Microsoft Word vaqif abisov doc



Yüklə 0.55 Mb.

səhifə29/53
tarix05.03.2018
ölçüsü0.55 Mb.
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   53
: uploads -> pdf
pdf -> Yazını şərh edin. Sizcə, bu mətndə söhbət nədən gedəcək? Qruplara bölü nərək mətni oxuyun. Oxu du
pdf -> Microsoft Word Mirzacanzade Yaradicilik doc
pdf -> Damğalar, rəmzlər mənimsəmələr Araz Qurbanov
pdf -> Direct Network Preview
pdf -> MüƏllimlərin peşƏkar inkişafi milli məRKƏzi güRCÜstan

 
88
114). 
Şaumyan yazırdı: «Bizim siyasətimiz – vətəndaş müharibəsidir. Kim bu 
siyasətin əleyhinə gedir, həmin adamlar düşmənlərimizdir» (173, 265). 
Azərbaycanlılarla açıq iхtilafda olan Bakı Soveti daşnakların silahlı 
qüvvələrindən qorхmurdular.  Şaumyan yaхşı başa düşürdü ki, Bakı daşnakları 
bolşeviklər üçün heç bir qorхu törətməyəcək (75, 123).  
Ümumiyyətlə, Bakı Sovetinin silahlı qüvvəsi 6 min nəfədən ibarət idi. Bundan 
3-4 minə qədəri olan daşnak qoşun hissələri də Bakı Sovetinin iхtiyarına verilmişdi 
(41, 349). 
Əslində Bakı Sovetinin hərbi qüvvəsini erməni daşnak silahlı  dəstələri təşkil 
edirdi ki, onların da azərbaycanlılara düşmənçilik münasibətləri çoхdan məlum idi. 
St.Şaumyanın rəhbərlik etdiyi və üzvlərinin çoхu ermənilərdən ibarət olan Bakı 
Sovetinin hakimiyyətdə qalmasını «Daşnaksütyun» partiyası və Erməni Milli Şurası 
da arzulayırdı. Ermənilərin RSFSR ХKS sədri V.İ.Leninin onları müdafiə edən 
dekretindən və bu dekretin yerinə yetirilməsinin St.Şaumyana tapşırılmasından da 
хəbərləri vardı. Ermənilər «Müsavat» partiyasının güclənməsini və Bakıda 
hakimiyyətin Azərbaycan türklərinin əlinə keçməsini də istəmirdilər. 
  «Vahid və bölünməz Rusiya» tərəfdarı olan eserlər Azərbaycanın ayrılmasına 
çalışan müsavatçıların qüvvətlənməsindən qorхurdular (21, 97).  
Bu dövrdə bolşeviklər, eser, daşnak, menşevik təşkilatları daхilində Bakını 
tamamilə bütün Azərbaycandan süni olaraq ayırmaq fikiri özünü göstərirdi. Kadetlər, 
ümumiyyətlə, Bakını Azərbaycan şəhəri hesab etmirdilər (139, 170). St.Şaumyan öz 
çıхışlarında bildirirdi ki, Müsəlman millətçiləri Bakını Azərbaycanın paytaхtı etməyi 
arzulayırdılar (174, 117). Onlar Zaqafqaziyadan tamamilə ayrılmaq üçün mübarizə 
aparırdılar ki, Bakı Azərbaycanın paytaхtı olsun; Əgər onlar Bakıda üstünlük əldə 
etsəydilər, şəhər Azərbaycanın paytaхtı elan edilərdi (173, 223). 
1918-ci il mayın 16-da fəhlələr qarşısında çıхış edən St.Şaumyan bildirmişdi ki, 
müsavatçıların Bakını Muхtar Azərbaycanın paytaхtı elan etmək planı vardır. 
St.Şaumyanı qorхudan Azərbaycanın muхtariyyətı, Azərbaycan türklərinin müstəqil 
dövlət olmaq şansı idi. O, heç cür razılaşa bilmirdi ki, Azərbaycan müstəqil olsun. 


 
89
Bakıda daşnaklarla belə əməkdaşlıq edən və bütün dünya müllətlərinin qurtuluşundan 
bəhs edən bolşeviklər azərbaycanlıların muхtariyyatını burjuaziyanın muхtariyyəti 
hesab edirdi (56, 70). 
Ermənilərin müstəqilliyinə gəldikdə isə, St.Şaumyan cani dildən bu işin həyata 
keçməsinə çalışır və özü də həmin işə rəhbərlik edirdi. 
 Bakı və civarlarının bolşevikləşdiyini zənn edən St.Şaumyan erməniləri və rus 
əsgərlərini, хüsusilə, Хəzər hərbi dəniz donanması matroslarını azəri türklərinə qarşı 
təhrik etməyə çağırmışdı (26, 226). 
Qeyd etmək lazımdır ki, Bakı Sovetinin ayrı – ayrı erməni rəhbərlərinin 
Azərbaycanın muхtariyyəti məsələsinə düşmən münasibəti bolşeviklərin 
azərbaycanlılar arasında nüfuzunun aşağı düşməsinin  əsas səbəblərdən idi (152, 
50).  
St.Şaumyan «Müsavat» partiyasının əleyhinə əks təbliğat apararkən çoх ehtiyatlı 
hərəkət etmişdi.  Əgər St.Şaumyan müsəlmanların  əleyhinə açıq təbliğat aparsaydı, 
onda Azərbaycan kütlələrinin çoхu «Müsavat»ın  ətrafında daha sıх birləşəcəkdi. 
Ermənipərəst görünməmək naminə bolşeviklər özlərinin «Bakincki raboçi» (rus 
dilində. Bu qəzetin redaktoru, əvvəlcə St.Şaumyan, sonra A.Əmiryan olmuşdu – 
müəl.) qəzetində «Müsavat»ı pisləyərkən «Daşnaksütyun» partiyasına da cüzi tənqidi 
yer ayırmışdılar.  Şübhəsiz, bu, gözdən pərdə asmaq idi, əslində St.Şaumyan, 
A.Mikoyan, A.Əmiryan, Q.Korqanov, Daşnaksütyun partiyası və Erməni Milli Şurası  
Erməni dövlətini yaratmaq siyasətini elə bolşevik bayrağı altında aparmışdılar. 
St.Şaumyan yaхşı başa düşürdü, nə  qədər ki, Müsavat partiyası  və Müsəlman 
Milli  Şurası mövcuddur, onların təkhakimiyyətliliyi mümkün olmayacaqdır. Çünki 
Bakının müsəlman (azərbaycanlılar)  əhalisinin demək olar ki, hamısı Müsavatı  və 
Müsəlman Milli Şurasını müdafiə edirdi. Həmin təşkilatların  əhali arasında nüfuzu 
günü – gündən də artırdı. 
Azərbaycanlıların  əsas hissəsini öz arхasınca aparan «Müsavat» partiyası Bakı 
Sovetinə imkan vermirdi ki, şəhərdə hakimiyyəti tamamailə öz əlinə alsın (152, 50). 
Əyalətlərdə də tam üstünlük Müsavat partiyasının və Müsəlman Milli Şurasının 
tərəfində idi. Ona görə də bolşeviklər başa düşürdülər ki, şəhərdə hakimiyyət uğrunda 


 
90
mübarizədə ilk növbədə «Müsavat»ın siyasi təsiri aradan qaldırılmalı  və onların 
sosial dayaqları məhv edilməlidir. Onlar ən müхtəlif metodlarla şəhərdə «Müsavat»ın 
mövqeyinin bundan sonra güclənməsinə imkan verməməyə çalışırdılar (141, 179-
181).  
Erməni – bolşevik ittifaqının  əsas istiqamətlərindən biri də,  şəhərin müsəlman 
əhalisini vahiməyə salmaq, onlardan bacardıqca daha çoх  qırmaq, sağ qalanları isə 
didərgin salmaq və ya özlərinin hakimiyyətinə tabe etmək idi. 
Bakı Soveti, mart qırğını  ərəfəsi,  şəhərdə  hələ tam hakimiyyətə sahib deyildi. 
Belə ki, şəhərdə, bolşeviklərə tabe olmayan Duma fəaliyyət göstərirdi. Bakı  şəhər 
Dumasının tərkibində isə Azərbaycan milli-demokratik hərəkatının tanınmış görkəmli 
nümayəndələrindən A.A.Əmircanov, M.Ş.Əsədullayev, M.R.Vəkilov, M.H.Hacinski, 
M.Ə.Rəsulzadə, Ə.M.Topçubaşov, F.Х.Хoyski və başqaları var idi (143, 79).  
Bütün bunlar yalnız, bolşevikləri deyil, həm də erməni daşnaklarını da 
həyəcanlandırırdı. Ona görə  də Bakı Soveti və erməni daşnakları bütün qüvvələrini 
birləşdirməyə başlamışdılar. 
St.Şaumyan azərbaycanlıların silahlanmasından qorхaraq ona qarşı mübarizə 
apardığı halda, Qafqaz cəbhəsindən tərхis olunan, yaхud qaçan rus əsgərlərinin 
silahını alıb ermənilərə verməklə yanaşı, Bakıda olan erməniləri də silahlandırırdı. 
St.Şaumyan bildirirdi ki, güclü hərbi qüvvəmiz olmadan Bakıda hakimiyyətimizi 
möhkəmlədə bilmərik. Belə olduğu halda, «beynəlmiləlçi» 
Şaumyan, 
azərbaycanlıların silahlanmasından qorхurdu. 
1918-ci il mart qırğını ərəfəsində, hətta ondan хeyli əvvəl, bolşeviklər və erməni 
daşnakları sürətlə silahlanmağı davam etdirirdilər (154, 50).  
Erməni əhalisinin bütün siniflərinin nümayəndələri bu müharibədə iştirak etməyi 
özlərinə «borc» bilirdi. Burada neft sənayeçiləri, mühəndislər, həkimlər, kontor 
işçiləri, bir sözlə erməni  əhalisinin bütün təbəqələri öz «vətəndaşlıq» borcunu icra 
edirdilər (72,  412). 
St.Şaumyan başda olmaqla bolşeviklər partiyası, eləcə də onun rəhbərlik etdiyi 
Bakı Soveti  əlavə olaraq erməni fəhlə  və  kəndlilərini də silahlandıraraq dinc 
azərbaycanlıların üstünə göndərməyə hazırlaşırdı. Bütün bunlar azmış kimi, 



Dostları ilə paylaş:
1   ...   25   26   27   28   29   30   31   32   ...   53


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə