 
376
 
 
 fiqh təlimi 
əgər  bir  ildə  onun  gəliri  olmasa,  o  ilin məunəsini əvvəlki  və  sonrakı 
illərdən ələ gələn gəlirdən vermək olmaz.
2
 
2. BaĢqa malın olmamasına görə məunənin qazancdan sərf olunması-
nın Ģərtlənməməsi 
Gəlirin məunəsini sərf etməkdə gəlirdən baĢqa pulun olması Ģərt deyil, 
əksinə  əgər  gəlirdən  baĢqa  xüms  aid  olmayan  və  ya  xümsü  ödənilən 
pul  olarsa,  gəlirdən  məunəsini  götürüb  sərf  edə  bilər.  Əgər  ilin  gəliri 
pulun beĢdə biri ilə müĢtərək Ģəkildə məunədə məsrəf olarsa, ilin so-
nunda xümsün qalanını qeyri müxəmməs nisbətində ödəməlidir və ilin 
gəlirini  sərf  etdiyi  beĢdə  bir  malın  əvəzinə  istisna  etməyi  caiz  deyil. 
Məsələn, əgər xümsü verilmiĢ düyünü iĢlətsə, təzə düyüdən onun bə-
rabərini xümsündən istisna edə bilməz, buna görə də təzə düyüdən öz 
ilinin məunəsinin etdiyi məsrəfə xüms düĢmür və xüms ilinin əvvəlinə 
ondan qalanına xüms düĢür.
3
 
8. Xüms ilinin olması 
Hər  bir  gəliri  olan insanın  -  hətta  az  da olsa  -  istər  subay  olsun  istər 
evli-xüms  ili  olması  vacibdir  və  öz  xüms  ilini  hesablamalıdır  ki,  ilin 
sonuna gəlirindən artıq qalan hissəyə xüms versin. Əlbəttə, xüms ili-
nin əvvəlini və illik gəliri hesablamaq vacib deyil, xümsün miqdarını 
necə tanımaq yolunu bilməsi vacibdir və insan xümsünü ona aid oldu-
ğunu bilir, amma miqdarını bilmirsə, onun miqdarını hesablamağı ba-
carması  vacibdir.  Amma  əgər  onun  qazancından  bir  Ģey  qalmasa  və 
                                                                                                
1
 
Şəri suallara cavab, 111, 116, 118 
2
 
Şəri suallara cavab, 124, 121 
3
 
Şəri suallara cavab, 164, 181, 1126, 1128 


 
 
377
 
 
 fiqh təlimi 
hamısını yaĢayıĢ məunəsinə sərf olunsa, xüms ona aid olmur və artıq  
onu hesablamaq lazım deyil.
1
 
 
Diqqət: 

 
Ər və arvad öz maaĢlarını müĢtərək Ģəkildə ev iĢləri üçün xərcləyir-
lərsə, hər biri öz gəlirlərinin müstəqil xüms ili hesablamalı və hər biri 
öz  maaĢlarının  və  illik  gəlirlərinin  xümsünü  verməlidirlər.  Həmçinin 
xüms ili olan evdar qadının əri öz pulunun xümsünü verməsindən baĢ-
qa, onun da bəzən gəliri olarsa, əlinə ilk gəlir gələn günü xüms ilinin 
əvvəli  qərar  verməlidir  və  il  uzunu  (bir  il  müddətində)  öz  gəlirindən 
Ģəxsi xərclərə, məsələn ziyarət, hədiyyə və bu kimi Ģeylərə xərclədiyi-
nə  xüms  düĢmür.  Amma  xüms  ilinin  əvvəlinə  artıq  qalan  hissəyə 
xüms düĢür.
2
 

 
Ġnsan özü öz pulunun xümsünü hesablayıb vəliyyi əmrə (müctəhi-
də) və ya1 onun nümayəndəsinə verə bilər. 
1. Xüms ilinin əvvəlini təyin etmək. 
Xüms ilinin baĢlanğıcının mükəlləf tərəfindən təyin olmasına ehtiyac 
yoxdur (və baĢqa sözlə xüms ilinin əvvəlinin təyin olması mükəlləf tə-
rəfindən aydın olsun). Bu iĢ illik gəlirin necə ələ gəlməsilə təyin olu-
nur. Buna görə də xüms ilinin əvvəli, məsələn, fəhlə və iĢçilər kimi ilk 
gəliri  əllərinə  aldıqları  gündəndir  və  tacir  və  mağaza  sahiblərinin 
xüms  ili  isə al-ver  etdikləri  gündən,  əkinçilərin  xüms  ili  ilk  məhsulu 
götürdükləri gündən hesablanır. 
                                         
1
 
Şəri suallara cavab, 161, 114, 112 
2
 
Şəri suallara cavab, 118, 111 


 
 
378
 
 
 fiqh təlimi 
 
Diqqət: 

 
Yuxarıda qeyd etdiyimz kimi maaĢ alanların xüms ili fəhlə, iĢçi və 
s. fərqli olaraq əməkhaqqı, ya maaĢ aldıqları gündür. 
11. Xüms ilinin seçilməsində azad olmaq. 
Xüms ili həm qəməri, həm də Ģəmsi təqvimi ilə seçmək olar. Mükəlləf 
onu seçməkdə azaddır. 
 
SUALLAR: 
1. Xüms ilini gecikdirmək və ya qabağa çəkmək olarmı? 
2.  Bir  kəsin  xüms  aid  olan  bir  mülkü  varsa  (ev  ya  torpaq),  onun 
xümsünü  illik  gəlirdən  verə  bilərmi?  Və  ilin  gəlirinin  xümsünü  də 
verməlidirmi? 
3.  Bir  nəfərin  xüms  ilinin  sonunda  məsələn  xümsünü  verdiyi 
111111  tümən  artıq  qalıb.  Əgər  o  biri  ildə  onun  miqdar  151111 
manata  ça-tarsa  təzə  ildə 
51111-in  xümsünü  verməlidir.  Yoxsa 
yenidən 
151111-ninin xümsünü verəcək? 
4. Ata-anası ilə yaşayan subay cavanlara xüms vermək vacibdirmi? 
5.  İnsan  öz  xümsünü  hesablayıb  sonra  onu  müctəhidə,  ya  onun 
vəkilinə verə bilərmi? 
6. Xümsü ödəmək üçün ilin əvvəli necə təyin olur? 
 
 
 
 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   84   85   86   87   88   89   90   91   92


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə