MəMMƏdov qəRİb xəLİlov mahmud



Yüklə 4,78 Mb.

səhifə134/228
tarix30.12.2017
ölçüsü4,78 Mb.
1   ...   130   131   132   133   134   135   136   137   ...   228

 

255


Tipik boz 

Suvarılan boz 

Tünd dağ-şabalıdı 

Adi dağ-boz-qəhvəyi 

Subasar-çəmən (allüvial-çəmən) 

66 


66 

65 


63 

63 


331430 

380310 


27740 

189990 


671670 

3,84 


4,40 

0,32 


2,20 

7,77 


 Qrup 

üzrə bal 

71 

4843680  56,06 



III 

qrup, 


orta 

keyfiy


yətli 

tor-


paqlar 

41-60 


bal 

Adi dağ-şabalıdı 

Açıq dağ-şabalıdı 

Çəmən şabalıdı 

Açıq şabalıdı 

Açıq dağ-boz-qəhvəyi 

Açıq boztorpaqlar 

60 


59 

56 


53 

45 


44 

299420 


125250 

261850 


87420 

33040 


61670 

 

 Qrup 



üzrə orta bal 

56 


868850 

10,05 


IV 

qrup,a


şağı 

keyfiy


yətli 

torpaql


ar 21-

40 


Boz-qonur 40 

166500 


1,93 

 Qrup 


üzrə orta bal 

40 


166500 

1,93 


qrup, 


şərti 

yarar-


sız tor-

paqlar 


20 

baldan 


aşağı 

İbtidai dağ-çəmən 

İnkişaf etməmiş dağ qaratorpaq-

lar  


İnkişaf etməmiş şabalıdı 

İnkişaf etməmiş  qəhvəyi dağ-

meşə 

İnkişaf etməmiş dağ-şabalıdı 



Delüvial şoranlıqlar 

Allüvial şoranlıqlar 

Təpəli şoranlıqlar 

Şorakətlər 

Takırlar 

Dalğalı qumluqlar 

Təpəli qumluqlar 

Neft mədənlərinin pozduğu tor-

paqlar 

Dağ-mədən işlərinin pozduğu 



torpaqlar 

Dağlı-cınqıllı çay yataqları 

Çılpaq qayalar 

Səthə çıxmış duzlu-gilli  süxurlar 

İbtidai boztorpaqlar 

 

20 



 

 

24 



 

19 


17 

12 


10 

10 


10 

10 


10 

10 


 

10 


 

10 


10 

10 


 

10 


150980 


 

2700 


47440 

 

7200 



105600 

32040 


1800 

6570 


7470 

2000 


36270 

109350 


 

11700 


 

5400 


59040 

156510 


 

47700 


148110 

1,75 


 

0,03 


0,55 

 

0,08 



1,22 

0,37 


0,02 

0,08 


1,09 

0,02 


0,42 

0,26 


 

0,14 


 

0,06 


0,68 

1,81 


 

0,55 


1,71 

 

 



Qrup üzrə orta bal 

12 947880 10,96 

 

Cəmi: 

66 8641500 

100 

I qrup – yüksək keyfiyyətli torpaqlardan ibarətdir. Bu qrupa optimal ekoloji xassələrə və kənd təsərrüfatı 

bitkilərinin və meşələrin uğurlu yetişdirilməsi üçün əlverişli şəraitə malik olan torpaqlar aiddir. Azərbaycanın bu 

torpaqları müqayisəli keyfiyyət göstəricilərinə görə yüksək bonitet balları (81-dən artıq) və sinflərilə (IX-X) 

qiymətləndirilmişdir. Bütün bunlar onları birinci aqrosenoz qrupunda birləşdirməyə imkan vermişdir. 



I aqroistehsal qrupuna daxil olan torpaqlar başqa yayılmış torpaqlarla müqayisədə kifayət qədər qalın 

humus horizontuna malikdirlər. Bu torpaqların qranulometrik tərkibi gilli və ya gillicəlidir, onlar yaxşı 

strukturlaşmış və əlverişli su-hava rejiminə malikdirlər.  



 

256


Bu qrupun kənd təsərrüfatı istifadəsi zamanı əlavə yaxşılaşdırmalara ehtiyac olmur. Onlardan əsasən dənli 

bitkilər, üzüm və (mühüm dərəcədə) çay, pambıq, meyvə və tərəvəz bitkilərinin becərilməsi üçün istifadə olu-

nur. Zəruri şəraitin təmini zamanı onlardan yüksək məhsul almaq mümkündür. Göstərilən torpaqların təbii mün-

bitliyini qorumaq üçün meşə-meliorativ, eroziyaya qarşı  tədbirlərə  və  kənd təsərrüfatı bitkilərinin becərilməsi 

üçün aqrotexniki qaydalara riayət edilməsi vacibdir. 

II qrup yaxşı keyfiyyətli torpaqları birləşdirir. Bu qrupa daxil olan torpaqlar birinci qrupa nisbətən bir qə-

dər pis xassələrə və yatım şəraitinə malikdirlər. Bu torpaqların qranuloietrik tərkibi  əlverişli su-hava rejiminə 

malik olan gilli və gillicəlidir. Bu torpaqlardan istifadə zamanı əkin dövriyyəsi qaydalarına,eroziyaya qarşa  təd-

birlərə əməl etmək, suvarma sularından və üzvi mineral gübrələrindən səmərəli i stifadə etmək lazımdır. 



III qrupda orta keyfiyyətli torpaqlar birləşir. Buraya adi dağ-şabalıdı (60 bal), açıq dağ-şabalıdı (59 bal), çə-

mən-şabalıdı (56 bal), açıq dağ-boz-qəvəyi (45 bal), açıq boztorpaqlar (44 bal) aiddir. 

Münbitliyinə görə Azərbaycanın bu torpaqları 41-60 balla qiymətləndirilmiş  və V-VI bonitet sinifinə aid 

edilmişdir. III aqroistehsal qrupu torpaqları ölkənin əsas əkin torpaqları fondunu təşkil edir; onların geniş mas-

sivlərində pambıq, üzüm, çay və tərəvəz bitkiləri yetişdirilir. 

Yüksək məhsul almaq üçün bu torpaqlarda dəqiq meliorativ tədbirlər keçirmək – suvarma qaydalarına əməl 

etmək, təkrar şoranlaşmaya yol verməmək, üzvi və mineral gübrələrdən geniş istifadə etmək lazımdır. 

IV qrupa aşağı keyfiyyətli torpaqlar aiddir. Onlara örnək kimi boz-qonur torpaqları (40 bal) və müxtəlif 

dərəcədə şorlaşma, şorakətləşmə, eroziya nəticəsində münbitliyi xeyli pisləşmiş bəzi torpaq növlərini göstərmək 

olar. Torpaqların bonitet şkalasında bu torpaqlar 21-40 bal hüdudlarında qiymətləndirilmiş və III-IV bonitet si-

niflərə aid edilmişdir. 

Bu torpaqların aşağı ekoloji dəyərliliyi kənd təsərrüfatında onlardan istifadə zamanı  fərqli yanaşma tələb 

edir: mürəkkəb və bahalı meliorativ tədbirlərin tətbiqi, suvarma, üzvi-mineral gübrələrdən istifadə, aqro- və me-

şə-meliorativ tədbirlərə və aqrotexniki qaydalara əməl edilməsi zəruridir. 

Bitki örtüyünün seyrəkləşdiyi və az qala yox olduğu bu torpaqlardakı otlaq sahələrində süni ot səpini apar-

maq və onların düzgün suvarılmasına əməl etmək lazımdır. Ağac və kol əkilməsi yolu ilə dərələrin bəkidilməsi 

də tövsiyə edilir. 



V qrup -  şərti olaraq kənd təsərrüfatı istehsalına yararsız torpaqlardan ibarətdir. Güclü şorlaşma, daşlılıq, 

şorakətlilik, bataqlaşma və onların münbitliyini əsaslı şəkildə aşağı salan başqa əlamətlər üzündən kənd təsərrü-

fatında istifadə olunmayan torpaqlar bu qrupda  birləşmişdir. Duzdaşıyan gilli süxurların çıxıntıları, çılpaq qaya-

lar və i.a. da bu qrupa daxildir. 

Bu torpaq sahələrinin aşağı keyfiyyəti onların 0-20 balla qiymətləndirilməsində (I-II bonitet sinfi) ifadə 

olunmuşdur. Uzunmüddətli eroziyadan mühafizə, meşəmeliorativ, qurutma tədbirlərinin görülməsindən sonra 

bu torpaqların bir hissəsi gələcəkdə kənd təsərrüfatı ehtiyacları üçün istifadə oluna bilər. 

 

Cədvəl 12.12. 



Azərbaycan torpaqlarının aqroistehsal qrupları üzrə ortaölçülü bonitet balları və torpaqların nisbi 

dəyərlilik əmsalı  (TNDƏ) 

 

Torpaqların 

keyfiyyət qrupları 

Ortaölçül

ü ballar 

TNDƏ Sahəsi 

ha % 

Çox yaxşı torpaqlar 



II 

Yaxşı torpaqlar 

III 

Orta keyfiyyətli tor-



paqlar 

IV 


Aşağı keyfiyyətli 

torpaqlar 

Şərti yararsız 



torpaqlar 

 

86 



 

71 


 

 

56 



 

 

40 



 

 

12 



 

1,30 


 

1,08 


 

 

0,85 



 

 

0,61 



 

 

0,18 



 

1814790 


 

4843680 


 

 

868650 



 

 

166500 



 

 

947880 



 

21,00 


 

56,06 


 

 

10,05 



 

 

1,93 



 

 

10,96 



 

 

Azərbaycan üzrə 66  1,00 



8641500 

100,0 

Beləliklə, Azərbaycan torpaqlarının bonitet balları əsasında onların aqroistehsal qruplaşmasının keçirilməsi 

onların ortaölçülü ballarını, TNDƏ və torpaqarın keyfiyyət qrupları üzrə sahələrini hesablamağa imkan verir. 





Dostları ilə paylaş:
1   ...   130   131   132   133   134   135   136   137   ...   228


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə