Heydə r ə LĠyev



Yüklə 4,67 Mb.

səhifə178/232
tarix30.12.2017
ölçüsü4,67 Mb.
1   ...   174   175   176   177   178   179   180   181   ...   232

363 

 

məmurları  -  vergi-toplayanlar  çəyirtkə  kimi  kəndlərə  daraĢır,  vəzifələrini  yerinə 



yetirərkən həm öz ciblə rini unutmur, hə m də zorakılığa yol verirdiler. 

Nadir  Ģahm  hakimiyyət  baĢına  gəldiyi  vaxt  dövlət  xəzinəsi  ġah  Sultan 

Hüseyn və II Təh masibin səhlənkarlığ ı nəticəsində demək olar ki, boĢalmıĢdı. Nadir 

Ģah dövlətin gəlirini  yalnız  vergilərin  miqdarının  və  sayının  ço xaldılması  sayəsində 

müəyyən qədər bərpa etməyə nail olmuĢdu. 

1739-cu ildə Hindistana uğurlu yürüĢündən sonra böyük qənimət ələ keçirən 

Nadir  Ģah  nüfuzunu  qaldırmaq  məqsədilə  əhalini  üç  il  vergi  verməkdən  azad  etdi. 

Müasirlərin  verdikləri  məlumata  görə,  Nadir  Ģah  100  min  döyüĢçüdən  ibarət  ordu 

saxlayırdı.  XVIII  əsrin  40-cı  illərində  ġimali  Azərbaycanda  və  Cənubi  Dağıstanda 

ƏfĢar  zülmünə  qarĢı  üsyanlar  baĢ  verdikdə  Nadir  Ģah  çoxsaylı  qoĢunlarını  Ģimala 

doğru  yeritdi.  YürüĢ  zamanı  qoĢunlar,  bir  qayda  olaraq,  yerli  əhalinin  hesabına 

dolanırdılar. Nadir Ģah yürüĢdən qayıtdıqdan sonra sərf olunmuĢ xərcləri ödəmək üçün 

1739-cu  ildə  xalqa  "bağıĢladığı  vergilərin"  zorla  toplanılması  barədə  fərman  verdi. 

Beləliklə,  əhalidən  üçillik  vergi  toplanıldı.  Verg i  toplanılarkən  özbaĢınalıq  və 

zorakılıq  baĢ  alıb  gedirdi.  Bu  isə  əhalinin  narazılığın ın  daha  da  artmasına  gətirib 

çıxarırdı. 



ġəhərlər.  Sənətkarlıq.  XVIII  əsrin  birinci  yarısında  hərbi  əməliyyatlar 

zaman ı Ģəhərlər kəndlərə nisbətən daha çox dağıntılara məru z qalırdı. Məlu mdur ki, 

müharibələr  zamanı  sərkərdələr  ilk  növbədə  iqtisadi  cəhətdən  daha  zəngin  olan 

Ģəhərləri  -  ticarət  və  sənətkarlıq  mərkəzlərin i  zəbt  edird ilər.  Məhz  buna  görə  də 

yerli  hakimlər,  hər  Ģeydən  əvvəl,  Ģəhərlərin   gözəlliyindən  ço x,  onların  müdafiə 

qabiliyyətini  möhkəmləndirməyə füdr verirdilər.  Qala divarlarından kənarda ev və 

bina  tikdirməkdən  ehtiyatlanan  Ģ əhər  zadəganları  öz  imarətlərin i  yalnız  Ģəhər 

daxilində  inĢa  etdirməy i  daha  üstün  tuturdular.  Belə  hallarda  özlərinə  bina  -  mü lk 

tikdirən varlılar nə Ģəhərin planlaĢdırılmasına, nə də  xarici görünüĢün pozulmasına 

əhəmiyyət  verirdilər.  Buna  görə  də  Ģəhərin  küçələri  get-gedə  daralır,  Ģəhər 

meydanları  təcridən  aradan  çıxırdı.  XVIII  əsrin  b irinci  rübündə  Azərbaycanın  ən 

qədim  Ģəhərlərindən  birində  -  ġamaxıda  olmuĢ  ingilis  səyyahı  Eon  Bel  öz 

xatirələrində yazmıĢdır: "O  (ġamaxı. -  məsul red.), amfiteatr Ģəklində, dağ döĢündə 

tikilmiĢdir. ġəhər böyük olsa da, burada eaniĢin in, hakimin və bəzi zəngin tacirlərin 

binalarından baĢqa digər evlər p is vəziyyətdədir". 

1721-c i  ildə ġirvanda baĢ verən üsyan zaman ı ġa ma xı Ģəhəri böyük zə rər 

çəkmiĢdir.  Lakin  1734-cü  ildə  ġamaxıya  vurulan  zərər  heç  nə  ilə  müqayisə  edilə 

bilməz.  Həmin  il  Ģamaxılılar  Ġran ın  gələeək  hökmdarı  Nadirə  müqavimət 

göstərdikləri  üçün  onların   Ģəhəri  yerlə  yeksan  edild i  və  əhali  Ağ suya  köçürüldü. 

Beləliklə,  A zərbaycan  xəritəsində  "Yeni  ġamaxı"  adı  altında  təzə  bir  Ģəhər  əmələ 




364 

 

gəldi. 1743-cü ildə ġirvanda ƏfĢarların zülmünə qarĢı qalxan üsyanı yatırarkən Ġran 



sərbazları  Yeni  ġamaxın ı  da  alt -üst  etdilər.  1747-ci  ildə  ġirvanda  olmuĢ  ingilis 

səyyahı  Eon  Hanvey  Köhnə  ġamaxı  haqqında  belə  yazmıĢdır:  "Tarixçilərin 

haqqında  bəhs  etdikləri  ġamaxıda,  deyilənə  görə,  12000  ailə  yaĢayırmıĢ,  Ģəhərin 

çoxlu  və  qəĢəng  ictimai  binası  vardı,  Ģübhəsiz,  Nad ir  Ģahın  dağın  o  tərəfındə 

yaratdığı Yen i ġamaxıdan fərq lənirdi". 

Azərbaycanın  digər  mühüm  Ģəhərlərindən  biri  də  Gəncə  idi.  1703-cü  ildə 

Gəncədə  olmuĢ  hollandiyalı  rəssam  Korneli  de  Bruyin  yazmıĢdır:  " Gəncə 

ġamaxıdan dörd dəfə böyükdür. ġəhərdə əksəriyyəti iki  mərtəbədən ibarət olan daĢ 

evlər,  yaraĢıqlı  enli  küçələr,  böyük  karvansaralar,  qubernatorun  (bəylərbəyinin.  -

məsul red.) əzəmətli sarayı vard ır. ġəhərin ortasından qəĢəng çay axır, burada ço xlu 

bağ  vardır,  yaxĢı  Ģərab  hazırlanır,  meyvəsi  boldur...  bura  Ġranın  ən  böyük 

Ģəhərlərindəndir". 

Gəncənin  ətrafı  təbii  zəngin liyi  ilə  fərqlən ird i.  Burada  dəmir,  mis, 

qurğuĢun,  mineral  duz  yataqları  mövcud  idi.  Məhz  bu  zənginlik  Gəncə  Ģəhərində 

sənətkarlığın  mü xtə lif  növlərin in  inkiĢafı  üçün  zəmin  yaratmıĢdı.  Azərbaycanın 

siyasi  həyatında  olduğu  kimi,  təsərrüfat  həyatında  da  mühüm  rol  oynayan 

Ģəhərlərdən  biri  Təbriz  idi.  Ən  qədim  zamanlardan  bu Ģəhərdən  keçən  beynəlxalq 

ticarət yolu onun formalaĢmasında əhəmiyyətli ro l oynamıĢdır.  1717-ci ildə Rusiya 

dövlətinin  Təbrizdəki  elçisi  A.P.  Vo lınski  bu  Ģəhər  haqqında  belə  yazır:  "Təbriz 

Ģəhəri  iki  dağ  arasında  olan  rəvan  yerdə  salınmıĢdır.  Onun  uzunluğu  beĢ  verst, 

bəlkə  də  bir  az  ço x  məsafəni  əhatə  edir,  eni  bir  verstə  yaxındır.  Deyilənlərə  görə, 

burada 36000 yaĢayıĢ evi vardır. Tikintiləri daĢdandır və yaĢıllığa qərq olmuĢdur". 

Buradan ildə 100 min tü mən gəlir əldə ed ilird i. 

Ġngilis  səyyahı  Eon  Hanvey  Təbrizi  Səfəvi  dövlətinin  ikinci  Ģəhəri  hesab 

edir və ya zır ki, 1721-ci ildə baĢ verən zəlzə lə za man ı təqribən min lərlə ada m həlak 

olmuĢdur. 

Ölkənin  iqtisadi  hoyatında  Bakı,  Dərbənd,  Naxçıvan,  Lən kəran,  Ərdəbil, 

Xoy,  Maku,  Urmiya,  Astara  və  digər Ģəhərlər  də  əhəmiyyətli  ro l  oynayırdı.  Lakin 

20-30-cu  illərdə  Də rbəndi,  Ba kım,  Lənkə ranı,  Astaranı  Rusiya  ələ  keçirmiĢ, 

Naxçıvan, Xoy, Maku, Urmiya və s. isə Türkiyə tərifəndən zəbt olun muĢdu. 

Azərbaycan  Ģəhərlərində  sənətkarlığ ın  mü xtəlif  növləri,  o  cümlədən 

dərzilik,  papaqçılıq,  zərgərlik,  dəmirçilik,  misgərlik,  dabbağlıq  və  s.  ilə  məĢğul 

olurdular. 

Sənətkarlığın  inkiĢafı  Ģəhərlərin  coğrafi  mövqeyindən,  ab-havasından  və 

ətraf  mühitdən  asılı  idi.  Məsələn,  Gəncə  ətrafinda  kobalt  yataqları  olduğundan 

burada metaliĢləmə və boyaqçılıq sənəti baĢqa Ģəhərlərə nisbətən daha geniĢ inkiĢaf 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   174   175   176   177   178   179   180   181   ...   232


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə