“Nəyi? Necə? Nə vaxt? – İctimaiyyətlə əlaqələrin idarə edilməsi” Bu kitab Azərbaycan Respublikası Prezidenti yanında



Yüklə 10,01 Mb.
Pdf görüntüsü
səhifə11/11
tarix15.11.2018
ölçüsü10,01 Mb.
#79842
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11

Bankların  KİV-lə  əlaqələrinə  -  analitik  press-materialların 

hazırlanması və yayılması, mətbuat nümayəndələri üçün nəzərdə 

tutulmuş  tədbirlərin  təşkili,  icmalların  hazırlanması,  eksklüziv 

müsahibələrin  təşkili,  press-klippinqlərin  və  press-

monitorinqlərin aparılması, jurnalistlərlə qeyri-formal görüşlərin 

keçirilməsi daxildir. Bankın çox gözəl baş ofisi ola bilər, onun 

filialları ölkənin ən nüfuzlu bölgələrində yerləşdirilə bilər, bank 

yüksək  xidmət  göstərən  personala  malik  ola  bilər,  bir  sıra 

uğurlara imza ata bilər, lakin əgər bu barədə kiçik əhatədən başqa 

heç  kəsin  xəbəri  yoxdursa,  o  zaman  əldə  edilən  nailiyyətlər 

ictimaiyyət  üçün  deyil,  qapalı  çərçivə  üçün  önəmli  olaraq 

qalacaq.  Yəni  bank  bu  nailiyyətlərdən  daha  irəlidə  olan, 

perspektivə  hesablanmış  arzuolu nan  nəticəni  əldə  edə 

bilməyəcək.  Lakin  sizin  uğurlarınız  KİV  orqanlarında 

işıqlandırılarsa, bu zaman hazırki uğuru perspektivə hesablanmış 

nailiyyətə çevirmək olar. 

Hazırda  əksər  banklar  “Qəzet  daha  çox  yaşayır,  onu  əldən-ələ 

vermək olur!” prinsipini əsas tutaraq daha çox yazılı mətbuata 

üstünlük  verir.  Bundan  əlavə  qəzet  səhifələri  TV  süjet  və  ya 

informasiya  agentliyinin  xəbərlərinə  nisbətən  sizin 

informasiyanı daha geniş və detallı dərc etməyə, qaynar xəttin 

telefon  nömrələrini  dərc  etməklə  oxucu  ilə  qarşılıqlı  əlaqə 

yaratmağa imkan verir. İctimaiyyətlə əlaqələr üzrə ekspertlər də 

yazılı mətbuata üstünlük verirlər. Səbəb isə odur ki, radio və TV 

xəbərləri audio-vizual olduğundan tez bir zamanda korrektə edilə 

bilər.  Bu  barədə  araşdırmalar  zamanı  maraqlı  bir  faktla 

rastlaşdım. Hadisə 1983-cü ildə baş verib. Sonradan bu hadisəni 

KİV  orqanları  “Bir  gün  ərzində  bankın  iflası”  başlığı  altında 

işıqlandırıb.  Belə  ki,  TV  kanalların  birinin  ana  xəbərlərində 

məlumat verilir:  



Bank və KİV

35



“Maliyyə  qruplarından  biri  Amerikanın  ən  nüfuzlu 

banklarından olan “Kontinental İllinoys”-a nəzarəti ələ keçirmək 

istəyir. Lakin bu şaiyədir və xəbərin heç bir həqiqi əsası yoxdur”. 

Yapon dilinə tərcümədə isə kobud səhvə yol verilir, “şaiyə” sözü 

yaddan çıxır. Ani bir səhv isə bankın tamamilə müflis olmasına 

gətirib  çıxarır.  Bankın  Asiyada  olan  bütün  əmanətçiləri  öz 

depozitlərini, təxminən 1 milyard dollarlıq depoziti bankdan geri 

çəkir.  Bu  xəbər  Avropa  ölkələrinə  də  yayılır.  Yaponiyada  baş 

verən hadisələrdən qorxuya düşən əmanətçilər də anoloji addımı 

atır.


Təcrübə göstərir ki, əsasən böhran şəraitində KİV-lə normal 

münasibətlər  qurmaq  lazımdır  ki,  şaiyə  və  yanlış  anlaşmalar 

bankın nüfuzuna təsir etməsin.

Kollektiv və PR

Təşkilatın kollektiv daxilində münasibətlərin qurulmasında da 

PR  xidməti  mühüm  rol  oynayır.  Kollektiv  daxilində  PR  - 

ə m ə k d a ş l a r ı n   t ə ş k i l a t ı n   f ə a l i y y ə t i   h a q q ı n d a  

məlumatlandırılmasını, ədavətlər yaranarsa, onların həllini, da-

xili  nəşrlər,  korporativ  tədbirlərin  təşkili,  əməkdaşların 

fikirlərinin rəhbərliyə çatdırılması, təbriklər, kollektivdə yüksək 

loyallıq  əhval-ruhiyyəsinin  yaradılmasını  təmin  edir.  Artıq  bir 

çox təşkilatların əməkdaşlarının məmnunluqlarını artırmaq üçün 

müxtəlif layihələr həyata keçirdiyinin şahidi oluruq. Bu sırada iş 

fəaliyyətinə mane olan və əməkdaşların narazı olduqları fikirləri 

əks  etdirən  anonim  anket  sorğularının  yazılmasını  qeyd  etmək 

olar.  Belə  ki,  əvvəlcədən  bütün  əməkdaşlara  bankın  fəaliyyəti, 

daxili kommunikasiya, əməkdaşların loyallıqlarına dair müxtəlif 

sualların əhatə olunduğu anket sorğusu təqdim edilir. Müəyyən 

vaxt ərzində əməkdaşlar sorğunu cavablandırıb, bu tədbir üçün 

nəzərdə tutulmuş xüsusi sorğu qutusuna atırlar. Daha sonra isə 

anonim sorğular emal edilir və cavablar rəhbər işçilər tərəfindən 

təhlil edilərək nəticə çıxarılır.

36



Bu qəbildən olan digər tədbirlər sırasına isə təşkilat rəhbərliyi 

ilə  əməkdaşların  qeyri-formal  naharının  təşkil  edilməsidir. 

Xüsusi  günlərdə  əməkdaşların  təbrik  edilməsi  də  kollektiv 

daxilində loyal əhvalda işləmək ruhunu artırır. 



PR-növləri

Adətən,  hər  birimiz  PR-ın  iki  növü  haqqında  azdan-çoxdan 

eşitmişik: “Qara” və “Ağ ” PR. Lakin müasir cəmiyyətdə nə qədər 

qəribə səslənsə də, PR-ın rəngarəng formaları mövcuddur.



1. 

Qara

2. 




3. 

Boz

4. 

Sarı

5. 

Yaşıl

6. 

Çəhrayı PR

7. 

Özünü PR

8. Virus PR-ı

Qara PR – adından da məlum olduğu kimi, hər yerdə yalan 

məlumatların  yayılması,  nüfuzun  ləkələnməsi,  təsdiq 

edilməyən  məlumatların  təbliği  vasitəsi  kimi  istifadə  edilir. 

PR-ın  ən  təhlükəli  növlərindən  biri  olan  “Qara  PR”  hədəf 

qruplarının fikirlərini manipulyasiya edə bilər. “Qara PR özü 

də  PR”dır  və  ya  “Anti  Reklam  özü  də  Reklam”dır  kimi 

ifadələrlə  rastlaşırıq.  Həqiqətən  də  bəzən  “Qara  PR”ı 

yaymaqla məşğul olanların istəyinin əksinə olaraq, PR-ın bu 

növü obyektin (təşkilat və ya şəxs) xeyrinə işləyə bilər. 

37



Belə  ki,  PR  –ın  istənilən  növü  obyektin  tanınmasına 

xidmət edir. Beləliklə də “Qara PR” atəşinə tutulan təşkilat 

bu  vaxtadək  onun  fəaliyyəti  haqqında  eşitməyənləri  belə 

məlumatlandıra bilər. 

Ağ PR isə Qara PR-ın ekvivalenti kimi qəbul edilir.

Boz  PR  -  Bu  növə  naməlum  mənbə  tərəfindən  yayılan 

müsbət  və  ya  mənfi  informasiya  aid  edilir.  Adətən,  PR 

mütəxəssisləri “Boz PR”ı “Qara PR”ın tərkib hissəsi hesab 

edirlər.

Sarı PR – Bu, qadağan olunmuş elementlərin, pornoqrafik 

şəkil  və  video  görüntülərin  təbliği,  sarı  mətbuatın  nəşrini 

nəzərdə tutan PR növüdür.

Yaşıl PR – Ətraf mühiti mühafizə edənlərin təbiətə , flora 

və  faunaya  biganə  olanlara  qarşı  aqressiv  çıxışlarını  təbliğ 

edən  eləcə  də  cəmiyyəti  təbiəti  qorumağa  səsləyən  PR 

növüdür. Adətən təşkilatlar “Ətraf mühitin təmizlik günü”. 

“Ağacəkmə”, “Təbiət bayramı” kimi PR aksiyalar keçirir.

Çəhrayı PR – əfsanə və əsatirlərə əsaslanan PR növüdür. 

Çəhrayı PR sosial optimizmi stimullaşdırır, depressiv əhval-

ruhiyyə yaranarsa, insanları gələcək rifaha ruhlandırır. Hər 

bir  əfsanədə  olduğu  kimi  “Çəhrayı  PR”da  da  təşkilatın 

qəhrəmanı, keçmişi, təbii ki, uğursuzluqları və uğurları, eləcə 

də müsbət sonluğu olmalıdır. PR-ın bu növünü təbliğ edənlər 

hədəf  qruplarını  uğurlu  gələcəyə  inandırmalıdır. 

Ümumiyyətlə,  cəmiyyət  çəhrayı  eynəklə  ətrafa  baxmağa 

daha  çox  meyillidir.  Odur  ki,  ictimaiyyətlə  əlaqələr  üzrə 

mütəxəssislər  də  PR-ın  çəhrayı  növündən  istifadə  şansını 

əldən verməməlidirlər. 

Özünü PR - Fərdin öz fəaliyyətinin istər anonim, istərsə də 

açıq şəkildə təbliğ etməsidir.

Virus PR-ı – adətən, iki nəfərin bir-biri ilə qeybəti nəticəsində 

yaranır.  Beləliklə,  hər  hansısa  bir  təşkilat  və  ya  fərd  haqqında 

şaiyələr  dildən-dilə  gəzir.  Bununla  da  həmin  şirkət  istər  yaxşı, 

istərsə də pis tərəfə təbliğ olunur.

38



Marşal Maklüen : “PR və reklam ən yaxşı xəbərlərdir – PR 

XX əsrin ən böyük incəsənətidir”.

Uilyam  Duqlas:  “Siz  millətin  idealı  haqqında  onların 

reklamlarını təhlil edərək, fikir söyləyə bilərsiniz”.

Beynəlxalq Reklam Assosiasiyasının devizi: “Biznes yaxşı 

gedərsə o PR-a, pis gedərsə Siz PR-a pul ödəyirsiniz”.

Henri  Ford:  “Uğursuzluqdan  qorxanlar  öz  fəaliyyətlərini 

çərçivəyə salır”.

Konfutsi: “Qaranlığı lənətləməkdənsə bircə dənə kiçik şam 

yandırın yetər!”.

Teodor  Levit:  “Hansı  səmtə  getdiyini  bilməyəndə,  bütün 

yollar məqsədə aparır”.

Bryus Barton: “PR-la hamı, hər zaman məşğul olacaq: işlər 

yaxşı  olanda  da  pis  olanda  da.  Sadəcə,  işlər  yaxşı  gedəndə 

təşkilatlar  PR  etmək  istəyir,  pis  gedəndə  isə  PR  etməyə 

məcburdur”. 

Naməlum müəllif: “Yaxşı PR mütəxəssisini heç kim sevmir. 

Əgər Sizə PR mütəxəssisiniz haqqında şirkətdaxili və ya kənar 

şikayətlər edirlərsə, deməli o, yaxşı PR mütəxəssisidir.

Devid  Oqilvi:  “Pula  qənaət  etmək  üçün  reklamdan  imtina 

etmək zamana qənaət etmək üçün saatı saxlamağa bərabərdir”.

Ramon Qomes de la Serna: “Fironlar piramidalar vasitəsi 

ilə özlərini reklam edib”.

Anatoliy Aqranovskiy: Yaxşı yazar, yazmağı yaxşı bacaran 

deyil, yaxşı fikirləşməyi bacarandır”.

Məşhurlar PR və reklam haqqında ...

39



Qələminə    hörmət    bəslədiyim    jurnalist  dostum,  Mərkəzi 

Bankın Mətbuat katibi Namiq Əliyevin müəllifi olduğu “Nəyi? 



Necə? Nəvaxt? İctimaiyyətlə əlaqələrin idarə edilməsi” kitabı 

son dövrlərdə ölkəmizdə PR-a dair yazılmış ən yaxşı kitablardan 

biridir. Bu kitabı fərqləndirən xüsusiyyət odur ki, onun hər bir 

səhifəsində jurnalistika və PR-ın hər ikisini bilən adam tərəfindən 

yazıldığını  hiss  edirsən.  Jurnalistika  və  PR  arasında  əslində 

möhkəm  bağlar  var,  onların  bir  sıra  oxşar  cəhətləri  də 

mövcuddur.  Onları  birləşdirən  cəhət  –  hər  ikisinin  geniş 

auditoriyaya  ünvanlanmasdır.  Fərqli  cəhəti  isə  budur  ki, 

jurnalistika  sadəcə  olaraq  ictimaiyyəti  məlumatlandırmaq 

xarakteri  daşıyırsa,  PR  bu  və  digər  şəkildə  haqqında  danışılan 

məhsulun  müsbət  imicinin  formalaşdırılması,  onun  cəmiyyət 

tərəfindən rəğbətlə qarşılanmasını təmin edir. Jurnalist kökənli 

PR  mütəxəssisi  Namiq  Əliyevin  kitabını  fərqləndirən  cəhət  də 

məhz  budur  –  o  adi,  KİV-ə  xas  olan  sadə  dildə  PR-ı  anladır. 

Azərbaycan  Respublikasının  Prezidenti  yanında  Gənclər 

Fondunun belə bir layihəni dəstəkləməsi isə bu sahədə ehtiyac 

duyulan azərbaycan dilli nəşrlərin çoxalmasına və dolayısı ilə bu 

sahədə çalışmağa başlayan gənclərə tədris imkanı yaradır.



RƏYÇİ:                  Günay Nəzərova  PR menecer 

40



İctimaiyyətlə  əlaqələr  problemi  müasir  dövrün  ən  vacib 

məsələlərindən biri hesab olunur. “Public relations”ın  təşkili və 

idarə  olunması  bu  günün  demokratik  inkişaf,  plüralizm,  sosial 

dövlət prinsiplərini qəbul edən hər bir dövlətdə və eyni zamanda 

ölkə daxilində fəaliyyət göstərən qurumlar və şirkətlərdə aktual 

məsələ  kimi  qarşımıza  çıxır.  PR  sahəsinin  inkişaf  səviyyəsi 

cəmiyyətdə  demokratiyanın  səviyyəsi  ilə  birbaşa  əlaqədardır. 

İctimaiyyətlə  əlaqələr  ictimai  rəyə  mühüm  əhəmiyyət  verən, 

onunla hesablaşan cəmiyyətin məhsuludur.

Demokratik cəmiyyətlərin əsas xüsusiyyətlərindən biri odur 

ki, onların ali qanunvericiliyində hakimiyyətin qaynağı kimi xalq 

göstərilib. Xalq hakimiyyəti birbaşa və ya dövlət hakimiyyəti və 

yerli  özünüidarəetmə  orqanları  vasitəsilə  həyata  keçirir.  Bu  o 

deməkdir  ki,  xalq  idarəetmə  strukturları  üçün  deyil,  idarəetmə 

strukturları  xalq  üçün  mövcuddur.  Çünki,  bu  strukturlara 

hakimiyyət və səlahiyyətlər də məhz xalqın qərarı ilə verilir.

Demokratik və sərbəst bazar iqtisadiyyatını mənimsəmiş olan 

Azərbaycanda,  onun  idarəetmə  qurumları,  həmçinin,  onun 

ərazisində fəaliyyət göstərən yerli və xarici şirkətlər üçün də PR-

ın  təşkili  və  idarə  olunması  çox  vacib  bir  məsələdir.  Məhz  bu 

vaciblik,  qarşımızda  olan  kitabın  aktuallığını  və  əhəmiyyətini 

təyin etmiş olur. 

Demokratik quruluşun xüsusiyyətlərindən biri heç bir şərtlə 

vakuumda, köməkçi institut və mexanizmlərin olmadığı mühitdə 

mövcud  ola  bilməməsindədir.  Demokratiya-  seçim  imkanı 

deməkdir.  Seçim  imkanı  olan  yerdə  isə  mütləq  rəqabət,  alıcı 

uğrunda mübarizə var. 

41



PR  məhz  alıcının  məhsula,  ideyaya,  şəxsə  münasibətinin 

istənilən  istiqamətdə  formalaşmasını  təmin  edən  hərəkətlər 

məcmusudur. 

PR  termininin  ilk  dəfə  ABŞ  prezidenti  Tomas  Cefersonun 

istifadə  etdiyi  deyilir.  1807-ci  ildə  o  «Konqresə  7-ci 

Müraciət»inin  qaralamasında  ilk  dəfə  olaraq  ictimaiyyətlə 

əlaqələr  –  PR  terminini  işlətmişdir.  Bu  termin  altında  o,  ölkə 

miqyasında  hökumətə  inam  ab-havasının  yaradılmasını  və  bu 

işdə siyasi institutların səylərinin artırılmasını başa düşürdü.

İctimaiyyətlə  əlaqələr  işini  əhatə  etməyən  istər  dövlət 

idarəetmə  orqanlarının,  istərsə  də  özəl  qurumların  strukturları 

tam  hesab  oluna  bilməz.  İctimaiyyətlə  əlaqələr  işi  həm  dövlət 

idarəetmə  orqanlarının,  həm  də  özəl  qurumların  ictimaiyyətlə 

əlaqə  qurmaq  vasitəsi  ilə  sağlam  inkişafı  və  uzun  müddətli 

məqsədlərinə çatması və dolayısı ilə də dövlətin iqtisadi inkişafı 

üçün artıq olmazsa olmaz şərtlərdəndir. 

  İctimaiyyətlə  əlaqələr  Azərbaycan  üçün  yeni  bir  sahə 

olduğundan heç də hamıda onun tam mahiyyəti barədə dolğun 

təsəvvür yoxdur. Yəni, əksər hallarda ona dar məna verilir və bu 

son  nəticədə  ictimayyətlə  əlaqələr  barədə  qeyri-dəqiq  və 

natamam təəssürat yaradır.

Azərbaycanda  PR  işinin  inkişafı  və  vəziyyəti  qənaətbəxş 

hesab  oluna  bilməz.  İctimaiyyətlə  əlaqələr  işini  müstəqil  bir 

departament vasitəsi ilə tətbiq edən və ya ümumiyyətlə istifadə 

edən yerli şirkətlər demək olar ki, tam yoxdur.

  Ümumiyyətlə,  Azərbaycanda  ictimaiyyətlə  əlaqələr  üzrə 

mütəxəssislərə tələbat yüksəkdir. 

42



Bu tələbat özünü həm reklam agentliklərində, həm də müxtəlif 

şirkətlərin PR şöbələri yaratmaq istəyi olan şirkətlərdə göstərir.

Məhz bu səbəbdən birmənalı şəkildə yalnız tədqiqat əsəri kimi 

deyil, eyni zamanda praktik vəsait kimi qəbul edə biləcəyimiz 



“Nəyi?  Necə?  Nə  vaxt?  –  İctimaiyyətlə  əlaqələrin  idarə 

edilməsi” əsəri öz aktuallığı və lazımlığı ilə seçilir. Hesab edirəm 

ki,  əlimizdə  tutduğumuz  bu  kitab,  məhz  Azərbaycanda 

ictimaiyyətlə əlaqələrin həm də elm kimi tədqiq edilməsinə bir 

töhvə hesab edilə bilər. Müəllif  Namiq Əliyevin ortaya qoymuş 

olduğu  bu  əsər,  eyni  zamanda  PR-la  bağlı  praktik  ədəbiyyatın 

boşluğunu da müəyyən qədər doldurmuş olacaq. 

Ümumiyyətlə  bu  kitab,  PR  sahəsində  gələcəkdə  yazılacaq 

əsərlər üçün bir pioner funksiyası daşıya bilər. 

Ümid  etmək  olar  ki,  gələcəkdə  bu  istiqamətdə  yazılan 

əsərlərin sayı çoxalacaq. Unutmayaq, biz 21-ci əsrdə yaşayarıq 

və  ictimai  rəy,  media-kommunikasiya  vasitələri  müasir 

dövrümüzün ən başlıca meyarlarıdır. 



RƏYÇİ Vüqar ZİFƏROĞLU

Filologiya elmlər iüzrə fəlsəfə doktoru,

Bakı Dövlət Universiteti 

Beynəlxalq jurnalistika kafedrasının dosenti

43



Namiq  Rafiq  oğlu  Əliyev,  4  mart 

1977-ci  ildə  Bakı  şəhərində  ana-

d a n   o l u b .   B a k ı   D ö v l ə t  

Universitetinin məzunudur. Tələbə 

ikən  bir  sıra  dövrü  nəşrlərdə 

çalışıb.  1999-2000-ci  illərdə 

R e s p u b l i k a   E l m i   Te x n i k i  

Kitabxanasında,  2001-2003-cü 

illərdə  "Saman  yolu"  (STV) 

t e l e v i z i y a s ı n d a   m ü x b i r   v ə  

"Xəzərdən dünyaya" proqramının 

aparıcısı olaraq fəaliyyət göstərib. 

STV də fəaliyyəti zamanı bir neçə 

sənədli  filmin  ssenari  müəllifi 

olub. 

2001-2003-cü  illərdə  paralel  olaraq  Azərbaycan  Respublikası 

Mədəniyyət  Nazirliyinin  Mədəni  Maarif  Baş  İdarəsində  aparıcı 

mütəxəssis vəzifəsində çalışıb.

2004-cü  ildə 

“Azad  Azərbaycan”  müstəqil  Teleradio  Yayım 

Şirkətinə

  dəvət  olunub.  Burada  müxbir,  aparıcı  müxbir,  redaktor 

assistenti, redaktor vəzifələrində çalışıb. “Son xəbər"   və Həftə sonu" 

verilişlərinin aparıcısı olub. ATV- də çalışdığı müddətdə Azərbaycan 

Respublikasının  Prezidenti  cənab 

İlham  Əliyevi



  bir  sıra  xarici 

səfərlərdə müşayiət edən jurnalistlər sırasında olub. 

Dağlıq Qarabağ 

münaqişəsinin

 işıqlandırılması, ictimaiyyətin bu barədə daha dolğun 

məlumatlandırılması  üçün  ən  maraqlı  analitik  reportaj  və  süjetlərin 

müəllifi  olub.  Türkiyənin  “Kanal  D”,  “24  saat”,  “ATV”,  “TRT  1” 

kanallarında təcrübə keçib.

2010-cu  ilin  may  ayından 

Azərbaycan  Respublikası  Mərkəzi 



Bankın

ın Kommunikasiya departamentində fəaliyyətə başlamış, 2011-

ci  ilin  iyul  ayından  2014-cü  ilin  iyun  ayınadək  həmin  departamentin 

İctimaiyyətlə  Əlaqələr  şöbəsinin  rəisi,  2014-cü  ilin  iyul  ayından  isə 

Beynəlxalq əməkdaşlıq və kommunikasiya departamentinin, Kommuni-

kasiya şöbəsinin Mətbuat katibidir.

Evlidir. Bir oğlu var.

44

Document Outline

  • Страница 1
  • Страница 2
  • Страница 3
  • Страница 4
  • Страница 5
  • Страница 6
  • Страница 7
  • Страница 8
  • Страница 9
  • Страница 10
  • Страница 11
  • Страница 12
  • Страница 13
  • Страница 14
  • Страница 15
  • Страница 16
  • Страница 17
  • Страница 18
  • Страница 19
  • Страница 20
  • Страница 21
  • Страница 22
  • Страница 23
  • Страница 24
  • Страница 25
  • Страница 26
  • Страница 27
  • Страница 28
  • Страница 29
  • Страница 30
  • Страница 31
  • Страница 32
  • Страница 33
  • Страница 34
  • Страница 35
  • Страница 36
  • Страница 37
  • Страница 38
  • Страница 39
  • Страница 40
  • Страница 41
  • Страница 42
  • Страница 43
  • Страница 44


Yüklə 10,01 Mb.

Dostları ilə paylaş:
1   2   3   4   5   6   7   8   9   10   11




Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2022
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə