Yazi takip ahmet Dede Secretary yayin tüRÜ Üç Aylık, Uluslararası, Süreli Yayın Type of Publication



Yüklə 175,97 Kb.

səhifə64/106
tarix17.11.2018
ölçüsü175,97 Kb.
növüYazi
1   ...   60   61   62   63   64   65   66   67   ...   106

ARİSTOCULUK VE MU‘TEZİLE ARASINDA KİNDÎ
149
yoktan vücuda getirdiğinden bahseden Kindî,
13
İlk Felsefe Üzerine’de ise
ezelî varlığın öncesinin ve sonrasının olmayıp onun için yokluğun da söz
konusu olamayacağını belirtmektedir. Ayrıca o, herhangi bir sebebe bağlı
değildir ve onun cinsi de yoktur zira onun cinsi olsaydı kendisinin tür ol-
ması gerekirdi.
14
Ezelî varlığın haiz olması gereken nitelikleri uzun uzadıya ele alan Kin-
dî’nin bu konudaki açıklamalarını değerlendirecek olursak, onun ezelî var-
lıktan tek kastının Allah olduğu sonucuna varabiliriz. Nitekim onun “cis-
min cinsi ve türü bulundu una ve Ezelî’nin de cinsi olmadı ına  re cisim 
ezelî  de ildir ”  cümlesi  de  bunu  teyid  etmektedir.  Kindî  evrenin  sürekli
hareket  halinde  oluğunu  ele  aldığı  bölümde,  âlemin  önceden  sakin  olup
sonradan harekete başladığını düşünmenin zorunlu olarak imkânsız oldu-
ğunu da ayrıca belirtmektedir. Kindî, cismin sürekli bir sükûnet halindey-
ken,  içerisindeki  hareket  imkânı  sebebiyle,  harekete  başladığı;  böylece
ezelî olan âlemin bilfiil harekete dönüştüğü tarzındaki bir iddianın, özellik-
lerini sıraladığı üzere geçersiz olacağını söylemektedir. Zira ona göre ezelî
olanda  dönüşüm  olmaz  ve  böyle  bir  düşünce  “dönüşen  dönüşmeyendir”
anlamına geleceğinden imkânsız bir çelişkidir.
15
Yaptığımız bu açıklamaların sonucunda Kindî’nin, âlemin ezelî olması
konusunda Aristoteles’ten ayrılarak tek ezelî varlığın Allah olduğunu sa-
vunduğu  görülmektedir.  Bu  durum  Meşşaî  bir  filozof  sayılan  Kindî’nin
Aristo ile ihtilaf ettiği noktalardan biri olarak karşımızda durmakla bera-
ber, onun Tanrı anlayışındaki hassasiyetini de açığa vurmaktadır.
Kindî ve Aristo ya G re Madde  Hareket ve  amanın  zelîliği
Aristoteles, maddenin, ona bağlı olarak hareketin ve dolayısıyla zama-
nın ezelî olduğunu ispat etmeye çalışmaktadır. Ona göre zaman ezelî ve
ebedîdir, çünkü önce ve sonra kavramları zamandan bağımsız olarak tasar-
lanamazlar. Zamanın dışında ne önce ne sonra vardır. Zaman hiçbir zaman
başlamamıştır ve hiçbir zaman ortadan kalkamaz. Çünkü eğer başka türlü
olsaydı, zamandan önce bir zamanın olduğu ve zamandan sonra bir zama-
nın olacağını söylemek gerekirdi.
16
Aristoteles’e göre hareket de zaman gibi ezelî-ebedîdir. Çünkü ezelî-e-
bedî  olan  zaman,  ya  hareketin  kendisidir  veya  onun  bir  değişik  halidir.
Aristoteles, zamana an ile belirlenen şey anlamını vermekte ve onu önce ile
sonraya göre hareketin sayısı olarak tanımlamaktadır.
17
13
Kindî, Felsefî Risâleler, 308; aynı eser, 272: 444.
14
Kindî, Felsefî Risâleler, 162-164.
15
Kindî, Felsefî Risâleler, 172.
16
Aristoteles, Metafizik, 497-498.
17
Aristoteles, Fizik, çev. Saffet Babür (İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2001), 191.


DİYANET İLMÎ DERGİ  
· 
 CİLT: 54  
· 
 SAYI: 2  
· 
 NİSAN-MAYIS-HAZİRAN 2018
150
Kindî ise Aristoteles felsefesinin bu ontolojik ve metafizik problemleri-
ni  teker  teker  inceleyerek  kâinatın  sadece  Allah’ın  irade  ve  kudretiyle,
madde ve zaman olmaksızın yoktan yaratılmış olduğunu çeşitli delillerle
ispat etmektedir. O bu konularda Aristoteles gibi cisim, hareket ve zaman
arasındaki ilgiden yola çıkmaktadır. Ancak bunların sonsuz olmayıp, yok-
tan yaratıldıklarını söylemekle hem Aristoteles’ten hem de Yeni Eflatuncu
sudur  teorisinden  tamamen  ayrılmaktadır.
18
 Kindî,  hiçbir  niceliğin  bilfiil
sonsuz  olamayacağını  kanıtlamak  üzere  sonsuz  farz  edilen  bir  cisimden
belli bir miktar alınıp daha sonra ona tekrar eklendiğinde durumunun nasıl
olacağını ele alarak hulfî kıyas metoduyla ihtimalleri tek tek eleyerek so-
nuca varmaktadır.
19
Sonsuzluk kavramının insanı birçok mantıki çelişkilere
götürdüğünü ileri süren Kindî, sonsuzluk fikrini mantık ve matematik de-
lillerle çürütmeye çalışmaktadır.
20
 Kindî herhangi bir cismin, dolayısıyla âlemin ezelî ve ebedî olamayaca-
ğı  yönündeki  ispat  çabasını  Felsefe-i  la’da,  neredeyse  aynı  terimlerle
Âlemin  Sonlulu u  zerine
21
 adlı  dördüncü  risalede,  Sonsuzluk  zerine
22
adlı beşinci risalede ve Allah’ın  irli i ve Âlemin Sonlulu u  zerine
23
adlı
altıncı risalede de ele almıştır.
24
Kindî’nin bu çabası, onu daha sonra gelişe-
cek  olan Aristotelesçi  gelenekten  ve  özellikle  İslâm  Meşşaileri  olan  İbn
Sina ve İbn Rüşd’den ayırmıştır.
25
Kindî ve Aristo ya G re Tanrı nın Hakiki  Bir  Olması
Kindî’nin “İlk Felsefe Üzerine” de ele aldığı meselelerden olan vahdet
(birlik)  tartışması Aristoteles  ile  ihtilaf  ettiği  noktalarından  bir  diğeridir.
Öncelikle ‘bir’(el-vahid) teriminin kaç çeşit karşılığı bulunduğu üzerinde
duran Kindî, onun muttasıl her nesneye söylenebildiği gibi, çokluk kabul
etmeyen varlıklara da söylendiğini, dolayısıyla ‘bir’in çok çeşitli kavram-
18
Mahmut  Kaya,  İslâm  Kaynakları  şı ında  Aristoteles  ve  Felsefesi  (İstanbul:  Ekin
Yayınları, 1983), 219.
19
Kindî, Hulfî kıyası, “kaziyye-i hak” denilen doğruluğu açık önermenin çelişiğinin
yanlışlığını ispatlanmak olarak anlatmaktadır. Çelişiğin yanlışlığı, “ 
“ifadesi
ile  belirtilmektedir.  Böylece  önermenin  çelişiğinin  yanlışlığı  ispatlanmak  suretiyle
doğruluğu  pekiştirilmektedir. Ayrıntılı  bilgi  için  bkz.  İ.  atif  Hacınebioğlu,  Hülya
Altunya, Y.  Emre Akbay,  Saliha  Keleş,  “İslâm  Mantıkçılarına  Göre  Hulfi  Kıyasın
Bilgi Değeri ve Denetlenmesi”, F SF (Felsefe ve Sosyal Bilimler Dergisi), sy. 16
(2013): 45.
20
Kindî, Felsefî Risâleler, 166-168.
21
Kindî, Felsefî Risâleler, 276-285.
22
Kindî, Felsefî Risâleler, 286-293.
23
Kindî, Felsefî Risâleler, 294-305.
24
Richard Walzer, Kindî ve Mu’tezile Etkileşimi  Kindî  zerine  eni Araştırmalar, çev.
Mustakim Arıcı, içinde: Din Felsefesi A ısından Mu’tezile Gelen-Ek-i, Derl. Recep
Alpyağıl (İstanbul: İz Yayıncılık, 2017), 155.
25
Adamson, Kindî ve  unanca Felsefe Gelene inin Kabulü, 38.




Dostları ilə paylaş:
1   ...   60   61   62   63   64   65   66   67   ...   106


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə