MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə144/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   140   141   142   143   144   145   146   147   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

202 



202 

məsələlərdən 

birini 

də 


insanın 

psixiki 


inkiĢafının 

hərəkətverici  qüvvələri,  şərati  və  qanunauyğunluqları  təĢkil 

edir.  Psixi  inkiĢafın  hərəkətverici  qüvvələri  anlayıĢı  altında 

insanın psixi inkiĢafına təkan verən, onu müəyyən istiqamətə 

yönəldən  səbəblər  baĢa  düĢülür.  UĢağın  psixi  inkiĢafının 

hərəkətverici qüvvələri, hər Ģeydən əvvəl, fəaliyyətdə yaranan 

yeni  tələbatlarla  bu  tələbatları  ödəmə  imkanları  arasındakı 

dialektik ziddiyyətdən ibarətdir. Bu ziddiyyət yalnız kiçik yaĢ 

deyil, bütün yaĢ dövrləri üçün xarakterikdir. Lakin həmin zid-

diyyətlər  özünü  göstərdikdə  yaĢdan  asılı  olaraq  müəyyən 

spesifik  xüsusiyyətə  malik  olurlar.  Psixi  inkiĢafın  şəraiti  adı 

altında  daima  təsir  edən  elə  daxili  və  xarici  amillər  nəzərdə 

tulur  ki,  onlar  hərəkətverici  qüvvələr  olmasalar  da,  inkiĢafa 

təsir  göstərir,  inkiĢafın  gediĢini  istiqamətləndirir.  Psixi 

inkiĢafın  qanunauyğunluqlarına  gəldikdə,  onlar  ümumi  və 

xüsusi 

qanunauyğunluqlardan 



ibarətdir. 

Həmin 


qanunauyğunluqların köməyi ilə insanın psixi inkiĢafını qeyd 

etmək  və  bunun  köməyi  ilə  həmin  inkiĢafı  idarə  etmək 

mümkündür. 

 Pedaqoji  psixologiyanın  predmeti.  Məktəblərimizin 

ən mühüm və daimi vəzifəsi olan gənc nəslə elmlərin əsasları 

haqqında  dərin  və  möhkəm  biliklər  vermək,  həmin  bilikləri 

təcrübəyə  tətbiq  etmək  vərdiĢləri  və  bacarığı  aĢılamaq,  hər-

tərəfli  inkiĢaf  etmiĢ  Ģəxsiyyət  formalaĢdırılması  iĢini 

müvəffəqiyyətlə həyata keçirmək üçün müəllim tərbiyənin və 

təlimin  psixoloji  qanunauyğunluqlarına  dərindən  yiyələnməli 

və  özünün  pedaqoji  fəaliyyətində  həmin  biliklərdən  istifadə 

etməyi  bacarmalıdır.  Bu  cür  biliklər  isə  müasir  psixologiya 

elminin mühüm sahələrindən biri olan pedaqoji psixologiyada 

öz əksini tapır.  

Pedaqoji  psixologiyanın  predmetini  insanın  tərbiyə, 

təlim  və  pedaqoji  fəaliyyətinin  psixoloji  qanunauyğunluqla-

rının öyrənilməsi təşkil edir

Pedaqoji  psixologiyanın  predmetinə,  birinci  növbədə, 

Ģəxsiyyətin  formalaĢmasının  psixoloji  mexanizminin  öyrə-



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



203 

203 


203 

203 


203 

203 


203 

203 


203 

nilməsi,  Ģəxsiyyətin  inkiĢaf  səviyyəsi  və  fəallığın  qarĢılıqlı 

əlaqəsinin,  tərbiyənin  idarə  olunması  problemlərinin, 

özünütərbiyə və əxlaq tərbiyəsinin, tərbiyəvi tədbirlərin psixo-

loji  əsaslarının,  gənc  nəslin  tərbiyəsinə  təsir  edən  amillərin 

psixoloji xüsusiyyətlərinin aĢkara çıxarılması təĢkil edir. 

Təlimin  idarə  olunmasının  psixoloji  məsələlərini,  təlim 

və  inkiĢafın  qarĢılıqlı  əlaqəsini,  psixi  proseslərin,  xüsusilə 

Ģagirdlərdə  təfəkkürün  inkiĢafında  təlim  fəaliyyətinin  aparıcı 

rolunu,  təlim  motivlərinin  psixoloji  xüsusiyyətlərini,  təlim 

fəaliyyətinin struktur komponentlərini, əqli fəaliyyətin priyom 

və  vərdiĢlərinin  mənimsənilməsi  prosesinin  idarə  olunması 

problemlərini  öyrənmək  müasir  pedaqoji  psixologiyanın 

predmetinə  daxil  olan  ən  mühüm  komponentlərdəndir. 

Bunlarla  yanaĢı  olaraq,  təlimdə  müvəffəqiyyəti  və 

müvəffəqiyyətsizliyi  Ģərtləndirən  psixoloji  amilləri,  müasir 

dərsə  verilən  psixoloji  tələbləri,  təlim  prosesində  müasir 

texniki  vasitələrdən  istifadənin  psixoloji  xüsusiyyətləri, 

pedaqoji  fəaliyyətin  psixoloji  xüsusiyyətləri,  müəllim  və 

Ģagirdlərin  qarĢılıqlı  münasibətlərinin,  müəllimin  pedaqoji 

bacarıq  və  vərdiĢlərinin,  xüsusilə  onun  pedaqoji  ünsiyyəti  və 

pedaqoji  mərifətinin  psixoloji  mexanizmlərini  və  təlim  və 

tərbiyənin  digər  mühüm  psixoloji  məsələlərini  öyrənmək, 

aĢkara çıxarmaq da pedaqoji psixologiyanın predmetini təĢkil 

edir. 

 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

204 



204 

VI. 18. 2. YaĢ psixologiyasının əsas bölmələri və vəzifələri 

 

YaĢ  psixologiyası  müasir  psixologiya  elminin  əsas 

sahələrindən biri olmaqla yanaĢı onun da özünəməxsus və bir-

birini  tamamlayan  bölmələri  vardır.  Bunlara  aĢağıdakılar 

daxildir:  uşaq  psixologiyası,  yeniyetmələrin  psixologiyası, 

gəncliyin  psixologiyası,  yaşlı  adamların  psixologiyası,  uzun 

ömürlülük psixologiyası (herontopsixologiya). 

Müasir yaĢ psixologiyasının qarĢısında duran vəzifələr 

geniĢ  və  çoxsahəlidir.  YaĢ  psixologiyasının  qarĢısında  duran 

əsas  vəzifə  Ģəxsiyyətin  inkiĢaf  problemlərini,  ayrı-ayrı  yaĢ 

dövrlərində 

onun 


xüsusiyyətlərini, 

psixi 


inkiĢafın 

dinamikasını,  ümumi  qanunauyğunluqlarını  öyrənməkdən 

ibarətdir. ġəxsiyyətin yaĢ aspektində inkiĢafının hərəkətverici 

qüvvələri,  mexanizm,  Ģərait  və  amillərinin,  təlim-tərbiyə 

prosesində psixi inkiĢafın yaĢ xüsusiyyətlərini nəzərə almağın 

səmərəli  yollarının  və  s.  öyrənilməsi  də  yaĢ  psixologiyasının 

qarĢısında duran mühüm vəzifələrdən hesab edilir.  

 

VI. 18. 3.  Psixi inkiĢafın yaĢ dövrləri 

 

Psixi inkiĢafın yaĢ dövrlərinin müəyyənləĢdirilməsi 



prinsipləri.  Psixoloji  ədəbiyyatda  uĢağın  inkiĢaf  prosesi 

haqqında  iki  müxtəlif  nöqteyi-nəzər  mövcud  olmuĢdur. 

Bunlardan  birinə  görə  bu  inkiĢaf  prosesi  fasiləsiz,  digərinə 

görə diskret - qeyri-bərabər xarakter daĢıyır. Birinci fikrə görə 

inkiĢaf  dayanmadan,  sürətlənmədən,  ləngimədən  baĢ  verir. 

Ona görə də bir mərhələni digərindən fərqləndirəcək hər hansı 

dəqiq  sərhəddi  müəyyənləĢdirmək  mümkün  deyildir.  Ġkinci 

nöqteyi-nəzərə görə inkiĢaf qeyri-rəvan, qeyri-bərabər Ģəkildə 

gedir. Onun sürəti gah arta, gah da azala bilir. Bu isə inkiĢafın 

keyfiyyətcə  bir-birindən  fərqlənən  mərhələlərini,  yaĢ 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   140   141   142   143   144   145   146   147   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə