MahirəNərimanqızı



Yüklə 5,95 Mb.

səhifə157/219
tarix17.09.2017
ölçüsü5,95 Mb.
1   ...   153   154   155   156   157   158   159   160   ...   219

www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



243 

243 


243 

243 


243 

243 


243 

243 


243 

məhz  bu  dövrdən  baĢlanır.  Psixoloji  tədqiqatlar  göstərmiĢdir 

ki,  kiçik  məktəblilər  düzgün  yazı  vərdiĢlərinə  yiyələnərkən 

bəzən  ilk  dövrlər  yalnız  təsadüfi,  zahiri  formal  əlamətə  görə 

ümumiləĢdirmə  aparmağa  meyl  göstərirlər  ki,  bu  da 

generalizasiya  hadisəsi  ilə  nəticələnir.  Təlim  prosesində 

müqayisəli  iĢə  geniĢ  yer  verilməsi  bu  kimi  halların  aradan 

qaldırılmasına imkan verir (M.Ə.Həmzəyev). 

ġagirdlər  qrammatik  və  orfoqrafik  qaydalara  yiyələn-

dikdə  onlarda  həm  Ģifahi,  həm  də  yazılı  nitq  inkiĢaf  edib 

zənginləĢir.  

 

 



VI.20.3. Kiçik məktəblilərdə hisslərin, iradə və xarakterin 

inkiĢafı 

 

Məktəbə  daxil  olmaqla  əlaqədar  uĢaqda  bir  sıra  yeni, 



mürəkkəb  və  ziddiyyətli  hisslər  özünü  göstərməyə  baĢlayır. 

Bu hisslər uĢağın yeni vəziyyəti ilə bağlı olur. Məktəbə yenicə 

gəlmiĢ uĢaqlar bir sıra hissi hallar, təəssüratlar keçirirlər: onlar 

fəxr  edirlər  ki,  artıq  məktəblidirlər,  “böyük”  olmuĢlar.  Eyni 

zamanda  məktəbə  təzə  gələn  uĢaqlar  bəzi  həyəcanlı  anlar  da 

keçirməyə  baĢlayırlar:  “Görəsən  məktəbdə  necə  olacaq? 

TapĢırıqları yerinə yetirə biləcəkmi? YoldaĢları, müəllim necə 

olacaq? və s. 

Bütün  bunlarla  yanaĢı  olaraq  mühitin,  təlim  və 

tərbiyənin  təsiri  altında  uĢaqlarda  bir  sıra  müsbət  hisslər 

yaranmağa baĢlayır. Təlimdə qazandığı ilk müvəffəqiyyət uĢa-

ğı sevindirir. 

Kiçik  məktəb  yaĢlı  uĢaqlarda  hisslər  az  davamlı  və 

keçici  olur.  Onların  hissləri  asanlıqla  bir-birini  əvəz  edir.  Bu 

dövrdə uĢaqlar öz hisslərini gizlətməkdə çətinlik çəkirlər. 

Kiçik  məktəb  yaĢının  sonuna  doğru  uĢaqların  hissləri 

nisbətən davamlı xarakter daĢımağa baĢlayır. 



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

              Ümumi psixologiya. Psixologiya

 

244 



244 

Bu dövrdə uĢaqlarda zehni, əxlaqi və estetik hisslər də 

özünəməxsus  Ģəkildə  inkiĢaf  edir.  UĢaqda  hər  Ģeyi  bilməyə, 

öyrənməyə  həvəs,  təlim  zamanı  rast  gəldiyi  çətinliyi  aradan 

qaldırmağa inam, Ģübhə, iĢi icra edərkən özündən razı qalmaq, 

öz  “kəĢfləri”  ilə  fəxr  etmək  və  s.  kimi  hallar  baĢ  verir.  Bu 

dövrdə  vətənə  məhəbbət,  böyüklərə  hörmət,  yoldaĢlıq, 

insanlara  qayğı  və  s.  kimi  əxlaqi  hisslərin  əsası  qoyulur. 

Ümumiyyətlə  kiçik  məktəblilərdə  əxlaqi  hisslər  biliklərə, 

tədricən əxlaqi anlayıĢlara yiyələnməklə əlaqədar inkiĢaf edir. 

Kiçik  məktəb  yaĢı  dövründə  estetik  hisslərin  inkiĢafı,  estetik 

zövqün tərbiyəsi üçün də səmərəli Ģərait yaranır.  

 Kiçik  məktəb  yaĢı  dövründə  uĢaqlarda  iradənin 

inkiĢafı  üçün  də  geniĢ  imkan  yaranır.  Bu  dövrdə  uĢaq  öz 

hərəkətlərini, fikir və arzularını qaydalara tabe etməli olur. Bu 

prosesdə  maneələri  aradan  qaldırır.  I-III  sinif  Ģagirdlərində 

iradi  cəhd  göstərmək  bacarığı  hissediləcək  dərəcədə  artır. 

Ġxtiyari,  iradi  fəaliyyət  inkiĢaf  etməyə  baĢlayır.  UĢağı  iradi 

cəhdə  yönəldən  motivlər  kəskin  Ģəkildə  dəyiĢir.  9-10  yaĢlı 

uĢaqlar  nəyə  qadir  olduqlarını  öz  həmyaĢıdlarına  göstərmək 

istəyirlər.  Bu  dövrdə  hisslərin  və  iradənin  inkiĢafı  uĢaqda 

xarakterin  inkiĢafına  da  əsaslı  təsir  göstərir.  Kiçik 

məktəblilərdə  təlim  və  tərbiyənin  təsiri  altında  xarakterin 

intizamlılıq,  dözümlülük,  təkidlilik  kimi  iradi  keyfiyyətləri 

formalaĢmağa baĢlayır. Təlim və tərbiyənin təsiri altında kiçik 

məktəblilərdə  xarakterin  əməksevərlik,  səliqəlilik,  böyüklərə 

hörmət kimi əlamətləri formalaĢır. 

Kiçik  məktəblilərdə  xarakterin  formalaĢmasında  təlim 

və  tərbiyə  ilə  yanaĢı  onlarda  təqlidə  meyllilik  də  mühüm  rol 

oynayır.  

Bütün  bunlarla  yanaĢı  olaraq  müəllimin  qiymətlən-

dirməsi və təlimdə əldə edilmiĢ uğurlu nəticələrin təsiri altında 

kiçik  məktəblilərdə  özünüqiymətləndirmə  formalaĢmağa 

baĢlayır.  Lakin  bu  hal  sabit  xarakter  daĢımır,  tez-tez  aĢağı 

düĢə bilir.  



www.elmler.net

 - 


Virtual İnternet R

esurs M

ərkəzi

 

Ümumi psixologiya.

 

Psixologiya

 

 



245 

245 


245 

245 


245 

245 


245 

245 


245 

Özünüqiymətləndirmə  ilə  bağlı  olaraq  kiçik  məktəb-

lilərdə  özünə,  öz  gücünə  inam  da  formalaĢır.  Lakin  təcrübə 

göstərir  ki,  təlimdəki  çətinliklərdən,  müəllimin  və  valideyn-

lərin  tənqidi  qeydlərindən  asılı  olaraq  kiçik  məktəblilərdə  öz 

gücünə    inamsızlıq,    frustrasiya  vəziyyəti,  təlimə  marağın  

itməsi,  «məktəb  nevrozlarının»  meydana  gəlməsi  halları  da 

müĢahidə olunur. Müəllimin bu cəhətləri nəzərə  alması  kiçik 

məktəblilərdə  Ģəxsiyyətin  müvafiq  əlamətlərinin  forma-

laĢmasında mühüm əhəmiyyət kəsb edir. 

 

Kiçik məktəb yaĢlı uĢaqların psixoloji xüsusiyyətləri 

(6-10 yaĢ) 

 

APARICI  FƏALİYYƏT – TƏLİM 

-Ġdrak  proseslərinin  yenidən  qurulması  –  ixtiyariliyin, 

məhsuldarlığın  və  davamlılığın  formalaĢması  –  ixtiyari 

diqqətin,  ixtiyari  qavrayıĢın,  hafizənin  (birinci  növbədə 

mexaniki  hafizənin),  təfəkkürün  inkiĢafı  –  KONKRET 

ANLAYIġLAR 

səviyyəsində 

əyani-əməli-obrazlı 

təfəkkürdən SÖZLÜ-MƏNTĠQĠ TƏFƏKKÜRƏ keçid. 

-DavranıĢın, iradənin özünütənziminin inkiĢafı 

-Oxu, 

yazı, 


riyazi 

hesablama 

bacarıqlarının 

mənimsənilməsi, biliklərin artması 

-Evdarlıq (məiĢət) əməyi vərdiĢlərinə yiyələnmək 

-Ünsiyyət sahəsinin geniĢlənməsi, yeni nüfuzların meydana 

gəlməsi  (müəllim),  sinif  kollektivində  münasibətlərin 

formalaĢması. 

-ĠnkiĢafetdirici oyunların təlimdən sonra ikinci yeri tutması 

-Müəllimin  qiymətləndirməsi  və  təlimdə  əldə  edilmiĢ 

nəticələrin  təsiri  altında  özünüqiymətləndirmənin  aĢağı 

düĢməsi. 

-Özünə  inamın  formalaĢması,  təlimdəki  çətinliklərdən, 

müəllimin  və  valideynlərin  tənqidi  qeydlərindən  asılı 






Dostları ilə paylaş:
1   ...   153   154   155   156   157   158   159   160   ...   219


Verilənlər bazası müəlliflik hüququ ilə müdafiə olunur ©genderi.org 2017
rəhbərliyinə müraciət

    Ana səhifə