MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə166/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   162   163   164   165   166   167   168   169   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



271 

271 


271 

271 


271 

271 


271 

271 


271 

fəaliyyətinin məzmununun spesifikasını müəyyən edir. Bu özü 

həmin planların həyata keçirilməsi vasitəsinə çevrilir. 

Əgər yeniyetməlik dövründə Ģagirdlər üçün müəllim və 

valideynlərin  nüfuzu  öz  həmyaĢıdlarının  nüfuzu  ilə  bir  növ 

tənzim  olunursa,  böyük  məktəbli  üçün  ayrı-ayrı  fənn 

müəllimlərinin  nüfuzu  məktəbin  nüfuzundan  fərqləndirilir. 

Böyük  məktəblinin  Ģəxsi  özünütəyinində  iĢtirak  edən 

valideynlərinin nüfuzu artır.  

Böyük  məktəblilərin  peĢə  və  Ģəxsi  özünütəyinlərinə 

hazırlığı  özünün  sərvət  meylləri  sistemlərinə  aydın  Ģəkildə 

ifadə  olunan  peĢə  istiqamətini  və  peĢə  maraqlarını,  nəzəri 

təfəkkür  formalarının  inkiĢafını,  elmi  idrak  metodlarına 

yiyələnməyi,  özünütərbiyə  bacarığını  daxil  edir.  ġəxsiyyətin 

yetiĢməsi  və  formalaĢmasının  bu  yekun  mərhələsi  

məktəblinin  qiymət  və  bələdləĢmə    fəaliyyətinin  daha  tam 

təzahür etdiyi vaxtda baĢa çatır. Bu yaĢ dövründə məktəblinin 

müstəqilliyə cəhd göstərməsi əsasında onda mənlik Ģüurunun 

tam  strukturu  formalaĢır,  Ģəxsi  refleksiya  inkiĢaf  edir,  həyati 

planlar və pespektivlər dərk olunur.  



Ġdrak  proseslərinin  inkiĢafı.  Ġlk  gənclik  dövründə 

idrak prosesləri inkiĢaf edərək yeni keyfiyyətlər kəsb edir. Bu 

dövrdə qavrayıĢın seçiciliyi və mənalılığında əsaslı dəyiĢiklik 

baĢ  verir.  Məktəblilər  daha  çox  əhəmiyyətli,  təlimin 

məqsədləri ilə səslənən obyektləri və materialları seçir və qav-

rayırlar. Nitqin və təfəkkürün inkiĢafı qavrayıĢın mənalılığını 

artırır.  Onların  qavrayıĢları  daha  çox  məqsədyönəlmiĢ 

xarakter  daĢıyır.  Məkan,  zaman,  hərəkət  qavrayıĢı  geniĢ  və 

əhatəli olur.  

Diqqət  tam  mənasında  ixtiyari  xarakterə  malik  olur. 

Böyük  məktəblilər  maraqlılıq  dərəcəsindən  asılı  olmayaraq 

diqqətlərini  onlar  üçün  zəruri  olan  obyektin  üzərinə  yönəldə 

və  onun  ətrafında  mərkəzləĢə  bilirlər.  Böyük  məktəblilərdə 

diqqətin  davamlılığı,  mərkəzləĢməsi  əsaslı  Ģəkildə  yüksəlir. 

Bu  ən  çox  böyük  məktəblilərin  hər  gün  məktəbdə,  sinifdə, 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

272 



272 

ictimai  iĢlər  zamanı  yerinə  yetirdikləri  iĢlərin  əhəmiyyətini 

dərk  etmələri  ilə  bağlı  olur.  Böyük  məktəblilər  bəzən  bütün 

dərs  müddətində  diqqətlərini  onun  üzərində  saxlaya  bilirlər. 

Bununla  yanaĢı  olaraq  böyük  məktəblilərdə  diqqətin  həcmi 

əsaslı  Ģəkildə  geniĢlənir.  Bu,  böyük  məktəblilərin  öyrən-

diklərini  əvvəllər  öyrənmiĢ  olduqları  ilə  əlaqələndirə  bilmək 

bacarığı  ilə  Ģərtlənir.  Böyük  məktəblilər  diqqətlərini 

paylamaqda və keçirməkdə çətinlik çəkmirlər. 

Ġlk gənclik yaĢında hafizənin inkiĢafı nəzərə çarpacaq 

dərəcədə  yüksəlir.  Mənalı,  məntiqi  yaddasaxlama  üstünlük 

təĢkil  edir.  Bu  dövrdə  məktəblilər  yaddasaxlamanın  səmərəli 

yollarından istifadəyə geniĢ yer verirlər.  

Ġlk  gənclik dövründə  təfəkkürün inkiĢafında da  əsaslı 

yüksəliĢ baĢ verir. Bu dövrdə məktəblilərin təfəkkürü özünün 

müstəqilliyi,  tənqidiliyi,  ardıcıllığı,  nəzəri  və  mücərrəd 

xarakter  daĢıması  ilə  fərqlənir.  Təfəkkürün  proseslərindən  və 

formalarından  yerində  və  düzgün  istifadə  etmək  imkanları 

artır.  Bütün  bunlarla  yanaĢı  bu  dövrdə  məktəblilərin  ümu-

miləĢdirmələrində  bəzən  tələsgənlik  ucundan  qüsurlar  özünü 

göstərə bilir.  

Təlim  prosesində  böyük  məktəblilərdə  bərpaedici 



təxəyyüllə  yanaĢı  yaradıcı  təxəyyülün  inkiĢafı  üçün  də  geniĢ 

imkan yaranır. Bu hal ən çox Ģagirdlərin  yaradıcı fəaliyyətdə 

özünü aydın göstərir.  

Bütün  qeyd  edilənlərlə  yanaĢı  ilk  gənclik  dövründə 

məktəblilərdə maraq və tələbatlar, xüsusilə mənəvi tələbatlar 

inkiĢaf edir. Onlar elmin, texnikanın, cəmiyyət və onun həyat 

tərzinin  müxtəlif  sahələri  ilə  maraqlanmaqla  yanaĢı,  onlarda 

ünsiyyətə,  incəsənətə,  əxlaqi  davranıĢ  normalarını  həyata 

keçirməyə mənəvi tələbatlar formalaĢır.  

 

Ġlk gənclik dövrünün əsas psixoloji xüsusiyyətləri (15-17 yaĢ) 

 

-ÖZÜNÜ DƏRK ETMƏNĠN (mənlik Ģüurunun) – özü haqqında 



təsəvvürlərin, özünün zahiri görkəmini, əqli, mənəvi, iradi 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



273 

273 


273 

273 


273 

273 


273 

273 


273 

keyfiyyətlərinin qiymətləndirilməsi 

-Özünün  öz  ideallarına  münasibətləri  baĢ  verir,  özünütərbiyə 

imkanları meydana gəlir 

-ĠRADĠ TƏNZĠM yüksəlir 

-Diqqətin  mərkəzləĢməsi,  hafizənin  həcmi,  təlim  materialının 

məntiqiləĢdirilməsi 

yüksəlir, 

mücərrəd-məntiqi 

təfəkkür 

formalaĢır 

-Mürəkkəb  məsələlərdən  müstəqil  olaraq  baĢ  çıxarmaq  bacarığı 

meydana gəlir 

-Tam  baxıĢlar,  bilik,  inam,  özünün  həyat  fəlsəfəsi  sistemi  kimi 

DÜNYAGÖRÜġÜ formalaĢır 

-Özünün  Ģəxsi  həyat,  məhəbbət,  siyasət  nəzəriyyəsinin 

yaranması, mühakimələrinin maksimalizmi 

-Özünün müstəqilliyi, orijinallığının təsdiqinə cəhd 

-Böyüklərin məsləhətinə məhəl qoymamaq 

-Tənqidbazlıq, inamsızlığın təzahüri 

-Quru rasionalizm, praktisizm 

-Özünüidarəyə, ətrafdakıları yenidən anlamağa cəhd göstərmək, 

psixoloji yetginliyin müəyyən dərəcəsinə yiyələnmək 

-Ġdrak 


fəaliyyətinin 

əsas 


motivi 

kimi 


PEġƏYƏ 

YĠYƏLƏNMƏYƏ cəhd 

-Həqiqi  müstəqilliyin  olmaması.  HəmyaĢıdlarının  təsirinə 

meyllilik,  həmyaĢıdlarına  münasibətdə  yüksək  təlqin  və 

konformizm 

-Cinsi yetiĢmənin baĢa çatması 

-Ġlk MƏHƏBBƏT hissinin, dostluğun meydana gəlməsi 

-Emosional sahədə əsaslı yenidənqurmanın baĢ verməsi 

-Öz hərəkətlərini kifayət qədər dərk edə bilməməsi.  

 

Ġlk gənclik dövrü dünyagörüşünün formalaĢması üçün 



də  həlledici  dövrdür.  Bu  dövrdə  təlim  və  tərbiyənin, 

məktəblilərin  idrak  imkanları  və  sahələrinin  geniĢlənməsinin 

təsiri altında böyük məktəblilərdə dünyagörüĢü formalaĢır.  

Ġlk  gənclik  dövründə  məktəblilər  yeni  aparıcı  fəaliyyət 

tipinə  –  tədris-peĢə  fəaliyyətinə  keçirlər.  Bu  fəaliyyət  tipinin 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   162   163   164   165   166   167   168   169   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə