T. C. Marmara üNİversitesi sosyal biLİmler enstiTÜSÜ İlahiyat anabiLİm dali



Yüklə 281,98 Kb.

səhifə22/147
tarix11.09.2018
ölçüsü281,98 Kb.
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   147

 
53
toplamda oran olarak % 398 gibi büyük bir rakamı yakalamıştır. XIX. yüzyılın 
sonlarına doğru Mordvalar, İdil-Ural'ın kuzey vilâyetleri; Vyatka ve Perm hariç hemen 
hemen bütün bölgelerinde bulunmaktadır.
154
 Ana yurtlarında ise Rusların yerleşimiyle 
Mordva-Rus alanı oluşmuştur.
155
  İdil-Ural'ın doğu bölgelerinde ise Mordvalar sık sık 
Tatar, Çuvaş ve Başkurtlarla aynı köylere yerleşmişlerdir.
156
 
İdil Ural’da Çuvaşların ana yurtları olan Kozmodemyask, Tetyuşsk 
(Tetyuş), Tsivilsk, Çeboksarı, Yadrinsk ve Simbirsk vilâyetlerinde 1795 yılında 
Çuvaşlar % 80,5, Ruslar %16,6, Tatarlar %19, Mordvalar %1 nüfus oranına 
sahiptir.
157
 1859 yılında ise bu sınırlarda Çuvaşlar % 80,6, Ruslar %18,8, Tatarlar % 
2,7, Mordvalar %1,2’dir.
158 
XIX. yüzyılın ortalarında Çuvaşların kendi ana yurtları 
dışındaki yerleşimleri devam etmiş, ancak dışarıdaki nüfus artışları göç yoluyla 
değil tabiî yollarla olmuştur. Çuvaşlar çok eskiden beri dağlık alanda Marilerle 
karışık alanlar oluşturmuşlar, aynı  şekilde Ruslarla da hem doğuda hem kuzeyde 
karışık bir düzende yaşamaktadırlar, güney bölgelerde ise göç neticesinde Çuvaşlar, 
Rus, Tatar, Başkurt ve Mordva ahalisi ile yine karşılıklı etnik ve kültürel ilişkiye 
girmişlerdir. 
159
 
Tatarlar, Orta İdil'de yaşayan Türk kökenli toplulukları Tatarlık kimliğinde 
birleştirmiş ve bütün bölgeye yayılmış bir halktır.
160
 Tatarların ana yurtları Kama 
nehrinin aşağısından başlayıp etrafını takip ederek üst kısmına kadar ulaşan alandır. 
XIX. yüzyılın ortalarında Tatarlar toplu şekilde Ural etrafına (Priuralya) yerleşmeye 
başlamışlardır.
161
  
                                                                                                                                               
153 
Bakınız Tablo 5a; Bu tablo 1857 yılında İdil-Ural bölgesi vilâyetlerindeki etnik toplulukların ayrıntılı nüfuslarını 
içermektedir. 
154
 Kuzeyev, Narodı Srednego Povoljya…, s. 165 
155 
Bakınız,  Harita 6; XIX. yüzyılda Fin-Ugor halkların Güney Ural'a ve Aşağı Ural'a yerleşimi. (F. A. Fielstrup’a 
göre); 1. Mariler 2. Mordvalar 3. Udmurdlar 4. Komi- Permyaklar 5. Diğer halklar.  
156
 Kuzeyev, Narodı Srednego Povoljya…, s. 165 
157 
P. A. Siderov, Çislennost Sostav i Dinamika Naseleniye Çuvaşii v kontse XVIII pervoy polovine XIX. veka// 
Çeboksarı,1962, Vıp. XXI, s. 104–105.  
158
 Siderov, a.g.e., s. 115. 
159
 Kuzeyev, Narodı Srednego Povoljya…, s. 166. 
160 
Bakınız, Tablo 5a
161
 Kuzeyev, Narodı Srednego Povoljya…, s. 166. 


 
54
Başkurtlar, ana yurtları Güney Ural bölgesindedir ve burasını tarihi olarak 
ta merkez olarak korumuşlardır. 
162
 Orta İdil boyundan Ural etrafına ve Güney 
Ural’a göçler genelde enine istikamettedir. Mariler ve Udmurdlar Ufa vilâyetinin 
kuzey ve kuzey batı eyaletlerine ve Perm vilâyetinin güney eyaletlerine 
yerleşmişlerdir. Mordvalar Başkurdistan’ın güney ve güney batı topraklarına; 
Çuvaşlar, Ufa ve Orenburg vilâyetlerine yerleşerek Mordvaların kuzey komşuları 
olmuşlardır.
163
 Güney Ural topraklarında Çuvaşlar Tatar ve Başkurtlarla aynı 
köylere yerleşmişlerdir bu durum da etnik ve kültür geçişleri sağlamada etken 
olmuştur.
164
 
XVIII. yüzyılın ikinci yarısında Başkurdistan toprakları doğudan Rus ahalinin 
yerleşimiyle set halinde ablukaya alınmıştır. 1795 yılında Çelyabinsk eyaletinde 82,8 
bin nüfus yaşamaktadır ve bunların 67,8 bin (% 81,9) Rus, 11,6 bin'i (% 13,4) Başkurt, 
3,9 bini (%4,7) Tatar ve “memur Mişerler”dir.
165
 XIX. yüzyıl Ural arkası Rus ve Tatar 
nüfusun artışı (aynı  şekilde Yukarı Ural, Troitsk kazaları, yeni taşınanlar sayesinde 
olmuştur. 
XIX. yüzyılın ortalarında Başkurdistan, toprakları etnografik laboratuar”a 
dönüşmüştür.
166
 Yeni yerleşimler dolayısıyla Başkurdistan'da karışık nüfuslu köylerin 
sayısı artmış ve bu köylere Başkurtlarla beraber Tatarlar, Çuvaşlar, Udmurdlar, Mariler, 
Mordvalar yerleşmiştir.
167
 
                                                 
162
 Bakınız, Tablo 5a
163 
Bakınız, Harita6Tablo 3, Tablo 5a
164
 Kuzeyev, Narodı Srednego Povoljya..., s. 166 
165
 E. M. Tarasov, Russkaya Krestiyanskaya Kolonizatsiya..., s. 48.  
166
 M. V. Filorinskiy, “Başkirya i Başkiri”, Vestnik Evropı, 1874, kniga 12, s. 711–729. 
167
 Kuzeyev, Narodı Srednego Povoljya.., s. 167; Bakınız, Harita 7; Ural ve çevresine Türklerin yerleşimi; bu Harita 
XIX. yüzyılda Ural bölgesindeki Başkurt, Tepter, Tatar, Mişer, Kazak, Çuvaş ve diğer halkların yerleşimini 
göstermektedir. 


 
55
 
1833 yılında Başkurtların en sık yerleştikleri bölge güney–doğu ve güney 
Başkurdistan'ın dağlık ve çöl bölgeleri Hızlı Tanıp ve Barda nehirlerinin akıntı 
istikametinde Kuzey vilayetlerindeki Dema havzasında ve Başkurdistan’ın kuzey-
doğusundaki ormanlık, çöl ve dağlık bölgeleridir.
168
  
XIX. yüzyılda  İdil Ural bölgesinde halkların yerleşim durumu etnik olarak 
daha karışık ve dağınık karakter taşımaktadır. Bölgenin batı bölümü (İdil, Oka ve Tsena 
nehirleri arasındaki alan) ve bu nehirlerin doğu kısmı (Ural çevresi) bu özelliği açıkça 
göstermektedir. Mordva, Çuvaş, Tatar ve Ruslardan oluşan ve nüfusunda Rusların 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   18   19   20   21   22   23   24   25   ...   147


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə