T. C. Marmara üNİversitesi sosyal biLİmler enstiTÜSÜ İlahiyat anabiLİm dali



Yüklə 281.98 Kb.

səhifə61/147
tarix11.09.2018
ölçüsü281.98 Kb.
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   147

 
147
Burada iki önemli gelişmeden bahsedilmesi gerekmekte: bunlardan biricisi
Polonya isyanıdır. Bu isyan şiddet kullanılarak bastırılmış, Polonya krallığının ismi 
“Vistula toprakları” olarak değiştirilmiş ve yaklaşık 20.000 Polonyalı Rusya ve 
Sibirya’ya sürgüne gönderilmiştir. Birçok tarihçi 1863 yılını Polonya için bir dönüm 
noktası olarak görür. Bu isyanın anıları Rus siyasetine 20. yüzyılda rehberlik etmiş
537
 ve 
1860’ın başlarında devleti sıkıntıya düşüren genel krizi etkilemiştir. Pek çok tarihçi bu 
isyanın tepkiyi daha da artırdığını ileri sürmektedir.
538
 İkinci önemli sonucu ise bu isyan 
dinî grupların samimiyetinden endişe edilmesine neden olmuştur. Çuvaş Pedagogu İ. 
Ya. Yakovlev Polonya isyanının bastırılmasından sonra özellikle Mihael Katkov’un 
etkisiyle  İlminskiy takipçilerinin ve kendisinin “ayrımcılık” ile suçlandığını 
söylemektedir. Bu arada ayrımcılık için bazı komplo ve ayaklanmalar söz konusudur.
539
 
Rus yetkililer Polonyalıları  sıkı Katolik olarak gördüğünden Tatarlar ve dolayısıyla 
müslümanlarla irtibatlandırmışlardır. Aslında Polonya isyanı Tatarları ve islamı 
anlamak açısından yeni açılımlar getirmiştir. 1863’ten sonra Polonya’daki siyasetin 
ardındaki amaçlar imparatorluk projesini aydınlattı. Burada “obrusenie’ “Ruslaştırma” 
kavramı özellikle önemlidir. Rus devletinin Polonya’da uyguladığı Ruslaştırma planı 
diğer gayrı Rus topluluklara da bir örnek olmuştur. Polonya’nın özerkliğinin 
kalkmasıyla bürokrasi Rusların eline geçmiş ve Polonya kurumları el değiştirmiş, halkın 
bütün alanı Ruslaşmıştır. Pek çok sosyolog ve tarihçi, Rusların Ruslaştırma politikasını 
1863 isyanına tepki olarak 1880’de başlattığını yazmaktadır. 
540
 Bu ayaklanma rejimin 
gayrı Ruslarla olan ilişkisini yeniden düzenlemiş ve 1860’larda ‘obrusenie’ yani 
Ruslaştırma İdil bölgesinin önemli konularından biri olmuştur. 
Rus devletinin bu yüzyılda bir diğer önemli stratejik önceliği de Türkistan’a 
yöneliktir. 1860’larda Batı Türkistan’ın istilâsıyla Rusya güney doğuya doğru 
genişlemiş ve devamla Türkistan’a karşı başlattığı baskı imparatorluğun bir politik aracı 
olmuştur. Rus devleti 1860’larda Kırım savaşı ve Şeyh  Şamil isyanının Kafkasya’da 
bastırılmasıyla güney sınırlarını Türklere karşı güçlendirmiş, yönünü tamamen 
                                                 
537
 Andreas Kappeler, Rusland als Vielvölker Reich: Entstehung, Geschichte, Zerfall (Munich, 1992), s. 207–215  
538
 W. Bruce Lincoln, The Great Reforms: Autocrasy, Bureaucracy, and politics of change in İmperial Russia
Dekalb: Northern İlliois Universty press, 1989. 
539
 Geniş bilgi için bakınız; Petr Denisov, Religiozniye verovanniye Çuvaş: Istoriko-etnografiçiskiye oçerki 
(Çeboksarı 1959) s. 306–307  
540
 Edward C. Thaden, Russification in the Baltic Provinces an Finland 1855–1914 (Princeton 1981) s. 27–28. 


 
148
Türkistan’a dönmüştür.
541
 Rusya’nın Türkistan’daki egemenliği arttıkça Tatarlara olan 
bağlılık ve güvenleri de azalmıştır.
542
 Tatarların dinî yollarla Türkistan’da egemenlik 
kuracağı korkusu devletin islamiyete karşı cephe açmasına neden olmuştur.  
Bu dönemde köktendinci akımlardaki yeniliklerin yanında geleneksel 
düşüncede de yenilikler oluşmaya başlamıştır. “Moskovskıe Vedomosti gazetesinin 
tutucu editörü Mihail Katkov’un Rusları Polonya hareketine karşı örgütleme çabası çok 
önemlidir. Katkov öfkesini, aynı anda Finliler, Almanlar ve Ermeniler gibi 
bağımsızlıklarıyla uğraşan gayrı Ruslara karşı da göstermekten çekinmemiştir.”
543
 Bu 
dönemin geleneksel ideolojinin en güçlü temsilcisi Nikolay Danilevski’dir ve Rusya ve 
Avrupa ismini taşıyan eseri, biyoloji ve diğer bilimlerin ilkeleri üzerinedir. 
 
Danilevski’nin ilgilendiği en önemli şey, Rusya ve Avrupa ilişkileridir. “Slavları tarihi 
ve kültürel bir tip olarak incelerken Slavların Osmanlı ve Avusturya egemenliğinden 
kurtulup Avrupa’ya karşı Rusya adı altında birleşmesini önermiştir.”
544
 Bu ideolojik 
akımın fark edilmesi 1877–78 Türk-Rus savaşıyla sonuçlanmıştır. Bu savaş neticesinde 
Bağımsız Bulgaristan kurulmuştur. Bu akımların  İdil-Kama bölgesindeki olaylarla 
doğrudan ilişkisi yoktur, ancak islama karşı atılan iftiraları anlamak için önemlidir.
545
 
Rus imparatorluğunun islamla ilgili politikaları özetlenemeyecek kadar 
karmaşıktır. Andreas Kappeler’e göre, “Rusların müslümanlara karşı uyguladığı ortak 
bir politika olmamıştır. Farklı bölgelerdeki siyasi, sosyal ve kültürel çeşitlilik politikaya 
da yansımıştır, ancak en önemli ortaklık pragmatik (faydacı) esnekliktir.”
546
 Bu 
politikaların genel taslakları Sovyet ve batılı araştırmacılar tarafından incelenmiştir.
547
 
Ancak yine de açıklanması gereken pek çok şey vardır. XVIII. yüzyılda Kantora’nın 
zorla vaftiz çabası, camilerin yıkılması gibi meseleler henüz iyice aydınlatılmış değildir, 
                                                 
541
 R. A. Pierce, Russian Central Asia, 1867–1917, Berkeley 1960; Kappeler, s. 160–68 
542
 Edward J. Lazerini, “Volga Tatars in Central Asia, 18th-20th Centuries: From diaspora to Hegemony “ (Editör 
Beatrice Manz, Central Asia in Historical Perspective, Boulder 1994, s. 89–90 
543
 Edward C. Thaden, Conservative Nationalism in Nineteenth-Century Russia, Seattle 1964, s. 47-48. 
544
 Danilevski’nin fikir sistemi için bakınız; Edward C. Thaden, 102–115 
545
 Werth, a. g. e. s. 345 
546
 Andreas Kappeler, “Charist Policy toward the muslims of the Russian empire”, Muslim Commities Reemerge: 
Historical Perspectives on Nationality, Politics and Opposition in the former Soviet Union and Yugoslavia (Durham 
and London 1994) s. 141–156.  
547
 A. N. Grigoryev, “Kristiyanizatsiya neRuskih narodnostey kak odin iz metedov natsionalno-koloniyalnoy politiki 
tsarizma v Tatarii”, Materyali po istorii Tatari, vip. 1, Kazan 1948, s. 226–285. 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   57   58   59   60   61   62   63   64   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə