MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə97/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   93   94   95   96   97   98   99   100   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

54 



54 

pronstrastvo. M., 1985. s. 21-34 



Vekker A. M.   Psixiçeskie proüessı. T. I. , L. – 1974, 

s. 196-278. 



Qleytman  Q.  Fridlund  A.,  Raysberq  D.  Osnovı 

psixoloqii.  – S. Peterburq, 2001, s.252-

294 

 

 



 

 

 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



55 

55 


55 

55 


55 

55 


55 

55 


55 

10-cu FƏSĠL 

 

HAFĠZƏ 

 

Qısa xülasə 

  

 Hafizə haqqında anlayıĢ. Ġnsanın duyub qavradıqlarının iz 

salmadan  getməməsi,  beyində  hifz  olunması.  Hafizə  keçmiĢ 

təcrübənin    beyində  nəqĢləndirilməsi,  yadda  saxlanması,  yada    sa-

lınması və tanınmasından ibarət idrak prosesi kimi. Hafizənin insan 

həyatında  əhəmiyyəti.  Hafizə  haqqında  nəzəriyyələr:  psixoloji, 

fizioloji, biokimyəvi. Hafizə mərkəzi. 

 Hafizənin  prosesləri:  yaddasaxlama,  yadasalma,  tanıma, 

unutma.  Yaddasaxlama və onun növləri: məntiqi və mexaniki, qey-

ri-ixtiyari  və  ixtiyari,  qısa  müddətli  və  uzun  müddətli,  mnemonik 

yaddasaxlama.  Yadasalma  və  tanıma.  Unutma  və  onun 

xüsusiyyətləri; unutma tempi. Reminisensiya hadisəsi. 

 Hafizənin  növləri  və  tipləri:  Yadda  saxlanılan  materialın 

növlərindən asılı olaraq hərəkət, surət, emosional və sözlü məntiqi 

hafizə. Qısa müddətli, uzun müddətli və operativ hafizə. 

 Hafizənin  tipləri:  görmə  tipi,  eĢitmə  tipi,  hərəki  tip, 

qarıĢıq tip. Onların təlim prosesində nəzərə alınmasının əhəmiyyəti. 



Hafizə pozuntuları. 


www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

56 



56 

IV.10.1. Hafizə haqqında anlayıĢ 

 

 

Ġnsanın  duyub  və  qavradıqlarının,  psixikasında  baĢ 

verənlərin hamısı izsiz ötüĢmür, müəyyən mənada orada hifz 

olunur.  Bəziləri  isə  ömürlük  qalır.  KeçmiĢdə  baĢ  verənlərin 

psixikada  "izi",  iĢarələri,  kodu,  sürəti  qalır.  Bizlərdən  hər 

birimiz  təsdiq  edə  bilərik  ki,  təkrarən  duyduğumuz  və 

qavradıqlarımızı  tanıyır  və  onu  əvvəllərdə  məhz  o  Ģəkildə 

yaĢadığımızı söyləyərik. 

 

Psixikanın mühüm universal xüsusiyyətlərindən biri də 



informasiyanın  fasiləsiz  olaraq  toplanması  qabiliyyətidir.  Bu 

proses psixi fəaliyyətin bütün dövr və sahələrini əhatə etməklə 

bir  çox  hallarda  avtomatlaĢır,  hətta  az  qala  qeyri-Ģüuri 

mahiyyət kəsb edir. Nümunə olaraq psixologiyada iki mötəbər 

tarixi fakt kimi göstərilən hadisəni vermək istərdik. 

 

Tamamilə  savadsız  qadın  xəstələnir  və  həyəcanlı, 



yüksək  tonla  mənasını  özünun  də  baĢa  düĢmədiyi  yunan  və 

latın dillərində danıĢmağa baĢlayır. Məlum olur ki, uĢaqlıqda 

o,  keĢiĢin  yanında  qulluqçu  iĢləmiĢdir.  KeĢiĢ  adətən  antik 

klassiklərin  əsərlərindən  pafosla  parçalar  oxuyarmıĢ.  Qadın 

isə  qeyri-ixtiyari  olaraq  onları  yadda  saxlamıĢ,  lakin 

xəstələnənə qədər bunu heç özü də bilməmiĢdir.  

 

Aptekdə  gipnoz  edilmiĢ  Ģəxs  dərmanların  üzərindəki 



yüzlərlə  yazını,  dərman  adlarını  əzbərdən  söyləmiĢdir. 

Halbuki onun tibblə heç vaxt bağlılığı olmamıĢdır. 

 

Hafizə  bütün  canlılarda  vardır.  Hətta,  bitkilərin  də 



yaddaĢının  olması  ilə  bağlı  elmi  fikirlər  söylənilir.  GeniĢ 

mənada,  hafizəni  canlı  orqanizmin  informasiyanı  təsbit  edən 

anadangəlmə  və  həyatda  qazanılan  mexanizm  kimi  də 

xarakterizə etmək olar.  

 

Hafizə  keçmiş  təcrübənin  beyində  nəqşləndirilməsi, 

yadda saxlanması sayəsində sonralar onun tanınma və yada 

salınmasından ibarət mürəkkəb psixi fəaliyyətdir. 

Hafizənin insan həyatında və fəaliyyətində əhəmiyyəti 




www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



57 

57 


57 

57 


57 

57 


57 

57 


57 

olduqca  böyükdür.  Əgər  hafizə  olmasaydı  hər  Ģey  insana 

həmiĢə yeni görünərdi. Hafizə olmasaydı insan «əbədi olaraq 

yeni doğulmuĢ uĢaq vəziyyətində qalardı» (Ġ.Seçenov). Bütün 

psixi proseslərin ən mühüm xarakteristikası olan hafizə insan 

Ģəxsiyyətinin vahidliyini və tamlığını təmin edir.  

Hafizə  və  onun  mexanizmləri  ta  qədim  zamanlardan 

mütəfəkkirlərin diqqətini cəlb edən bir problem olmuĢdur. Bu 

baxımdan  hafizənin  psixoloji,  fizioloji,  biokimyəvi  və  s. 

nəzəriyyələri  meydana  çıxmıĢdır.  Hafizənin  psixoloji 

nəzəriyyəsində  hələ  vaxtilə  Aristotelin  irəli  sürdüyü 

assosiasiya  anlayıĢı  xüsusilə  diqqəti  cəlb  edir.  Bu  anlayıĢ 

bütün  psixi  törəmələrdə  məcburi  prinsip  kimi  irəli 

sürülmüĢdür. Bu prinsipə görə  əgər müəyyən psixi  törəmələr 

Ģüurda eyni vaxtda və ya bir-birinin ardınca meydana gəlirsə, 

onların  arasında  assosiativ  əlaqə  yaranır  və  bu  əlaqələrin  hər 

hansı  bir  ünsürü  yenidən  canlandıqda  Ģüurda  mütləq  onun 

bütün  ünsürlərinin  təsəvvürünü  yaradır.  Assosionistlər 

obyektlərin  məkan-zaman  yaxınlığından,  oxĢarlığından  və 

fərqindən  asılı  olaraq  üç  assosiasiya  tipini  ayırmıĢlar: 

qonĢuluq  üzrə,  oxĢarlıq  üzrə,  əkslik  üzrə.  Bunların 

yaddasaxlama  və  yadasalmada  əsas  rol  oynadığını 

göstərmiĢlər.  

Hafizə  haqqında  fizioloji  nəzəriyyənin  əsasını 

akademik  Ġ.P.Pavlov  qoymuĢdur.  Bu  Ġ.P.Pavlovun  ali  sinir 

fəaliyyətinin  qanunauyğunluqları  haqqında  təliminin  əsas 

müddəaları  ilə  sıx  bağlıdır.  BaĢqa  sözlə,  fizioloji  nəzəriyyə 

hafizənin  fizioloji  əsasını  beyin  qabığında  müvəqqəti 

əlaqələrin  yaranması,  möhkəmlənməsi  və  canlanması  ilə 

bağlayır. 

Hafizə haqqında biokimyəvi nəzəriyyə tərəfdarları belə 

hesab  edirlər  ki,  beyində  müəyyən  üzvlərin  möhkəmlənməsi, 

hifz  edilməsi  və  yada  salınması  proseslərinin  mexanizmləri 

əsasında  xarici  qıcıqlandırıcıların  təsiri  altında  sinir 

hüceyrələrində baĢ verən spesifik kimyəvi dəyiĢmələr durur. 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   93   94   95   96   97   98   99   100   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə