Magistratura məRKƏZİ Əlyazması hüququnda



Yüklə 0,59 Mb.

səhifə7/23
tarix10.11.2017
ölçüsü0,59 Mb.
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   23

20 

 

divarlarına çökür. İçərisində su olan çənlərin dibində kükürd və dəmir qalvanik cüt 



əmələ  gətirir  və  bu  hal  korroziyanın  da  güclənməsinə  səbəb  olur.  Eyni  zamanda 

kükürdlü birləşmələr ətraf mühitin çirklənməsinə səbəb olur. 



 Neftin  oksigenli  birləşmələri:  Neftin  oksigenli  birləşmələrinə  −turşular, 

fenollar,  ketonlar,  efirlər  və  laktonlar,  həmçinin  furan  və  anhidrid  birləşmələri 

aiddir.  

  Neft 


fraksiyalarının 

qaynama 


temperaturu 

artdıqca, 

oksigenli 

birləşmələrinində  miqdarı  artır.  Neftin  oksigenli  birləşmələrinin  miqdarı  onun 

geoloji  və  əlaqədar  olduğu  süxurun  təbiəti  ilə  sıxı  sürətdə  əlaqədardır.  Belə  ki, 

müxtəlif  neftlərin  analizindən  alınan  ümumiləşdirilmiş  nəticələrə  əsasən  müəyyən 

edilmişdir  ki,  oksigenin  orta  miqdarı  (%-lə)  0,2-dən  (paleozoy  qalıqlarında)  0,4-

dək (kaynazoy) artır. Karbonat süxurları ilə əlaqəli neftlərdə isə oksigenin miqdarı 

neftin  yaşı  artdıqca  azalır.  Amma  qumdaşı  ilə  əlaqəli  neftlərə  nisbətən  xeyli  yaşlı 

karbonat süxurları ilə əlaqəli neftlərdə oksigenin miqdarı çox olur. 

  Neftin  oksigenli  birləşmələri  içərisində  turşular  və  fenollar  miqdarca  daha 

çox  olur.  Bu  birləşmələr  turşu  xassəsinə  malik  olduqlarına  görə  istər  neftdən  və 

istərsə də neft fraksiyalarından qələvilərin köməyi ilə ayrıla bilər. Bütün oksigenli 

birləşmələr  kimi,  turşu  xassəli  maddələrin  miqdarı  da  neft  yatağının  dərinliyi  və 

yaşı artdıqca azalır.  

 Neftin  azotlu  birləşmələri:  Neftin  tərkibində  azotun  miqdarı  çox  nadir 

hallarda 1 %-dən çox olur. Neftin yerləşdiyi layın dərinliyi və yaşı artdıqca azotun 

miqdarı  azalır  və  bu  miqdar  neftin  təmasda  olduğu  süxurların  təbiətindən  az 

asılıdır. 

  Azotun  miqdarı  çox  olan  neftlər  daha  cavan  hesab  olunur.  Heteroatomlu 

komponentlər içərisində azotlu birləşmələr və az öyrənilmişdir. Bu birləşmələr iki 

qrupa bölünür: 1. Neytral xassəli; 2. Əsasi xassəli. 

 Azotlu  birləşmələrin  az  hissəsini  −əsasi,  çox  hissəsini  isə  neytral  azotlu 

birləşmələr təşkil edir. Əsasi  xassəli azotun  ümumi azota olan  nisbəti  Azərbaycan 

neftlərində 29−32 % -ə, Qərbi Sibir neftlərində 8−30 % -ə, Saxolin neftlərində isə 




21 

 

44  %  -ə  çatır.  Azotlu  birləşmələrin  əsas  hissəsi  ağır  fraksiyaların  və  xüsusilə  ağır 



qalıqların tərkibinə daxil olur. 

  Yanacaqların tərkibinə daxil olan azotlu birləşmələr başqa sinif birləşmələrlə 

birlikdə  yanma  prosesinə  məruz  qalır.  Azotlu  birləşmələr  də  yanarkən  atmosferi 

çirkləndirir  (azot  oksidlərilə).  İlkin  tullantılardan  olan  azot  oksidləri  atmosferdə 

zəhərli  törəmə  tullantılarının  əmələ  gəlməsində  fəal  rol  oynayır  və  atmosfer 

çirkləndiricilərinin çoxalmasına səbəb olur. 

  Hazırda  neft  və  onun  fraksiyalarından  50-dən  çox  əsasi  xassəli  fərdi  azotlu 

birləşmələr  ayrılmışdır.  Bunlara  -mono,  -di  və  trimetilpridinlər,  həmçinin  onların 

metil  qrupu  ilə  yanaşı  etil-,  propil-,  həmçinin  izopropil-,  butil-,  tsiklopentil-  və 

başqa törəmələri aiddir. 



Neftin  mineral  komponentləri:  Hazırda  müxtəlif  mədənlərdən  çıxarılan 

neftlərin  tərkibində  30-dan  çox  metal,  20  -  yə  yaxın  qeyri-metal  elementlərinin 

olması  aşkar  edilmişdir.  Neftin  tərkibində  olan  elementləri  bele  qruplaşdırmaq 

olar: 


-  Qələvi və qələvi-torpaq metalları – Li, Na, K, Ba, Ca, Sr, Mg; 

-  Mis yarımqrupu metalları – Cu, Ag, Au; 

-  Sink yarımqrupu metalları – Zn, Cd, Hg; 

-  Bor yarımqrupu metalları – B, Al, Ga, İn, Ti; 

-  Vanadium yarımqrupu metalları – V, Nb, Ta; 

-  Dəyişkən valentli metallar – Ni, Fe, Mn, Co, W, Cr, Sn və.s 

 Elementlərin cüzi miqdarının neftin tərkibində aşağıda göstərilən formalarda 

olmaları  qəbul  olunmuşdur:  duzların  suda  məhlullarının  xırda  dispers  hissəcikləri 

şəklində;  mineral  süxurların  xırda  asılqan  dispers  hissəcikləri  formasında;  üzvi 

maddələrlə  kompleks  və  ya  molekulyar  birləşmələr  şəklində.  Sonuncunun  özü  də 

Kamyanovun verdiyi məlumata görə aşağıda göstərilən qruplara bölünür: 

1.  Element üzvi birləşmələr, yəni karbon-element əlaqəsi saxlayanlar; 

2.  Turşunun funksional qruplarındakı protonu əvəz etmiş metal duzları; 

3.  Molekuldaxili metal kompleksləri; 

4.  Bir çox eynicinsli və ya qarışıq liqand kompleksləri; 



22 

 

5.  Hetereatomlarla  və  ya  π−sistemli  poliaromatik  asfolten  quruluşulu 



komplekslər; 

Neftin  tərkibində  metal  elementlərin  üzvi  birləşmələrin  tərkibində  olması 

dəqiq  müəyyən  edilmişdir.  Lakin  dolayı  yolla  alınan  məlumatlara  görə  neftin 

tərkibində  qurğuşun,  qalay,  stibium,  civə,  germanium,  tallium  həmçinin  silisium, 

fosfor,  selen,  tellur  və  halogenli  birləşmələr  vardır.  Bu  birləşmələrə  həm 

fraksiyalarda, həm də ağır qalıqlarda təsadüf edilir. 

Neftin tərkibində metal duzlarının, xüsusilə fərdi birləşmələrin olması da hələ 

sübut olunmamışdır. Mədən sularında xeyli  miqdarda olan qələvi və qələvi-torpaq 

metalların  duzları  ilə  neft  turşuları  arasında  gedən  kation  dəyişmək  nəticəsində 

əmələ  gəlməsi  daha  çox  ehtimal  olunur.  Neftin  qatran-asfalten  hissəsinin  daha 

mürəkkəb  polifunksional  qruplarının  dəmir,  molibden,  manqan  və.s  ilə  duzlar 

əmələ gətirməsi ehtimal olunan fikirlər də səslənir. 

Neftin  xarakterik  xüsusiyyəti  ondan  ibarətdir  ki,  onun  tərkibində  nikel  və 

vanadiumun  qatılığı  başqa  elementlərə  nisbətən  xeyli  yüksək  olur.  Adətən 

kükürdlü  neftlərdə  vanadiumun,  az  kükürdlü  neftlərdə  (azotun  miqdarı  çox  olan) 

isə  nikelin  qatılığı  daha  çox  olur.  Bu  metalların  daha  çox  öyrənilmiş  birləşmələri 

porfirin kompleksləridir. 

Mikroelementlərin  neftin  tərkibində  miqdarının  hədsiz  dərəcədə  az  olmasına 

baxmayaraq,  onların  neftin  emalı  prosesinə  və  neft  məhsullarının  istismarına 

mühüm  təsiri  vardır.  Neftin  tərkibində  mikroelementlərin  cüzi  miqdarı  katalizator 

zəhəri  hesab  olunur  və  neft  emalı  sənayesində  işlədilən  katalizatorları  qısa 

müddətdə dezaktivləşdirir. Ona görə də texnoloji prosesləri düzgün təşkil etmək və 

səmərəli  katalizator  seçmək  üçün  mikroelementlər  miqdarı  və  vəsfi  təyin 

olunmalıdır. 



 

 


: application -> uploads -> 2016
2016 -> Ali məktəb psixologiyası
2016 -> Azərbaycan Respublikası Təhsil Nazirliyi Azərbaycan Dövlət İqtisad Universiteti Magistratura Mərkəzi Hacıyev Tural Eldar oğlu
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Azərbaycan respublikasi təHSİl naziRLİYİ azərbaycan döVLƏT İQTİsad universiteti
2016 -> Magistratura məRKƏZİ
2016 -> İxtisas: 5301. 01 Daxili fiskal siyasət və dövlət maliyyəsi İqtisad elmləri üzrə fəlsəfə doktoru elmi dərəcəsi almaq üçün təqdim edilmiş dissertasiya
2016 -> Bilet 1 Davranış iqtisadiyyatı Süni intellektin yaranmasının başlanğıc mərhələsi İnformasiya, verilən, məlumat, bilik Verilənlər bazasının modelləri Bioloji neyron İqtisadi informasiyanın layihələndirmə mərhələləri Genetik alqoritmlər Bilet
2016 -> Dərs vəsaiti kimi tövsiyyə edilmişdir. B a k I 1


Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   ...   23


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə