Dərslik Prof. S.İ. Seyidov və prof. M.Ə. Həmzəyevin elmi redaktorluğu ilə



Yüklə 3,93 Mb.

səhifə168/191
tarix17.09.2017
ölçüsü3,93 Mb.
növüDərs
1   ...   164   165   166   167   168   169   170   171   ...   191

571

istifadə yolu ilə həyata keçirilir.  Bu,  həmin müəllimin fərdi

üslubu kimi xarakterizə olunur. Müəllim əməyinin fərdi üslubu

onun fəaliyyətinin elə davamlı tərzləri birliyidir ki,  o yalnız

həmin şəxsin yerinə yetirdiyi işlərin müvəffəqiyyətini təmin

edir.  Müəllimin fərdi üslubunun səmərəliliyi onun yetirdiyi

şagirdlərin tərbiyəlilik və yüksək mənimsəmə səviyyəsi ilə

ölçülür.  Müəllim hansı üslubla işlədiyini dərk etməlidir.  O, 

həmin üslubun qüsurlarının nədən ibarət olduğunu və bu

qüsurları necə aradan qaldırmaq mümkün olduğunu bilməlidir. 

Bir  cəhəti də nəzərə almaq lazımdır ki, müəllimin yiyələndiyi

fərdi üslub nisbətən ləng dəyişilə bilir.

Müəllim şəxsiyyətinin strukturunda özünü göstərən psixi

halətlərə və proseslərə gəldikdə onlar epizodik, struktiv xarak-

ter daşıyır,  bir növ şəxsiyyətin yaranmasında ehtiyat rolunu

oynayırlar.  

Nəhayət, müəllim şəxsiyyətinin strukturunda təcrübə, bi-

lik,  bacarıq,  vərdiş və adətlər də özünəməxsus yer tutur və

onun fəaliyyətinin səmərəliliyində mühüm rol oynayır.

Yeri gəlmişkən qeyd etmək lazımdır ki,  müəllim

şəxsiyyətinin

struktur


komponentləri

içərisində

ən

az

dəyişməyə meyli olan onun istiqamətidir. Bu cəhəti dəyişmək, 



tərbiyə etmək nisbətən çətindir.  Ona görə də hələ əvvəlcədən

müəllim şəxsiyyətinin istiqamətinin düzgün formalaşması

həlledici əhəmiyyətə malikdir.

Müəllim şəxsiyyətinin pedaqoji fəaliyyətdə rolu. Peda-

qoji fəaliyyətin müvəffəqiyyətində yüksək keyfiyyətlərə malik

olan müəllim şəxsiyyətinin formalaşması mühüm əhəmiyyətə

malikdir.  Həmin keyfiyyətlər fəaliyyət prosesində tədricən

şagirdlərin şəxsiyyətinin əlamətlərinə çevrilir.  Qabaqcıl müəl-

limlərin iş təcrübəsini nəzərdən keçirdikdə onlarda yüksək

şüurluluq,  əxlaqi keyfiyyətlər,  ümumi mədəniyyət və s.  kimi

keyfiyyətlər müşahidə edirik. Pedaqoji qabiliyyətlərlə birlikdə

bu keyfiyyətlər müəllimə öz fəaliyyətində müvəffəqiyyət qa-

zanmaq imkanı verir.  Müəllimin öz fəaliyyətində müvəffə-




572

qiyyət qazanmasında onun əxlaqi və iradi keyfiyyətləri də

mühüm yer tutur.  Bu keyfiyyətlər möhkəmlənir və müəllimin

şəxsiyyətinin daimi əlamətlərinə çevrilir.

Müəllimin iradi qüvvəsinin ən parlaq ifadələrindən biri

onun məqsədyönəlişliliyi, daima böyük pedaqoji vəzifələri həll

etməyə yönəlməsindən ibarətdir. İradəli müəllim təkcə şagirdin

qarşısına tələb qoymaqla kifayətlənmir,  eyni zamanda həmin

tələbin dəqiq və vaxtında yerinə yetirilməsinə nəzarət edir.  

Müəllim təkidli olmalıdır.  Təkidlilik təkcə müəllimin

şagirdlərə qarşı tələbkar olması, ona nəzarət etməsi üçün zəruri

deyildir.  Bu keyfiyyət eyni zamanda müəllimin öz pedaqoji

fəaliyyətini icra edərkən qarşıya çıxan ciddi çətinlik və maneə-

ləri aradan qaldırması, fasiləsiz olaraq öz üzərində işləməsi, öz

ixtisasını artırması üçün də zəruridir.

Pedaqoji


işin

müvəffəqiyyəti

üçün

müəllimdə



dözümlülük, hövsələnin olması da zəruridir.  Əgər müəllim

özünü əla ala bilmirsə,  o,  sinfi də ələ ala bilməyəcəkdir. 

Müəllim özünü ələ ala bilməyi, öz hərəkətlərinə nəzarət etməyi

bacarmalıdır.

Müəllim üçün xarakterik olan keyfiyyətlərdən onun

təvazökarlıq və özünə qarşı tələbkarlığını da qeyd etmək

lazımdır.  Bunlar

həqiqi

müəllimə


xas

olan


müsbət

keyfiyyətlərdəndir. Təcrübəli müəllim nə qədər müvəffəqiyyət

qazansa da, hələ çox iş görmək lazım gəldiyini başa düşür.

Hələ vaxtilə görkəmli rus pedaqoqu K.D.Uşinski təlim və

tərbiyə işində müəllimin mövqeyinə müstəsna əhəmiyyət

verərək onun geniş və dərin elmi-pedaqoji biliyə, yüksək əxlaqi

keyfiyyətlərə,  möhkəm iradəyə və xarakterə malik olmasını

tələb edirdi.  O,  hər şeydən əvvəl tərbiyəçinin tərbiyə etdiyi

insanı

hərtərəfli



bilməsinin,  onu

dəqiq


öyrənməsinin

zəruriliyini, həmin biliklər olmadan tərbiyə işini düzgün təşkil

etməyin mümkün olmadığını göstərir.  “Tərbiyəçi insanı

həqiqətdə olduğu kimi bilməli,  onun bütün zəif və qüvvətli  

cəhətləri ilə,  bütün gündəlik xırda ehtiyacları ilə tanış



573

olmalıdır.  Tərbiyəçi insanı ailədə,  cəmiyyətdə,  xalq arasında, 

bəşəriyyət içərisində və öz vicdanı ilə üzbəüz durduğu halda

öyrənməlidir… 

o, 

insanı


bütün

yaşlarda,… 

bütün

vəziyyətlərdə, şadlıq və qəmginlik hallarında… öyrənməlidir… 



yalnız bu zaman o, insan təbiətinin özündən tərbiyə vasitələrini

əxz edə bilər, bu vasitələr isə olduqca çoxdur”.

1

  

Müəllim şəxsiyyətinin bu kimi keyfiyyətlərə malik



olması onun pedaqoji fəaliyyəti üçün zəruridir.

Müəllim şagird kollektivinə rəhbərlik edir. Onun təlim və

tərbiyəsi ilə məşğul olur. Ona görə də istər-istəməz müəllimlə

şagird arasında qarşılıqlı münasibətlər mövcud olur.  Müəllim

öyrədir,  tərbiyə edir,  şagird öyrənir,  müəllimin rəhbərliyi

altında bilik,  bacarıq və vərdişlərə yiyələnir.  Bu prosesdə

müəllim eyni zamanda şagird şəxsiyyətinin təşəkkülü və

inkişafına əsaslı təsir göstərir.

Şagird şəxsiyyətinin təşəkkülünə müəllimin öz şəxsiyyəti

də lazımi təsir göstərir.

Pedaqogika tarixinə nəzər saldıqda görkəmli pedaqoq və

ictimai xadimlərin müəllim şəxsiyyətinin uşaqların təlim və

tərbiyəsində,  o cümlədən onlarda şəxsiyyətin təşəkkülündə

mühüm rol oynaması barədə fikirlərinə rast gəlirik.

A.İ.Gertsen göstərir ki,  şagirdlərə təkcə müəllimin biliyi

deyil, onun şəxsiyyəti də, ruhi keyfiyyətləri də əsaslı təsir edir.

K.D.Uşinski bu cəhətə xüsusi diqqət yetirərək yazır: 

“Tərbiyədə hər şey tərbiyəçinin şəxsiyyətinə əsaslanmalıdır. 

Çünki tərbiyənin gücü yalnız insan şəxsiyyətinin canlı

mənbəyindən nəşət edir.  Heç bir nizamnamə və proqram,  heç

bir süni yaradılmış müəssisə, nə qədər mahiranə düşünülsə də

tərbiyə işində şəxsiyyəti əvəz edə bilməz”.

1

     


Təcrübə göstərir ki,  doğrudan da müəllim şəxsiyyətinin

şagirdlərə tərbiyələndirici təsirini başqa heç bir şey əvəz edə

                                                

1

К.Д.Ушински. Сечилмиш педагожи ясярляри, Бакы, 1953, сящ.98

1

К. Д.Ушинский. Собрание сочиненений. Т.2., М., 1948, с.63-64. 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   164   165   166   167   168   169   170   171   ...   191


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə