Kitabın nəşrinə göstərdiyi köməyə görə Azərbaycan Respublikası Milli Məclisinin deputatı



Yüklə 7,73 Mb.

səhifə213/306
tarix14.09.2018
ölçüsü7,73 Mb.
1   ...   209   210   211   212   213   214   215   216   ...   306

halda  spot  və  forvard  məzənnələri  arasındakı  fərq  qiymət  proqnozları 

(ehtimalları) əsasında müəyyən olunur. Məsələn, xarici idxalçı böyük həcmdə 

əmtəə  partiyasının  alınması  planlaşdırılan  ölkənin  milli  valyutasının 

məzənnəsinin yüksəlməsini (enməsini) gözləyirsə, mah alacağı vaxt yaranan 

yeni  valyuta  şəraitinə  əsaslanaraq,  ehtimal  etdiyi  mənfəətdən  asılı  olaraq 

müvafiq aləti - spot yaxud forvardı seçəcək. Forvard mübadilə məzənnəsinin 

spot  mübadilə  məzənnəsi  ilə  müqayisədə  üstünlüyü  mükafat  yaxud  diskont 

təmin  etməsi  və  faiz  dərəcələrinin  dəyişməsinə  daha  çevik  reaksiya 

venuəsidir.  Bununla  bərabər,  forvard  aləti  dünyanın  maliyyə  mərkəzlərinin 

qarşılıqlı  uyğunlaşmasını  daha  yüksək dərəcədə təmin edir. Bu uyğunlaşma 

mexanizmində müddətli əqdlər üzrə faiz dərəcələri arasındakı fərqləri nəzərə 

alan diskontlar (mükafatlar) başlıca rol oynayır. 

Forvard 

hesablaşma  yaxud  göndəriş

 

forvardı.  Hesablaşma 

(göndərişsiz)  forvardı  (NDF  -  non-deliverable  forwards)  baza  aktivinin 

göndərilməsi ilə bitmir. Göndəriş forvardı (DF  - deliverable forwards) baza 

aktivinin  göndərilməsi  və  əqdin  (müqavilənin)  şərtlərinə  müvafiq  olaraq 

ödənilməsi ilə başa çatır. 



Birjadankənar  müddətli  əqd

 

(öhdəliklərin  yerinə  yetirilməsi  təxirə 

salınmış)  də  göndəriş  forvardıdır.  Açıq  tarixli  forvard  -  hesablaşmaların 

aparılması  (yerinə  yetirilməsi)  tarixi  göstərilməyən  forvard  kontraktıdır. 



Aktivin  forvard  qiyməti  -  müvafiq  aktiv  üzrə  forvard  kontraktlarının  cari 

qiymətidir. 



«İsti  pullar»  -  inflyasiyanın  nəticələrindən  yayınmaq  yaxud 

valyutaların məzənnəsinin dəyişməsi, ölkələr arasında vergitutmadakı fərqlər 

sayəsində əlavə mənfəət əldə etmək məqsədilə sahibləri tərəfindən bir istifadə 

sahəsindən  digərinə  və  ya  bir  ölkədən  başqasına  köçürülən  iri  həcmdə 

qısamüddətli  ehtikarçılıq  kapitalı,  pul  vəsaitləridir.  «İsti  pulların»  əsas 

hərəkətverici qüvvəsi iqtisadi yaxud siyasi qeyri-sabitlik, inflyasiya, valyuta 

böhranıdır. Yerdəyişməsi qəflət olduğuna görə «isti pullar» təhlükəlidir; onlar 

canlanma və yüksəliş dövründə iqtisadi «bum» yaradır, tənəzzül vəziyyətində 

isə  inflyasiyanın  gücləndirilməsi,  tədiyyə  balansının  tarazlığının  pozulması, 

valyuta  məzənnələrinin  enib-qalxması  vasitəsilə  böhran  təzahürlərini 

kəskinləşdirir. 

Rusiyada müddətli əqdlər bazarı. Böhrana qədərki dövrdə məbləği yüz 

milyonlarla dollar təşkil etsə də, Rusiyanın derivativlər bazarı həcminə 



542 


görə Qərbin müvafiq bazarından xeyli geridədir. Onun inkişafını ləngidən bir 

sıra səbəblər mövcuddur: maliyyə bazarının yeni formalaşması, onun dövlət 

tərəfindən dəstəklənməməsi, qanunvericilikdəki boşluqlar. Ölkənin müddətli 

əqdlər  bazarının  yarandığı  1992-ci  ildə,  habelə  sürətlə  inkişaf  etdiyi 

1997-1998-ci  illərdə  tamdəyərli  qanunvericilik  bazası  olmamışdır.  Onun 

tənzimlənməsinin əsasları Rusiya Ali Sovetinin 22 fevral 1992-ci ildə qəbul 

etdiyi  RF-in  «Əmtəə  birjaları  və  birja  ticarəti  haqqında»  2383-1  №-li 

Qanununda  müəyyən  olunmuşdur.  Qanun  artıq  köhnəlmiş,  vəziyyət 

dəyişmişdir və onun bir çox müddəalarının yenilənməsinə ciddi ehtiyac vardır. 

Ümumiyyətlə, ölkədə müddətli əqdlərin tənzimlənməsinin 4 səviyyəsi 

mövcuddur:  qanunvericilik  (hüquqi  çərçivə),  məhkəmə  qərarları,  müqavilə 

bazası,  işgüzar  əməliyyatların  aparılması  adətləri.  Qanunvericilik  (mülki, 

vergi, bank, anti-inhisar, müflisləşmə haqqında), təəssüf ki, hələ kifayət qədər 

inkişaf  etməmişdir  və  mahiyyətcə,  mütərəqqi  dəyişikliklərin  aparılmasına 

baxmayaraq, bir çox hallarda hələ də təzadlıdır. 

Rusiyanın müddətli əqdlər bazarında fəalİ3^ət göstərən universal alətlər 

bunlardır: 

 



göndərişsiz əmtəə fyuçersləri (non-deliverable commodity futures); 

 



əmtəə indeksləri (commodity index); 

 



göndərişli valyuta forvardları (deliverable currency forwards); 

 



hesablaşma valyuta forvardları; (non-deliverable currency forwards); 

 



göndərişli valyuta opsionları (deliverable currency option ); 

 



göndərişsiz valyuta opsionları (non-deliverable currency option ); 

 



valyuta faiz svopları (cross currency swaps); 

 



faiz svopları (interest rate swaps). 

SVİFT  {SWIFT

  - 

Society  for  Worldwide  Interbank  Financial 

Telecommunication 

— 

Ümumdünya 

Banklararasi 

Maliyyə 

Telekommunikasiyaları  Birliyi).

 

Valyuta  bazarlarında  aparılan  əməliyyatlar 

barədə  informasiyanın  müştərilə-rin  qərar  qəbul  etməsi  üçün  böyük 

əhəmiyyəti var. Bu informasiyanı mənzil-qərargahı Brüsseldə yerləşən SVİFT 

özəl qeyr- kommersiya təşkilatı verir. SVİFT-in 2 mindən çox üzvü vardır və 

onların  əksəriyyəti  bank  idarələridir.  Onun  elektron  informasiya  ötürücüləri 

mərkəzləri xarici valyuta ilə aparılan əməliyyatlar, ödəmə-lərin, beynəlxalq 

543 



ticarət  sənədlərinin  etibarlılığının  təsdiqi  və  s.  haqqında  məlumat-ları 

ötünnəyə imkan verən beynəlxalq xətlərlə birləşdirilmişdir. Onun alternativi 

olan  Britaniyanın  «Röyter»  {ingiliscə  -  Reuters)  isə  valyutalar  haqqında 

nisbətən  az  məlumatlıdır.  SVİFT  dünyanın  bütün  maliyyə  mərkəzləri  ilə 

əməkdaşlıq edir, Nyu-Yorkun valyuta və avrodollar əqdləri üzrə Banklararası 

Klirinq  Hesablaşmaları  Sistemi  (CHİPS  -  Clearing  Hoııse  Inter-Bank 

Payments  System)

 

vasitəsilə  hesablaşmalar  aparan  iri  banklarının  çoxuna 

(150-dən artıq) xidmət göstərir. 

2008-

 

2010-cu  illərin  qlobal  böhranı  ilə  əlaqədar  olaraq  dünya 

maliyyə  sistemində  institusional  dəyişikliklər.  2008-ci  ildən  genişlənən 

maliyyə-iqtisadi böhranının miqyasını anladıqca (bu böhranın o qədər də tez 

başa  düşülmədiyi  qeyd  olunmalıdır),  sistemyaradıcı  dövlətlər'  konkret 

hərəkətlərə  keçməyə  başladı.  Belə  ki,  qlobal  maliyyə  nəzarəti  sahəsində 

ümumi  razılaşdırılmış tədbirlərin həyata keçirilməsi  üzrə aparıcı  dövlətlərin 

real  əməkdaşlığı  möhkəmlənirdi.  Bu  zəruriliyin  siyasi  cəhətdən 

dəstəklənməsində  qlobal  maliyyə  nəzarəti  sistemi  üçün  bir  sıra  yeni 

mexanizmlərin hazırlanmasını və tətbiqini təmin edən G-8 və G-20 böyük rol 

oynamışdır.  Qeyd  etmişik  ki,  sonuncu  ümumdünya  böhranı  zamanı 

maliyyə-iqtisadi  inkişaf  sahəsində  qərarların  və  əsas  tövsiyələrin  qəbulu  G- 

8-dən G-20-yə «keçmişdir»; bu məqam aparıcı dövlətlərin bazar iqtisadiyyatı 

fonnalaşan  ölkələrin  iştirakı  olmadan  (BİF)  əhəmiyyətli  dərəcədə  təsir 



göstərmək iqtidarında olmadığını

 

məxsusi formada təsdiqləyir. G-20 1999-cu 

ildə  inkişaf  etmiş  ölkələrlə  BİF  arasında  iqtisadi  və  maliyyə  siyasətinin 

mühüm 


məsələlərinin 

müzakirəsinin 

genişləndirilməsi 

məqsədilə 

yaradılmışdır.  Qlobal  böhran  şəraitində  böhranın  aradan  qaldırılması 

tədbirlərinin işlənib hazırlanması və həmin məsələlər üzrə ayrı-ayrı ölkələrin 

fəaliyyətinin  əlaqələndirilməsi  üçün  məhz  bu  qrupun  daha  münasib  olduğu 

aşkarlandı.  15  noyabr  2008-ci  ildə  Vaşinqtonda  G-20-nin  birinci  sammiti 

keçirildi.  Onun  yekunu  olaraq,  beynəlxalq  maliyyə  sahəsində  bir  sıra  yeni 

təşəbbüslərin həyata 

Sistem  yaradan  dövlətlərə  ümumdünya  ÜDM-nin,  ticarətinin  və  əhalisinin  ən  böyük  payları 

düşənlər aid edilir. Bazar münasibətlərinin inkişaf səviyyəsinə görə onların tərkibinə inkişaf etmiş və bazar 

iqtisadiyyatı formalaşan ölkələr daxil edilir. 

^ G-20-nin tərkibinə ABŞ, Almaniya, Argentina, Avstraliya, Böyük Britaniya, Braziliya, CAR, Cənubi 

Koreya,  Çin,  Fransa,  Hindistan,  İndoneziya,  İtaliya,  Kanada,  Meksika,  Rusiya,  Səudiyyə  Ərəbistanı,  Türkiyə, 

Yaponiya, habelə Aİ, BVF və DB (kollektiv üzv qismində) daxildir. 



544 




Dostları ilə paylaş:
1   ...   209   210   211   212   213   214   215   216   ...   306


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2019
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə