Microsoft Word zahid -ders vesaiti docx



Yüklə 4,77 Mb.

səhifə37/230
tarix14.09.2018
ölçüsü4,77 Mb.
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   230

 

 

75



bərabər  olub,  1997-ci  ilin  aprelin  4-də  bu  indeksin  kəmiyyəti  1236,7  punkt 

təşkil etmişdir. Bu da onu göstərir ki, aksiyaların orta qiyməti 12 dəfə artmışdır. 

lk Avropa indeksi  ngiltərədə meydana gəlmiş və 30 şirkəti özündə bir-

ləşdirmişdir.  Fond  bazarında  edilən  müəyyən  dəyişikliklərdən  sonra  P-90 

indeksi meydana gəldi. Bu indeksi işləyib hazırlayanlar iqtisadiyyatda müəyyən 

struktura  və  gücə  sahib  olan  30  ən  iri  şirkəti  seçdilər.  ngiltərədə  ən  məşhur 

indekslərdən  biri  də  "Futsi-100"  indeksidir.  Bu  indeks  real  zaman  rejimində 

hesablanır.  Yaxın  qonşumuz  olan  Rusiya  Federasiyasında  da  bir  sıra  fond 

indeksləri fəaliyyət göstərir. 1) "Skeytpress" indeksi, 2) "AKVM" fond indeksi, 

3) "Kommersant'' qəzetinin fond indeksi, 4) "Ros" indeksi, 5) "Tront" maliyyə 

mərkəzinin fond indeksi. 

Fond sazişləri . Bir qayda olaraq, qiymətli kağızların alqı-satqısında bir 

neçə adam iştirak edir.  ki maraqlı tərəf alqı-satqı zamanı sazişləri öz aralarında 

bağlaya bilsələr də amma çox zaman onlar brokerlərin, dilerlərin və fond bir-

jalarının xidmətlərindən istifadə edirlər. Belə ki, sazişlər birja daxilində, eləcə 

də birjadan kənarda da bağlana bilər. Birja və qeyri-birja sazişləri bir-birlərin-

dən  fərqlənirlər.  Birja  sazişləri  brokerlərin,  dilerlərin  və  yaxud  da  digər  birja 

rəsmilərinin vastəçiliyi ilə bağlanır. Bu heç də o demək deyil ki, birja vasitəçilə-

rinin  iştirakı  vaçibdir.  Fond  birjalarının  sazişləri  iki  yerə  bölünür:  kassa  və 

həcmli sazişlər. 

Kassa sazişləri adi sövdələşmələr olub, burada bütün hesabatlar qiymətli 

kağızların  yoxlanılması,  yenidən  qeydə  alınması  və  yoxlanılması  müəyyən 

müddət  ərzində  baş  verir.  Kassa  sazişlərində  iş  formulası  bu  cür  hesablanır: 

T+n  burada,  T  sövdələşmənin  baş  verdiyi  gündür  və  ticarət  sistemində  n 

gündür. Burada, tam müddət T+3 gündür. Onlar öz növbələrində adi və marjlı 

ola bilərlər.  lkin marjın ölçüsünü birja özü və yaxud da broker kontoru müəy-

yən  edir.  Marjın  kəmiyyəti  kontraktın  nominal  qiymətindən  fərqli  olaraq 

4550% arasında dəyişir və onun qiymətindən asılıdır. Qiymətli kağızların marj-

la  alınıb-satılması  alıcı  və  satıcılar  üçün,  eləcə  də  brokerlər  üçün  qorxuludur. 

Buna görə də dünyanın bir çox ölkələrində bu cür sazişlər ciddi tənzim edilir. 

Təcili sazişlər. Bu o sazişlərdir ki, onların gələcək zamanda həyata keçi-

rilməsi güman edilir. Sazişlərin bağlanılma mexanizmindən asılı olaraq qiymət-

lərin və hesabatların müəyyən edilməsi vasitələri müxtəlif cür ola bilər. Təcili 

sazişlərin yerinə yetirilməsi müddəti kontraktda konkret təyin olunan bir vaxta 

bağlıdır. Məsələn, saziş bir aylıq müddətə bağlanılır. 1 iyulda bağlanan saziş 1 

avqustda yerinə yetirilmir, 10 iyunda bağlanan 10 iyulda yerinə yetirilməlidir. 

Təcili  sazişlərin  yerinə  yetirilməsi  müddəti  onların  mürəkkəbliyindən  asılıdır. 

Ə

gər sazişi 23 gün ərzində başa çatdırmaq olarsa, onu bir ay müddətinə uzat-



mağın  heç  bir  əhəmiyyəti  yoxdur.  Təcili  sazişlərin  bağlanma  mexanizmindən 

asılı olaraq onlar adi, şərti və propoloqasiyalı olurlar. 




 

 

76



Şə

rti sazişlərin bağlanılması zamanı kontragentlərdən biri saziş bağlanan 

və bitən zaman kurslar arasındakı fərqi ödəməlidir. Bu növ sazişlər oyun xarak-

terini daşıyırlar. 

Adi saziş zamanı isə istənilən hər hansı bir qiymətli kağızın faiz dərəcəsi 

alınıb-satıla bilər. 

Prolonqasiya  sazişlərinin  iki  növü  mövcuddur:  report  (müasir  adı 

"peno"); və deport. 

Bu  növ  sazişlər  sövdələşmədəki  birja  oyunçusunun  vəziyyəti  ilə  müəy-

yən edilir: "öküzlər" report edir, "ayılar" isə deport. 

Report  birja  sazişinin  vaxtının  uzadılmasının  bir  növüdür.  Burada, 

"öküz",  yəni  birja  spekulyantı  artıma  doğru  gedir.  "Öküzlər"  çox  zaman  sa-

zişləri  "ayılar”la  bağlayırlar,  amma  banklara  da  müraciət  edə  bilərlər.  "Ayı 

ə

məliyyatları  3  mərhələdən  ibarətdir:  qiymətli  kağızların  borc  şəklində  əldə 



edilməsi,  qiymətli  kağızların  satılması,  satılan  qiymətli  kağızların  sonra  daha 

ucuz qiymətə alınıb borc sahibinə qaytarılması. "Ayı"dan fərqli olaraq "öküz" 

artıma gedir. "Öküz" gözləyir ki, qiymətlər yuxarı qalxsın və onda satır. Burdan 

da  belə  nəticə  çıxır  ki,  deməli,  "öküz"  əvvəlcə  ucuz  alır,  baha  satır,  "ayı"  isə 

ə

vvəl satır, sonra isə daha ucuz alır. 



Deport reportun əks əməliyyatıdır. Deporta daha çox "ayı"lar meyil edir-

lər ki, onlar da azalmaya doğru gedirlər. 

Təcili sazişlərin müəyyən növləri vardır ki, bu zaman kontraktı bağlayan 

tərəflərdən biri müəyyən şərtləri yerinə yetirməyə məcbur olur. Bu sazişlərə ilk 

öncə girovlu sazişlər, mükafatlı sazişlər, opsion və fyuçers sazişləri aid edilir. 

Girovlu saziş zamanı kontragent digər maraqlı tərəfə müqavilə əsasında müəy-

yən edilmiş pul məbləği ödəyir. Bu pul məbləği öz öhdəliklərinin yerinə yetiril-

məsi üçün qarantdır. 

Mükafatlı sazişlər vaxt seçmək ixtiyarından asılı olaraq sadə, sərt, ikitə-

rəfli və spellajlı olurlar. Mükafatlı sadə sazişlər zamanı mükafatı ödəyən kon-

tragent sazişi icra edə də bilər, etməyə də. Mükafatlı sərt və sərbəst sazişlər za-

manı mükafat ödəyən sayı müəyyən edilmiş qiymətli kağızların bir hissəsinin 

qəbul edilməsindən imtina edə bilər. 

Mükafatlı  spellajlı  sazişi  zamanı  mükafatı  ödəyən  şəxs  satınalma  və 

yaxud da satma seçimi hüququ alır və gün qurtardıqdan sonra isə müqavilədə 

təshih edilmiş qiymətli kağızları təyin edilmiş yüksək kursla ala bilər və yaxud 

da özü aşağı təyin edilmiş kursla sata bilər. Kurslar arasındakı fərq mükafatın 

ölçüsünü müəyyən edir. 

Təcili sazişlərdə əsas yerlərdən birini də opsion və fyuçers sazişləri tutur. 

Opsion zamanı iki şəxs arasında bağlanan kontrakta müvafiq olaraq bir tərəf di-

gər  tərəfə  qiymətli  kağızı  müəyyən  edilmiş  vaxt  ərzində  alıb-satmaq  hüququ 

verir. Bu hüquq alınıb-satıla bilər. Opsionların bir çox növləri vardır. Bunlardan 

Amerika, ikili, Avropa, alıcı (opsion "koll"), satıcı (opsion "put"), opsionlarını 

misal göstərmək olar. Bunların hamısı gəlirliliyinə görə yüksək yerlər tuturlar. 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   33   34   35   36   37   38   39   40   ...   230


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə